Willa Generalnej Dyrekcji

b_200_300_16777215_0___images_stories_montes_88_03_willa.jpg

Na planie ulicy Lublinieckiej, obecnie Opolska, z 1894 roku na posesji nr 24 rozciągał się jeszcze obszerny ogród należący do Gustawa Sobani, właściciela kamieniczki przy ulicy Opolskiej 20

Dopiero na mapce z 1906 roku pod współczesnym adresem ul. Opolska 24 znajdował się domek otoczony ogrodem wydzielonym z sąsiedniej posiadłości. Budynek został najprawdopodobniej wzniesiony około 1903 roku przez budowniczego Waltera Wichurę, który rozpoczął działalność zawodową w mieście od postawienia dla siebie domku. Urodzony 3 marca 1875 roku projektant kilku tarnogórskich kamienic mieszkał w willi do 1922 roku, kiedy to wyprowadził się do Jeleniej Góry. W 1924 roku budowlę kupiła Generalna Dyrekcja hrabiego Henckel von Donnersmarcka, która miała siedzibę na Karłuszowcu. Na zlecenie właścicieli przedsiębiorstwa doszło do przebudowy obiektu na boniowaną, dwupiętrową willę z czerwonej cegły w stylu art déco. Przykryta wielospadowym dachem miała obszerny taras i szerokie wejście do sieni oraz na schody prowadzące na górne kondygnacje. Wewnątrz mieściły się mieszkania dla dyrektorów koncernu.

Jesienią 1924 roku firma Donnersmarcków otrzymała z Miejskiego Urzędu Policyjno-Budowlanego w Tarnowskich Górach zgodę na wbudowanie przy wjeździe na podwórze i do ogrodu nowych wrót w żelaznym płocie. Brama wraz z furtką wstawiona została dopiero wiosną 1925 roku, gdy wokół posesji zbudowano nowe ogrodzenie z podmurówką i murowanymi słupami, między którymi umocowano żeliwne pręty z kutymi ozdobnikami w kształcie ślimaków. Dzięki projektowi budowniczego Waltera Wichury z 24 sierpnia 1926 roku na podwórzu i w ogrodzie wytyczono rabatkę w kształcie ronda i ścieżki prowadzące do tylnych zabudowań gospodarczych oraz poza płotem w narożniku ulic Opolskiej i Wyspiańskiego kwadratowy skwer z żywopłotem przecięty po przekątnej chodnikiem. Ogrodzenie odnowiono dopiero w 1938 roku. Dość poważną inwestycję przeprowadzono w budynku podczas II wojny światowej. W 1941 roku według projektu Fryderyka Kuhnerta, jego firma wykonała w willi kanalizację.

W pierwszych latach powojennych dom niszczał opuszczony przez właścicieli. Na podstawie uchwały Prezydium Rządu 29 września 1951 roku Prezydium tarnogórskiej Miejskiej Rady Narodowej przekazało upaństwowioną willę w zarząd Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych. W budynku ulokowano Ośrodek Kształcenia Nauczycieli Języka Rosyjskiego. Jednak 2 grudnia 1954 roku Ministerstwo Gospodarki Komunalnej na prośbę Ministerstwa Zdrowia

zmieniło decyzję i przekazało willę Wydziałowi Zdrowia przy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Tarnowskich Górach z poleceniem utworzenia Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej. Z protokołu przekazania budynku wynikało, że obiekt nie był w najlepszym stanie. Komisja 21 sierpnia 1955 roku dostrzegła na pierwszym piętrze pęknięcia nadproża i ścian w umywalni. Także w ubikacji popękane były ścianki działowe oraz w okolicach okna. Podobnie wyglądało na parterze. „Szkody pęknięć powstały na skutek wstrząsu budynku od pojazdów ulicznych” – zawyrokowali budowlańcy z MZBM. Na podstawie ich opinii cały budynek został „skotwiony” rok później. Remont kosztował 15 tysięcy złotych.

W 1958 roku posesja o powierzchni 4871 m kw. została dość poważnie okrojona. Spory ogród z zabudowaniami gospodarczymi, w efekcie zburzonymi, zamienił się w plac budowy piętrowego bloku mieszkalnego wzniesionego wzdłuż ulicy Wyspiańskiego. Po likwidacji stacji Sanepidu opustoszałą willę przejął po 2000 roku tarnogórski sąd i ulokował tam Wydział Ksiąg Wieczystych. Wówczas podczas przebudowy skrzyżowania zlikwidowany został w narożniku ulic trawnik z żywopłotem i przekątnym chodnikiem.

Paweł Bednarek

 

Okładka Montes nr 88

Okładka Montes nr 88