Tarnogórskie ślady inż. Feliksa Piestraka

b_200_300_16777215_0___images_stories_montes_91_11-piestrak.jpg

FELIKS PIESTRAK (1868–1947)

W 2018 r. przypada 150 rocznica urodzin wybitnego znawcy problematyki górniczej inż. Feliksa Piestraka, który kierował tarnogórską Szkołą Górniczą w latach 1924 – 1933. Był jednym ze współtwórców w 1938 odbudowy kopalni kruszców i budowy podziemnego muzeum w celu ich udostępnienia społeczeństwu

Feliks Piestrak urodził się na terenie Austro-Węgier, państwa w którym zamieszkiwali m.in. Austriacy, Węgrzy, Bośniacy, Polacy, gdzie językiem urzędowym był język niemiecki. Częścią tego dużego kraju była Galicja, ziemie polskie pod zaborem austriackim.

W Galicji koło Jasła znajduje się Lutcza, w której 2.06.1868r. urodził się Feliks Piestrak. W 2018 r. przypada 150. rocznica jego urodzin. Ojciec Feliksa – Józef Piestrak był nauczycielem i organistą w kościele w Lutczy i pierwszym nauczycielem Feliksa. Ojcem Józefa był Antoni Piestrak, długoletni urzędnik w dobrach biskupich w Przemyślu i stamtąd pochodziła też jego żona Elżbieta. Matka Feliksa to Maria z Jenknerów, nauczycielka pochodząca z dzisiejszej Ukrainy z miasta Ungwar, wówczas na Węgrzech.

Feliks miał sześciu braci oraz siostrę Helenę. Uczył się w gimnazjum w Rzeszowie i Jaśle, gdzie zdał maturę w 1887r. Potem zamieszkał w Austrii w Leoben, gdzie w latach 1887–1891 na Akademii Górniczej studiował górnictwo. Po skończeniu studiów odbył roczną służbę wojskową w pułku kolejowym i telegraficznym w Korneuburgu k/Wiednia. Następnie zajął się pracą w górnictwie solnym. Pracował na Podkarpaciu i w Stebniku (1892–1893), Kałuszu (1893–1894), Kaczyce na Bukowinie (1894–1895), Lacku (1895–1896), Bochni (1896–1898), Wieliczce (1898– 1904) i Dolinie (1904–1907). Wówczas otrzymał pierwsze awanse. W 1896r. awans na zarządcę górniczego, potem na stanowisko st. zarządcy górniczego. W 1896r. poślubił Kazimierę Markiewicz herbu Łabędź, z którą miał pięcioro synów. Z latami zdobywał potrzebne doświadczenie i kwalifikacje, aby później napisać o tym w swoich publikacjach.

W czasie tej pracy wykazywał się umiejętnościami i wiedzą w dziedzinie wiertnictwa, odbudowy, wentylacji, odwadniania szybów, bezpieczeństwa pracy, transportu w kopalniach. Był rzeczoznawcą w ocenie szkód górniczych i organizatorem nowych kopalń i warzelni soli, także po 1918 roku już w wolnej Polsce.

Najważniejszym dorobkiem Feliksa Piestraka, który pozwala nam go poznać, są jego publikacje niekiedy zdobione różnymi ręcznymi rysunkami. Wszędzie można znaleźć jego artykuły z tamtego okresu lub wzmianki o nim w bibliografii różnych artykułów. Najważniejszym jego dziełem jest cenny do dziś „Niemiecko-polski słownik górniczy”, po raz pierwszy wydany w Wieliczce w 1913r. Cieszył się tak wielkim zainteresowaniem, że w 1924r. w Katowicach doczekał się drugiego wydania. W pierwszym wydaniu autor zamieścił dedykację: „Polskim Szkołom Górniczym pracę tę poświęcam”. W 1909r. przenosi się do Wieliczki, gdzie został kierownikiem Szkoły Górniczej i dyrektorem Muzeum Salinarnego. Dzięki niemu powstała pierwsza trasa turystyczna na 3 kondygnacjach kopalni. Przebywał w Wieliczce do 1924r.

Jest osobą bardzo zasłużoną dla wielickiej Szkoły Górniczej, podniósł ją do rangi szkoły średniej i dla niej opracował statuty, plany naukowe i podręczniki, podobnie jak to uczynił później dla Szkoły Górniczej w Tarnowskich Górach.

W Wieliczce inż. Feliks Piestrak, będąc zatrudnionym przez Solinę, awansował, otrzymując kolejno stanowiska: radcy, nadradcy i dyrektora górniczego.

W czasie I wojny światowej w 1915r. i 1918r. kierował jako naczelnik wielickimi salinami, w zastępstwie chorego naczelnika Erazma Boracza. W 1919r. został dyrektorem zorganizowanego przez siebie Towarzystwa Wysyłki Soli z kopalni i warzelni małopolskich. Trwało to pięć lat.

W pracy zawodowej inż. Feliks Piestrak odnosił wiele sukcesów. W 1902r. otrzymał nagrodę na wystawie technicznej we Lwowie za modele kopalni potasowych w Kałuszu, Stebniku oraz za wykresy statystyczne produkcji górniczej w Austrii. W 1916r. zaproponowano mu katedrę górnictwa na Politechnice Lwowskiej, a w 1920r. prowadzenie wykładów z górnictwa solnego na Akademii Górniczej w Krakowie. Tych propozycji jednak nie przyjął. Stąd można wnioskować, jak w środowisku zawodowym był osobą ważną i bardzo cenioną.

W 1922r. miał własny pawilon na wystawie górniczej w Poznaniu z modelami kopalni i warzelni małopolskich i alpejskich. Był członkiem Towarzystwa Politechnicznego, Krajowego Towarzystwa Górniczego, Komisji Fizjograficznej Polskiej Akademii Umiejętności (1923–1937), Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, Towarzystwa Czytelni Ludowej w Wieliczce i w Tarnowskich Górach. Był prezesem koła Urzędników Państwowych w Tarnowskich Górach, Stowarzyszenia Inżynierów i Techników, Towarzystwa Szkoły Ludowej w Wieliczce i Tarnowskich Górach, Towarzystwa Wspierania Wdów i Sierot, Bratniej Pomocy Uczniów Szkoły Górniczej.

W 1924r. przeszedł na emeryturę w służbie państwowej. Wówczas zaproponowano mu kierownictwo Szkoły Górniczej w Tarnowskich Górach. Szkoła tarnogórska była utrzymywana przez Górnośląski Związek Przemysłowców Górniczo-Hutniczych opanowany przez Niemców, chodziło o rekonstrukcję polską tej placówki. Szkołę tę rozbudował o nowe piętro, bursę uczniowską, laboratoria. Przeprowadził jej polonizację. Kierował tarnogórską Szkołą Górniczą do 1933r. tj. do chwili, kiedy w ramach reformy szkolnej wraz ze Szkołą Górniczą w Wieliczce została ona przekształcona w Państwową Szkołę Górniczą w Katowicach. Tu w Tarnowskich Górach jako dyrektor Szkoły Górniczej inż. Feliks Piestrak dołączył do zespołu, którego celem było budowanie kopalni pokazowej i udostępnienie starych górniczych podziemi społeczeństwu. W zespole tym znaleźli się: prof. J. Piernikarczyk, Jan Nowak, Teodor Mosch i burmistrz Fryderyk Antes.

W dniu 7.03.1938r. utworzono w Tarnowskich Górach Delegaturę Propagandy Turystyki Województwa Śląskiego, w skład której wchodził również inż. Feliks Piestrak. W marcu tegoż roku powstał w Tarnowskich Górach komitet do opracowania „Przewodnika Turystycznego po Ziemi Tarnogórskiej”, którego przewodniczącym wybrano inż. Feliksa Piestraka, jako doświadczonego pedagoga i znawcę problematyki górniczej. O aktywności i zaangażowaniu Feliksa Piestraka w sprawach udostępnienia naszych podziemi tarnogórskich, co jednocześnie wiązało się z podniesieniem znaczenia i rangi Tarnowskich Gór, świadczy również powołanie go do 12- osobowego Zespołu Miłośników Ziemi Tarnogórskiej. Inż. Feliks Piestrak był również współautorem pierwszej mapy graficznej podziemi tarnogórskich, stanowiącej dzisiaj cenny zabytek archiwalny. Mapa została ręcznie namalowana przez artystę plastyka Józefa Machwitza. Jako dyrektor Szkoły Górniczej pozostawił bogatą i cenną kronikę tej szkoły, z której niestety Stowarzyszeniu udało się odzyskać tylko XI tom, który obejmuje ostatni okres szkoły w Tarnowskich Górach tj. do 31.12.1934r. Stanowi ona dziś cenne źródło informacji o Szkole Górniczej. Należy podkreślić, że Szkoła Górnicza kierowana przez dyrektora inż. Feliksa Piestraka wykształciła doskonale przygotowaną kadrę dozoru technicznego dla przemysłu górniczego. Sama zaś placówka szkolna bardzo chlubnie zapisała się na „srebrnych” kartach historii miasta Tarnowskie Góry.

W osobie inż. Feliksa Piestraka, który w tym mieście zajął poczesne miejsce, Stowarzyszenie widzi człowieka wielkiej myśli i wielkiego czynu, niestrudzonego inicjatora, który wraz z członkami zespołu dążył do zachowania podziemnego bogactwa Ziemi Gwarków dla przyszłych pokoleń.

Silne związki inż. F. Piestraka z Tarnowskimi Górami i jego aktywność w popularyzacji podziemi górniczych przed II wojną światową, były przedmiotem specjalnego referatu przygotowanego przez Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej i przedstawionego na spotkaniu Klubu Przyjaciół Wieliczki w Wieliczce w dniu 25.07.2007r.

Inż. Feliks Piestrak wydawał drukiem roczne sprawozdania kierowanych przez siebie szkół i zarysy ich historii m.in.: „50-lecie c.k. Szkoły Górniczej w Wieliczce”, „Pierwsze początki i rozwój Szkoły Górniczej w Tarnowskich Górach”.

Życie Feliksa Piestraka to nie tylko praca zawodowa, ale także działalność społeczno-kulturalna. Był osobą, która w dużym stopniu angażowała się w pracy społecznej. Należał do licznych towarzystw i wspierał je finansowo m.in.: Towarzystwo Wdów i Sierot w Wieliczce czy Towarzystwo Bratniej Pomocy Uczniów Szkoły Górniczej w Wieliczce.

W Wieliczce i Tarnowskich Górach organizował przy Towarzystwie Szkoły Ludowej wykłady dla robotników i inteligencji z różnych dziedzin, jak i sam wygłaszał odczyty. Uzdolniony muzycznie i literacko, przewodniczył w Wieliczce i Tarnowskich Górach kołom śpiewaczym, dla których komponował wraz z tekstami pieśni, walczyki i polki górnicze. Organizował koncerty muzyki polskiej z udziałem wybitnych muzyków i śpiewaków. W Tarnowskich Górach przekładał pieśni górnicze z języka niemieckiego na język polski, m.in. w 1924r. przełożył „Kantatę górniczą”. Ponadto dla teatru szkolnego przetłumaczył poemat heroikomiczny pt. „Jobsjda” Karola Kortuma z XVIII w.

Inż. Feliks Piestrak również pisał wiersze. Napisał przewodnik po Wieliczce i jej kopalni, po muzeach Galicji, po Tarnowskich Górach. Zawdzięczamy mu wiele przekładów z języka łacińskiego, m.in. poematów: „Jodoka Willichiusa De Salinis Cracoviensis observatio” z 1543 r. i „Salinarum Vielicensium iucunda ac cera descriptio” z 1533r.

Jego publikacje, łącznie ok. 90, w większości dotyczą historii górnictwa i hutnictwa, kopalń, w których pracował. Jeśli zobaczyć listę publikacji, to uderza ilość oraz różnorodność tematów, na co poświęcił dużą część swego pracowitego życia. Szczególne miejsce w nich zajmuje Wieliczka. Wśród nich są tłumaczenia z łaciny i języka niemieckiego. Kolejny temat to jego listy z podróży po Bośni, Czechosłowacji i Austrii.

Inż. Feliks Piestrak został odznaczony za swoją pracę orderami wysokiej klasy.

Zmarł w Tarnowskich Górach dnia 15 maja 1947r., pochowany został w rodzinnym grobowcu na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie. W 2017 roku minęła 70 rocznica jego śmierci.

Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej dla uczczenia postaci inż. Feliksa Piestraka ufundowało i umieściło na budynku byłej Szkoły Górniczej przy ul. K. Miarki 17 tablicę pamiątkową poświęconą jego pamięci. Szkołą tą inż. Feliks Piestrak kierował w latach 1924–1933.

Tablicę uroczyście odsłonięto w dniu 20.11.2008r. w obecności Rodziny inż. Feliksa Piestraka oraz przedstawicieli władz powiatowych, miejskich i Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej.

W ślad za inicjatywą Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, Klub Przyjaciół Wieliczki uhonorował postać tamtejszego dyrektora Szkoły Górniczej w Wieliczce inż. F. Piestraka również tablicą pamiątkową, którą odsłonięto na budynku Starostwa w Wieliczce w dniu 23.09.2009r. z udziałem Rodziny, władz Miasta, Klubu Przyjaciół Wieliczki i delegacji Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej.

Na wniosek Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, Rada Miejska w Tarnowskich Górach nadała jednej z nowych ulic w rejonie między ulicami Górniczą i Obwodnicą nazwę Feliksa Piestraka.

Z okazji przypadającej w 2018 r. – 150 rocznicy urodzin inż. Feliksa Piestraka, Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej pragnie szczególnie uczcić Jego zasługi.

Na Zabytkowej Kopalni Srebra, która została w 2017r. wpisana na Listę światowego dziedzictwa UNESCO, zostanie umieszczona tablica pamiątkowa poświęcona tej postaci, która na trwale wpisała się w historię odbudowy tarnogórskich podziemi.

Stanisław Wyciszczak

 

Okładka Montes nr 91

Okładka Montes nr 91