Wspomnienie o Piotrze Guzym

b_200_300_16777215_0___images_stories_montes_91_02-Wspomnienie.jpg

W sobotę 24 lutego zmarł Piotr Guzy, pisarz prozaik, tarnogórzanin. Przeżył 96 lat. Od 1977 roku mieszkał w Hiszpanii, nieopodal Walencji, w Daimuz. Jeszcze w czerwcu 2017 r. mieliśmy okazję się spotkać, ponieważ Miejska Biblioteka Publiczna im. Bolesława Lubosza w Tarnowskich Górach zorganizowała konferencję popularnonaukową o życiu i twórczości pisarza, na której był obecny

Do Hiszpanii wrócił tak pozytywnie naładowany, że 24 lipca 2017 r. napisał do mnie:

„Dzień dobry, wszystkich, którzy jesteście zainteresowani moją dalszą twórczością i dobrze mi życzycie, pozwalam sobie powiadomić, że rozpocząłem pisanie nowej powieści. Będzie ona różna od wszystkiego, co dotąd napisałem. Wiele lat temu wydrukowałem w „Kulturze” u Giedroycia fragment moich dzienników. W tym czasie uważano mnie za pisarza politycznego, ja się przeciwko temu buntowałem. I napisałem, że moim pragnieniem i ambicją jest napisać powieść „miłosną”, w której A kocha B, ten zaś kocha także C, ten zaś prowadzi seitenschuss z kolejnym w analfabecie, jednym słowem galimatias, jak tasowanie kart do remika do entej potęgi + jedno samobójstwo, jedno umieszczenie nieszczęśnika w zakładzie dla umysłowo chorych. Świadomość, że wiedzą Państwo o mojej rozpoczętej pracy, będzie dla mnie zachętą do wytrwania w pisaniu aż do końca. Mam nadzieję, że życia mi na to jeszcze starczy. Serdecznie pozdrawiam i życzę wszystkiego najlepszego, Piotr Guzy”. Niestety nie udało mu się zrealizować marzenia o napisaniu romansu. Ale to właśnie życie Pana Piotra mogłoby być materiałem do scenariusza filmowego.

Urodził się w 1922 roku w Zawadzkiem. Dzieciństwo i młodość spędził w „mieście gwarków”, gdzie w latach 1934-1938 uczęszczał do męskiego Gimnazjum Ogólnokształcącego im. Księcia Jana Opolskiego (obecnie Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Staszica). W latach 1938-1939 kontynuował naukę w Liceum Pedagogicznym w Tarnowskich Górach. Po wybuchu II wojny światowej i klęsce wrześniowej uciekł z obozu jenieckiego. Przedostał się przez Rumunię, Jugosławię i Grecję do Francji, gdzie wstąpił do Wojska Polskiego. Przeszkolony w Coetquidan w Bretanii, został przydzielony do ciężkiej artylerii przeciwlotniczej i stacjonował w Saint Nazaire. W czerwcu 1940 po klęsce Francji został ewakuowany do Wielkiej Brytanii. Jako starszy strzelec z cenzusem służył w 1. Pułku Lekkiej Artylerii Przeciwlotniczej na terenie Szkocji. W 1942 roku zdał egzamin maturalny. W 1944 roku - jako żołnierz 1. Dywizji Pancernej generała Stanisława Maczka - brał udział w walkach we Francji, potem w Belgii i Holandii, gdzie został ranny pod Bredą w październiku 1944 roku. Przewieziono go do Anglii i amputowano nogę. Po wyjściu ze szpitala w 1946 roku podjął studia w zakresie ekonomii i nauk politycznych na Uniwersytecie Londyńskim. W tymże roku ożenił się z Angielką Ishabel Frances Reynolds.

Późną jesienią 1949 roku powrócił do Polski, wraz z żoną zamieszkał w Tarnowskich Górach, gdzie pracował wówczas jako urzędnik w spółdzielni spożywców. W 1950 roku pisarz przeprowadził się do Poznania. Studiował tam IV rok prawa na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza i uzyskał stopień magistra nauk ekonomiczno-politycznych.

Debiutował w 1952 opowiadaniem Jędraszkowie, ogłoszonym na łamach „Nowego Świata” (dodatku do „Głosu Wielkopolskiego” nr 14). Początkowo był członkiem Koła Młodych przy Oddziale Poznańskim ZLP, w 1955 zaś został członkiem ZLP. Prozę, artykuły publicystyczne i literackie, recenzje literackie i tłumaczenia prozy amerykańskiej publikował w „Nowym Świecie” (1952-1953, 1956), „Gazecie Poznańskiej” i jej dodatku „Widnokrąg”, „Wsi” (1953) i „Wybojach” (1956). Od 1956 roku należał do zespołu redakcyjnego „Tygodnika Zachodniego”, w którym prowadził dział zachodni (pod pseudonimem Argus; w 1957 cykl artykułów pt. Na Zachodzie).

W 1955 roku ukazały się dwie powieści Piotra Guzego. „Iskry” wydały Następny odchodzi 22.25 (drugie wydanie miała ta książka w 1957, a na niemiecki została przełożona przez K. Kelma w 1963 roku ), MON opublikował Nocny zrzut. W rok później ukazały się również dwie powieści: Cienie na gwiazdach wydana przez „Iskry” (W. Lerkowski opracował adaptację sceniczną tej powieści pod tytułem Prowokacja, a wydał ją Zarząd Główny Ligi Przyjaciół Żołnierza) i Wenus z brązu wydana przez MON.

W listopadzie 1957 roku Piotr Guzy przez Berlin uciekł do Anglii. Początkowo mieszkał w Leicester i pracował w biurze miejskiej gazowni. Następnie w listopadzie 1962 roku przeprowadził się do Reading pod Londynem, gdzie został zatrudniony w monitoringu radiowym BBC. W 1968 roku otrzymał obywatelstwo brytyjskie. W grudniu tegoż roku przeniósł się do Monachium i podjął pracę w Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa na stanowisku redaktora dziennika radiowego. Pracę dziennikarza wspomina jako tę, która mu najbardziej odpowiadała. Publikował w paryskiej „Kulturze” (1966-1968, 1982-1983) i londyńskich „Wiadomościach” (1969 -1973, z przerwami).

W 1966 roku wydał w Paryżu w bibliotece „Kultury” powieść Krótki żywot bohatera pozytywnego, która została bardzo dobrze przyjęta przez krytykę. Londyńskie „Wiadomości” przyznały w 1968 roku Piotrowi Guzemu nagrodę za najwybitniejszą książkę pisarza polskiego wydaną na emigracji. Była to powieść Stan wyjątkowy, wydana przez Paryski Instytut Literacki.

W 1983 Wydawnictwo Enklawa w Warszawie wydała fragment powieści Piotra Guzego Wielkie nieszczęście. Rok wcześniej utwór był drukowany w paryskiej „Kulturze”. Jest to powieść, która jak większość dzieł Piotra Guzy opowiada o umacnianiu władzy ludowej.

W 1990 roku w londyńskim wydawnictwie „Aneks” ukazała się powieść Requiem dla pani Tosi, a w 1994 Krajowa Agencja Wydawnicza opublikowała powieść Zwidy na wysokościach.

Autor odwiedził Tarnowskie Góry w 1996 roku, a po raz drugi we wrześniu 2004 roku. W kwietniu 2006 roku na uroczystej sesji Rady Miasta, Piotrowi Guzemu nadano tytuł Honorowego Obywatela Tarnowskich Gór.

Andrzej Kanclerz

 

Okładka Montes nr 91

Okładka Montes nr 91