Hałdy Kopalni Fryderyk

b_200_300_16777215_0___images_stories_montes_89_02-Haldy.jpg

Hałdy to składowiska skały i innych materiałów wydobytych podczas drążenia szybów, odchodzących od nich pod ziemią chodników lub pochodzące z płuczek

Usypano je w najróżniejszych formach zależnych od tego czy powstały obok szybu, nad nim po jego zaślepieniu lub przy płuczce. Wiele z nich już zniwelowano. Te zachowane, porastają dziś drzewa, krzewy lub murawy z roślin, które najlepiej przystosowały się do takiego podłoża. Trudno obliczyć objętość zgromadzonego na nich materiału, a wymiary można podać tylko w przybliżeniu.

Wpisana na Listę Dziedzictwa UNESCO Hałda Popłuczkowa ma obwód ok. 1 km, powierzchnię 6.5 ha i 17 m w najwyższym punkcie. Jest największym tego typu obiektem związanym z eksploatacją kruszców ołowiu i cynku w Tarnowskich Górach, ale i w samym centrum miasta znajdują się dwie inne, choć znacznie mniejsze.

Przy ul. Sawina hałdę usypano niedaleko od nieistniejącego już szybu Bergtrost. Wysoka na 6-8 m, ma w obwodzie 280 m i zajmuje powierzchnię ok. 4000 m2. Hałda obok szybu Lukretia, na ogródkach działkowych przy ul. Generała Hallera, ma w obwodzie 102 m, powierzchnię 530 m2 i wysokość 3 m.

Przy ul. Skośnej usypano hałdę przy szybie Reden – obwód 130 m, powierzchnia 1000 m2, wysokość 6 m.

Na zachód od ul. Małej widoczne są hałdy nad lub obok szybów: Bohr – obwód 160 m, powierzchnia 1770 m2, wysokość 2.5 m, Comet – obwód 170 m, powierzchnia 2190 m2, wysokość 2.5 m, Sack – obwód 190 m, powierzchnia 2100 m2, wysokość 2 m, a na wschód od tej ulicy przy szybach: Grundmann – obwód 120 m, powierzchnia 1100 m 2, wysokość 2 m, Nettelbeck obwód 115 m, powierzchnia 885 m2, wysokość 2 m.

Na zachód od polnej drogi prowadzącej od Hałdy Popłuczkowej do Sportowej Doliny w Bytomiu istnieje hałda przy szybie Gotthilftgewisse o obwodzie 260 m, powierzchni 3320 m2 i wysokości 1.5 m.

Na Srebrnej Górze, w jej części administracyjnie przynależnej do Tarnowskich Gór, pozostało składowisko skały płonej obok szybu Adler o obwodzie 300 m, powierzchni 7150 m2 i wysokości 3.5-5 m. Tuż obok niej, nad zaślepionym szybem Adler usypano hałdę o obwodzie 160 m, powierzchni 1570 m2 i wysokości 6 m. Powstał w niej największy i najgłębszy w Tarnowskich Górach lej poszybowy.

Dla porównania, kopiec pamiątkowy nad szybem Rudolfina w Parku Kunst w Bobrownikach Śl. ma u podstawy obwód 70 m, zajmuje powierzchnię 380 m2 i jest wysoki na 6 m, chociaż gdy go usypano ok. 1820 r. był wyższy o 4 m.

Niedaleko od niego istnieją częściowo zniwelowane hałdy przy szybach Heinitz i Minningrode. Pozostało też kilka hałd po szybach Głębokiej Sztolni Fryderyk w Parku Repeckim oraz Boże Wspomóż dobrze widocznych przy ul. Zagórskiej.

Nie sposób zliczyć wszystkich pojedynczych istniejących jeszcze na terenie miasta i jego dzielnic. Największymi ich skupiskami jest Park Miejski oraz teren obok dawnej stacji wodociągowej przy ul. Staszica. Hałdy powstawały w latach 1784-1912 i utworzyły typowy dla terenów dawnego górnictwa kruszcowego krajobraz. Już unikalny, bo podobne niemal całkowicie zniknęły w innych śląskich miastach, znanych również z wydobycia rud.

Mieczysław Filak

 

Okładka Montes nr 89

Okładka Montes nr 89