Dzieje wspólnych biletów

Bilet jednorazowy KZK GOP z 1998r.
Bilet jednorazowy KZK GOP z 1998r.

CZĘŚĆ II

Porozumienie świerklanieckie zaczęło obowiązywać 1 listopada 1994 r. Od tego dnia na liniach autobusowych MZKP zaczęły obowiązywać wszystkie rodzaje biletów KZK GOP. Ustalono, że w ciągu trzydziestu dni na biletach pojawi się nadruk, że są to także bilety MZKP-owskie.

Dotychczasowe bilety MZKP obowiązywały jeszcze dwa miesiące, tracąc ważność 31 grudnia 1994 r. Do tego dnia można je było wymieniać w kolekturach na bilety KZK GOP. Oba związki uzgodniły, że to KZK GOP przejmie dystrybucję i sprzedaż biletów. Kilka dni wcześniej, 5 października 1994 r. spisany został protokół uzgodnień rozliczeń, obejmujący podział wpływów za sprzedane bilety w pierwszym półroczu 1994 r. Stał się on załącznikiem nr 4 do porozumienia. Po obliczeniach wyszło, że KZK GOP posiada 85,2364 % wpływów biletowych, natomiast MZKP 14,7636 %. Taki też przelicznik podziału wpływów taryfowych netto przyjęto w porozumieniu świerklanieckim. Zawarto w nim także i takie zapisy, że wypowiedzenie tegoż porozumienia może nastąpić w terminie trzymiesięcznym, lub w razie naruszenia jego ustaleń przez jedną ze stron – w ciągu miesiąca. Spory mają być rozstrzygane przez Sąd Rejonowy w Katowicach. Jednocześnie KZK GOP zobowiązał się pomóc w zakresie pełniejszego wykorzystania potencjału przewozowego PKM Świerklaniec od nowego roku 1995. Był to jedyny PKM wymieniony z nazwy w tym dokumencie.

Do porozumienia świerklanieckiego dołączono kilka załączników. W załączniku pierwszym zawarto wzory wszystkich biletów KZK GOP, jakie wtedy obowiązywały. Łącznie było wtedy 9 rodzajów biletów okresowych autobusowo-tramwajowych, 9 rodzajów biletów miesięcznych autobusowych, 4 rodzaje biletów autobusowych jednodniowych lub pięciodniowych oraz 4 rodzaje biletów autobusowych dwustronnego kasowania. Te ostatnie zwane były potocznie biletami jednorazowymi, jednak pasażer mający prawo do przejazdów ulgowych mógł taki bilet użyć podczas dwu przejazdów, za każdym razem kasując tylko z jednego końca. Były to bilety po 9000 zł (na linie autobusowe przyspieszone) i po 6000 zł (na pozostałe linie autobusowe). Bilety sprzedawane przez kierowcę kosztowały 7000 zł na linie zwykłe i 10 000 zł na linie przyspieszone.

Najdroższy był bilet miesięczny autobusowo-tramwajowy na okaziciela, który kosztował 420 000 zł. Za bilet autobusowo-tramwajowy normalny ważny w granicach jednego wybranego miasta trzeba było wydać 240 000 zł. Ulgowy kosztował 120 000 zł. Nieporadnością językową raził zapis na bilecie sieciowym, ważnym na całej sieci KZK GOP, MZKP i na liniach tramwajowych PKT Katowice, kosztujący 280 000 zł. Można było przeczytać, że bilet ten ważny jest „na terenie dwóch i więcej wybranych miast”, podczas gdy pasażer nie musiał żadnych nazw „dwu i więcej miast” wpisywać na tym bilecie. Tu warto wspomnieć, że jakiś czas potem KZK GOP zmienił cennik, wprowadzając we wszystkich liniach autobusowych – zwykłych jak i przyspieszonych, bilety po 8000 zł. W przypadku linii przyspieszonych, np. linii 820 Tarnowskie Góry – Katowice, była to jedyna w historii obniżka cen biletów.

Już 30 października 1994 r. podpisany został aneks nr 1 do porozumienia świerklanieckiego. Zapisano w nim, że do 29 grudnia 1994 r. KZK GOP dostarczy do MZKP cenniki biletowe do rozwieszenia w autobusach, uwzględniające denominację złotego wchodzącą w życie 1 stycznia 1995 r. W aneksie nr 1 zapisano też, że wewnątrz autobusów znajdą się: 2 cenniki, 1 wyciąg z taryfy przewozowej, 1 zasady porządkowe oraz 1 wzory biletów sprzedawanych przez kierowcę. W praktyce zaczęto te wykazy i tabelki zamieszczać w autobusach w formie kartek samoprzylepnych, umieszczanych na szybach lub na ścianach kabiny kierowcy.

Od 1 listopada 1994 r. zaczął obowiązywać także protokół (bez daty podpisania) określający rodzaje innych biletów stosowanych na liniach autobusowych KZK GOP i MZKP Świerklaniec. Określono w nim, że na tak zwanych liniach wewnętrznych będą ważne tylko bilety KZK GOP. Natomiast na liniach wspólnych KZK GOP z Bytomiem, Gliwicami i Tychami jak również na liniach wspólnych MZKP z Bytomiem i Gliwicami dopuszczono bilety tamtych trzech przewoźników. Co to oznaczało w praktyce? A no, że na przykład pasażer wsiadający do autobusu w Bytomiu, rozpoczynając podróż w pojeździe dowolnej linii, czy to należącej do KZK GOP, czy do MZKP Świerklaniec, mógł skasować bilet PKM-u bytomskiego. Przypomnijmy, że do końca grudnia 1994 r. Bytom nie należał do KZK GOP, a duża część linii autobusowych na terenie tego miasta należała do MZKP.

Ponieważ 1 stycznia 1995 r. członkiem KZK GOP stał się Bytom, trzeba było zmienić procentowy podział wpływów biletowych pomiędzy KZK GOP a MZKP. Uczyniono to aneksem nr 2 z 31 stycznia 1995 r. Ustalono w nim, że od 1 lutego 1995 r. KZK GOP będzie otrzymywać 86,046 % wpływów, natomiast MZKP 13,954 %. Tu warto dodać, że z początkiem 1995 r. MZKP przeniósł swą siedzibę ze Świerklańca do centrum Tarnowskich Gór. W dniu 1 lutego 1995 r. zawarta została umowa zlecenia kontroli biletów pomiędzy KZK GOP a MZKP. Zmodyfikowano ją aneksem 30 czerwca 1995 r., zmieniając procent prowizji od wyegzekwowanych kwot.

Natomiast 15 lutego 1995 r. podpisany został aneks nr 3 do porozumienia świerklanieckiego. Na jego mocy zmieniono od 1 marca 1995 r. treść załącznika nr 1. Warto się bliżej przyjrzeć protokołowi nr 2, wchodzącemu w życie 1 maja 1995 r. Określał on rodzaje biletów stosowanych na liniach MZKP i KZK GOP. Od tego dnia na liniach wewnętrznych ważne były tylko bilety KZK GOP, natomiast na liniach wspólnych z PKM Gliwice – prócz biletów KZK także bilety tegoż PKM-u. Zauważmy, że przestała obowiązywać umowa o honorowaniu biletów z PKM Tychy.

W kilku załącznikach do tego protokołu wymieniono wszystkie linie autobusowe, na jakich ważne były wtenczas bilety KZK GOP według stanu na 1 maja 1995 r. W załączniku nr 1a, obejmującym linie wewnętrzne KZK GOP oraz te linie MZKP, których trasa przebiegała częściowo po terenie KZK GOP, znalazło się 198 pozycji. Część z tych pozycji obejmowała jednak dwie linie: 9 i 804, 10 i 910, 24 i 99, 96 i 196, 175 i 175bis, 43 i 133, 638 i 638bis, 721 i 722 oraz 952 i 953. Można więc przyjąć, że załącznik 1a zawierał 207 linii autobusowych. Przez przeoczenie zabrakło w tym wykazie linii 868, łączącej Piekary Śląskie z Katowicami.

Rekordzistką była linia 119, której trasa przebiegała przez 8 gmin: Świerklaniec, Mierzęcice, Ożarowice, Bobrowniki, Wojkowice, Piekary Śląskie, Siemianowice Śląskie i Katowice. Przez teren 7 gmin przejeżdżały autobusy na liniach 43 i 133 (Katowice, Siemianowice Śląskie, Piekary Śląskie, Wojkowice, Będzin, Czeladź i Bobrowniki). Natomiast przez teren 6 gmin można było odbyć podróż następującymi liniami: 6, 840 (obie z Gliwic do Katowic), 104 (Bytom – Będzin), 120 (Katowice - Knurów) oraz zlikwidowaną kilka lat później linią 885 (Katowice – Pyrzowice). W spisie znaleźć można jeszcze i inne linie, które kilka lat później zakończyły żywot, jak choćby linia 843 (Katowice – Sączów), czy zlikwidowana w sierpniu 2003 r. linia 633 (Olkusz – Będzin).

Załącznik 1b określał wykaz linii wewnętrznych MZKP według stanu na 1 maja 1995 r. Były to linie: 1, 64/I (obie jeździły po terenie Tarnowskich Gór), 64/II (Tarnowskie Góry – Miasteczko Śląskie), 78 (Tarnowskie Góry), 87 (Tarnowskie Góry – Miasteczko Śląskie), 129 (Tarnowskie Góry – Krupski Młyn), 134 (Tarnowskie Góry – Zbrosławice – Pyskowice), 142 (Tarnowskie Góry – Świerklaniec – Tąpkowice – Bobrowniki – Mierzęcice), 143 (Tarnowskie Góry – Tworóg), 145 (Tarnowskie Góry – Miasteczko Śląskie), 174 (Tarnowskie Góry), 179 (Tarnowskie Góry – Świerklaniec – Tąpkowice – Bobrowniki – Mierzęcice), 185/I i 185/II (obie w Piekarach Śląskich), 189/I (Tarnowskie Góry), 189/II (Tarnowskie Góry – Miasteczko Śląskie), 191 (Tarnowskie Góry – Zbrosławice), 246 (Tarnowskie Góry – Świerklaniec – Tąpkowice), 614 (Tarnowskie Góry – Miasteczko Śląskie), 646 (Tarnowskie Góry – Świerklaniec – Tąpkowice – Bobrowniki – Mierzęcice) oraz 670 (Tarnowskie Góry). W sumie wyliczono 21 linii. Większość z nich obsługiwał PKM Świerklaniec. Wyjątkami były linie 145 (przewoźnikiem była S.C. Lazar-Sroka), 189/I (P.P. Socha Ryszard), 189/II (P.P. Nylec), 191 (P.P. Rzemyk), 246 (P.W.Ampex) i 614 (P.P. Transport).

Załącznik nr 2 zawierał linie wspólne KZK GOP z Gliwicami. Zawarto w nim 13 linii: 6, 32, 47, 57, 112, 120, 156, 240, 617, 669, 698, 840 oraz 850. Natomiast w załączniku nr 2 umieszczono dwie linie wspólne MZPK z Gliwicami: linię 80 (Tarnowskie Góry – Zbrosławice – Gliwice) oraz drugą linię, której trasa wiodła przez teren gmin: Tarnowskie Góry, Bytom, Zabrze, Zbrosławice i Gliwice. Niewątpliwie taki przebieg miała wtedy tylko linia 112, jednak w załączniku błędnie podano numer 64/I. Przypuszczalnie był to błąd techniczny powstały podczas kopiowania wcześniejszej tabeli z załącznika nr 1b w komputerowym edytorze tekstów. Jak można wywnioskować, linia 112 znalazła się w dwu załącznikach, gdyż przebiegała ona zarówno przez teren gmin MZKP, jak i KZK GOP oraz Gliwic.

Kilka miesięcy później, 17 października 1995 r. aneksem nr 4 do załącznika nr 1 dodano nowy wzór biletu. Właściwie był to znaczek Plus. Kosztował on 4 zł 80 gr. (czyli 48 000 zł przeddenominacyjnych) i wprowadzono go od 1 listopada 1995 r. Znaczek ten ważny był tylko łącznie z biletem miesięcznym, więc na Plusie trzeba było wpisać numer konkretnego biletu miesięcznego. Znaczek Plus uprawniał do bezpłatnego przewozu bagażu lub zwierzęcia, bezpłatnego przejazdu z 1 osobą towarzyszącą nocą od godziny 20 do 4 oraz do korzystania z biletu miesięcznego do trzeciego dnia następnego miesiąca. W autobusach pojawiły się stosowne informacje o Plusie, jednak po jakimś czasie bez zbędnego rozgłosu wycofano ten znaczek.

Od 1 lipca 1995 r. członkami KZK GOP stały się kolejne gminy, Imielin i Chełm Śląski, a od 1 stycznia 1997 r. Gliwice. W związku z tym zaszła konieczność zweryfikowania wpływów za bilety. W tym celu 31 grudnia 1996 r. podpisany został aneks nr 6, ważny od 1 stycznia 1997 r. Odtąd KZK GOP otrzymywał 88,4884 % wpływów z biletów, zaś MZKP 11,5116 %.

Na początku 1996 r. doszło do rozszerzenia unii biletowej na kilka wybranych tras PKS. Stało się tak, gdyż 25 stycznia 1996 r. MZKP podpisał umowę z Przedsiębiorstwem Państwowej Komunikacji Samochodowej w Zawierciu. Na jej mocy zawierciański PKS od 1 lutego 1996 r. zaczął honorować bilety dwukrotnego kasowania oraz miesięczne na części długości swoich linii, łączących Zawiercie z Bytomiem, Zawiercie z Tarnowskimi Górami oraz Zawiercie z mierzęcickim dworcem kolejowym. Co ciekawe, bilety te były ważne tylko na odcinkach Tarnowskie Góry – Boguchwałowice (24 km), Piekary Śląskie Szpital – Boguchwałowice (24 km) oraz Mierzęcice PKP – Boguchwałowice (7 km). W autobusach PKS pojawiły się więc kasowniki. W zamian za to MZKP zobowiązał się płacić według uzgodnionej niewysokiej stawki za każdy przejechany kilometr PKS-ów na wymienionych trasach. W późniejszych latach dochodziło do pewnych modyfikacji tej umowy, na przykład linia Zawiercie – Bytom ostatecznie przestała istnieć w wakacje letnie 2008 r.

Podobną umowę MZKP zawarł 29 stycznia 1996 r. z Przedsiębiorstwem Państwowej Komunikacji Samochodowej w Lublińcu, również z mocą od 1 lutego 1996 r. Zgodnie z umową PPKS Lubliniec zobowiązało się honorować bilety KZK GOP w swoich autobusach na odcinku Tarnowskie Góry – Tworóg – Krupski Młyn, otrzymując w zamian dopłatę do wozokilometru. Współpraca rozwinęła się troszkę dalej, gdyż Państwowa Komunikacja Samochodowej z Lublińca na krótko w 1997 r. stała się przewoźnikiem na należącej do MZKP linii 129szk łączącej Tarnowskie Góry z Krupskim Młynem i Kielczą w województwie opolskim, jak również na linii 742 do Mikołeski. W tym drugim przypadku trwało to od 1 kwietnia 1997 r. do 15 lutego 1998 r. Jednak 4 lutego 2000 r. PPKS Lubliniec przysłało wypowiedzenie umowy o honorowaniu biletów. Po raz ostatni bilety KZK GOP na liniach lublinieckiej PKS były uznawane 10 maja 2000 r.

W 1997 r. pod koniec zimy odbył się strajk części komunikacji miejskiej na terenie KZK GOP. Trwał on od 3 do 13 marca 1997 r. Nie odczuli go pasażerowie, którzy nie wyjeżdżali poza teren Tarnowskich Gór, Świerklańca czy Miasteczka Śląskiego. W trakcie strajku przez kilka dni posiadacze biletów miesięcznych KZK GOP mogli podróżować pociągami na niektórych trasach, m.in. z Bytomia do Katowic.

Po zakończeniu strajku 14 maja 1997 r. w siedzibie KZK GOP w Katowicach odbyły się negocjacje pomiędzy MZKP a KZK dotyczące rozliczeń wpływów za bilety w okresie strajku. Kolejne negocjacje przeprowadzono 2 czerwca 1997 r., a ich efektem stał się aneks nr 6 do Porozumienia w sprawie utworzenia zintegrowanego systemu biletowo-taryfowego komunikacji miejskiej w aglomeracji katowickiej. Podpisano go 9 czerwca 1997 r. Zapisano w nim m.in. zmianę trybu czasowego rozliczeń dochodów oraz że zmiana wzoru biletów każdorazowo będzie wymagać akceptacji obu stron. Najistotniejszy był zapis, że w sytuacji strajku KZK GOP i MZKP zobowiązały się udzielić sobie wzajemnie pomocy poprzez skierowanie do obsługi komunikacji zastępczej niestrajkujących przewoźników. Także 9 czerwca 1997 r. podpisano aneks nr 7, w którym zapisano korektę podziału wpływów biletowych za marzec 1997 w związku z odbytym strajkiem. W efekcie na konto MZKP miało być dodatkowo przekazane 212 831 zł.

Tomasz Rzeczycki
Ciąg dalszy nastąpi
 

Okładka Montes nr 34-35

Okładka Montes nr 34-35

Dzieje wspólnych biletów