Z dziejów komunikacji międzygminnej

Bilet KZK GOP i MZKP miesięczny sieciowy autobusowo-tramwajowy normalny na okaziciela
Bilet KZK GOP i MZKP miesięczny sieciowy autobusowo-tramwajowy normalny na okaziciela

Autobusem do Siemianowic Śląskich

Siemianowice Śląskie były jedną z pierwszych miejscowości Górnośląskiego Okręgu Przesmysłowego, na której terenie zaczęły kursować autobusy. W 1924 roku istniały już prywatne linie autobusowe pozwalające na dojazd z Siemianowic Śląskich do Będzina, Chorzowa, Katowic czy Łagiewnik - późniejszej dzielnicy Bytomia. Kilka lat później, 1 listopada 1929 roku uruchomione zostały Śląskie Linie Autobusowe, a pierwsza obsługiwana przez nie trasa prowadziła z Siemianowic Śląskich do Katowic

Z Tarnowskich Gór do Siemianowic Śląskich można było dojechać bezpośrednio pociągiem, kursującym przez Piekary Śląskie, Brzeziny Śląskie i Chorzów Stary. Pociągi poruszały się po dosyć okrężnej trasie, której fragment wybudowano w 1925 roku w celu ominięcia Bytomia, leżącego wówczas w granicach Niemiec. Zimą 1926/1927 pociąg osobowy z Tarnowskich Gór do Siemianowic Śląskich jechał równo godzinę.

Niedługo po zakończeniu drugiej wojny światowej, w 1946 roku uruchomiona została linia autobusowa nr 5 z Katowic do Tarnowskich Gór. Można się tylko domyślać, dlaczego nie wytrasowano jej najkrótszą możliwą drogą przez Bytom, lecz okrężnie - przez Siemianowice Śląskie, Piekary Śląskie i Świerklaniec. Taka trasa prowadziła przez tereny należące przed wojną do Polski, a omijała tereny, zamieszkiwane wtedy jeszcze w znacznym stopniu przez ludność niemiecką.

Autobus linii 5 na długie lata stał się obok pociągu najpopularniejszym środkiem transportu z Tarnowskich Gór do Siemianowic Śląskich. Od 1951 roku organizatorem tej linii było utworzone wtedy Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Katowicach. W 1951 roku piątka kursowała co pół godziny, a w 1958 roku co 20 minut. Wymagało to wówczas 10 wozów do obsługi trasy. Według stanu na ostatni dzień kwietnia 1958 roku, prędkość komunikacyjna na tej trasie wynosiła 27,44 km/godz, a długość całej trasy wynosiła 32 km.

Z początkiem kwietnia 1968 roku, pociągi pasażerskie przestały kursować przez Siemianowice Śląskie, a dwa lata później do miasta przestały przejściowo dojeżdżać autobusy linii 5 z Tarnowskich Gór. Od 10 lutego 1970 roku trasę piątki skrócono do relacji Tarnowskie Góry - Dąbrówka Wielka. Jednocześnie uruchomiono wtedy linię 168 z Osiedla Wieczorka w Piekarach Śląskich do Katowic. Motywowano to zbyt dużymi opóźnieniami na linii 5. Jej skrócenie nie przypadło jednak do gustu pasażerom i w jakiś czas później przywrócono dawną trasę tej linii.

Chociaż zasadnicza trasa linii 5 pozostawała przez wiele lat taka sama, to sporadycznie dochodziło do czasowych zmian. Powodem były remonty i inwestycje drogowe, pielgrzymki czy imprezy sportowe. Powodowały one wydłużenie czasu przejazdu pasażerom zdążającym z Tarnowskich Gór do Siemianowic Śląskich, lub też uniemożliwiały czasowo korzystanie z niektórych przystanków na trasie. Przykładowo, 3 maja 2011 roku od godziny 10 do 13, autobusy linii 5 od przystanku Siemianowice Plac Wolności, jeździły objazdem przez katowicką dzielnicę Dąbrówka Wielka do przystanku końcowego w Katowicach przy ul. Mickiewicza. Latem 2011 roku przebudowa ronda Ranoszka w ścisłym centrum Tarnowskich Gór spowodowała, że autobusy linii 5 musiały jeździć wydłużoną trasą przez ul. Częstochowską i Lasowicką. Roboty kanalizacyjne w Piekarach Śląskich na ul. Brzechwy spowodowały, że od 9 do 11 kwietnia 2011 roku piątka nie obsługiwała przystanku Piekary Śl. Os. Powstańców, kursując objazdem. Z powodu rozgrywania maratonu, 5 października 2014 roku w godzinach przedpołudniowych zmieniona była trasa piątki na terenie Siemianowic Śląskich. Natomiast doroczna majowa pielgrzymka mężczyzn do bazyliki w Piekarach Śląskich powodowała, że z obsługi na jeden dzień wyłączany był przystanek Piekary Śląskie Bazylika, a autobusy linii 5 musiały jeździć inną, dłuższą trasą.

Można też wspomnieć o przebudowie mostu drogowego nad rzeką Brynicą w piekarskiej dzielnicy Kozłowa Góra, za sprawą czego, od 17 października do końca listopada 2015 roku, na trasie linii 5 funkcjonował tymczasowy przystanek autobusowy na żądanie Kozłowa Góra Brynicka, przy skrzyżowaniu ulic Tarnogórskiej i Brynickiej.

Oprócz piątki z Siemianowic Śląskich do powiatu tarnogórskiego można było w czasach Polski Ludowej dotrzeć inną linią WPK Katowice o numerze 119. Początkowo była to linia niedostępna dla wszystkich chętnych, pełniąca rolę przewozu pracowniczego. W 1969 roku trasa autobusu 119 prowadziła następująco: Katowice ul. 22 Lipca - Siemianowice Śląskie Wełnowiec - Bytków - Węzłowiec - Chorzów III - Chorzów Centrum - Bytom Pogoda - Szarlej - Piekary Śląskie - Świerklaniec - Żyglin - Miasteczko Śląskie Huta Cynku. Natomiast według zestawienia tras WPK z 1986 roku, autobus 119 jechał z Katowic ul. Andrzeja przez Siemianowice Śląskie Wełnowiec, Chorzów, Bytom, Świerklaniec obwodnicą Tarnowskich Gór do miasteczkowskiej Huty Cynku.

Kilka lat później trasę autobusu 119 zmieniono, jeździł on ze Świerklańca przez Siemianowice Śląskie do Katowic. Wiosną 1991 roku przejściowo siemianowiccy pasażerowie nie mogli z niego korzystać. Od 1 maja do 5 czerwca 1991 roku linia 119 kursowała na skróconej trasie Świerklaniec - Wojkowice Park.

Po zmianach systemowych w Polsce, nastąpiły spore zmiany organizacyjne w transporcie publicznym, w tym i na Górnym Śląsku. Stało się to po tym, jak 13 września 1991 roku wojewoda katowicki podjął decyzję o postawieniu Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w Katowicach w stan likwidacji. Niedługo potem, 19 września 1991 roku odbyło się zebranie założycielskie gmin, które utworzyły Komunikacyjny Związek Komunalny GOP w Katowicach. Tego dnia do KZK GOP przystąpiły m.in. Siemanowice Śląskie. Natomiast w kwietniu 1992 roku zarejestrowany został Międzygminny Związek Komunikacji Pasażerskiej z siedzibą początkowo w Świerklańcu, a później w Tarnowskich Górach. Kilka miesięcy później, 29 lipca 1992 roku zorganizowano spotkanie z przedstawicielami kilku miast i gmin nienależących do MZKP, takich jak Bytom, Będzin, Zabrze czy Siemianowice Śląskie. To ostatnie miasto zadeklarowało wtedy chęć przystąpienia do MZKP, jednak ostatecznie, gdy 23 września 1992 roku nastąpiła uroczystość podpisywania przystąpienia do związku, przedstawiciel Siemianowic Śląskich nie wziął w niej udziału.

Równocześnie z postawieniem WPK Katowice w stan likwidacji, czyli od 1 października 1991 roku, utworzonych zostało kilka Przedsiębiorstw Komunikacji Miejskiej. Jedno z nich, PKM Świerklaniec, zostało decyzją wojewody skomunalizowane, a jego współwłaścicielami stały się obok MZKP także gminy, po terenie których kursowały autobusy ze świerklanieckiej zajezdni. Siemianowice Śląskie były więc przez pewien czas, do 1995 roku współwłaścicielem PKM Świerklaniec; w końcu jednak swoje udziały przekazały na rzecz Piekar Śląskich.

W 1996 roku Międzygminny Związek Komunikacji Pasażerskiej w Tarnowskich Górach opracował do druku książkowe wydanie rozkładu jazdy wszystkich swoich linii, a także wybranych linii KZK GOP - tych kursujących po terenie gmin członkowskich MZKP. Książka zawierała wykaz linii autobusowych według stanu na 1 sierpnia 1996 roku. Spośród linii przebiegających przez teren MZKP i Siemianowic Śląskich, znaleźć tam można były rozkłady linii 5, 42, 91, 119, 119 bis, 168 i 860. W książce nie było natomiast linii 43 i 133, których trasa prowadziła m.in. przez Siemianowice Śląskie i Piekary Śląskie. Z tabel rozkładu jazdy można było wyczytać kilometraż linii. I tak długość linii 5 Katowice Kopernika - Tarnowskie Góry Dworzec wynosiła wtedy 36,9 km.

Oprócz bezpośredniego połączenia piątką, z Tarnowskich Gór do Siemianowic Śląskich można było dojechać z przesiadką: np. do Bytomia autobusem MZKP linii 19, a z Bytomia do Siemianowic Śląskich autobusem KZK GOP linii 91.

Zgodnie z rozkładem jazdy linii 5 obowiązującym od początku grudnia 2001 roku, pasażer jadący z Tarnowskich Gór do Siemianowic Śląskich miał do wyboru w dni robocze 34, a w dni wolne 36 połączeń piątką. Podróż między tymi miastami trwała nieco ponad godzinę, np. autobus odjeżdżający z Tarnowskich Gór o 5:05, przyjeżdżał na przystanek Siemianowice Świerczewskiego o godzinie 6:07. Krótszy czas przejazdu miały kursy późnowieczorne, np. ten o 22:14 z tarnogórskiego dworca był na wspomnianym przystanku w centrum Siemianowic Śląskich o 23:07. Rozkład piątki ważny od 21 listopada 2003 roku zawierał natomiast zróżnicowanie godzin odjazdów w dni wolne, czyli inaczej w soboty, a nieco inaczej w niedziele. Różnica polegała dosłownie na minutowym przesunięciu czasu odjazdów pomiędzy godziną ósmą a piętnastą.

Po tym, jak z końcem czerwca 2008 roku Piekary Śląskie przestały być członkiem MZKP, wstępując następnie do KZK GOP, zmieniła się przynależność niektórych linii autobusowych kursujących po terenie m.in. Siemianowic Śląskich. Dotyczyło to w tym przypadku linii 168 i 860, które przestały być liniami MZKP, a stały się liniami KZK GOP. Pasażerowie nie odczuli tego, jako że od jesieni 1994 roku obowiązywało porozumienie obydwu związków dotyczące stosowania tych samych biletów i jednakowej taryfy.

Tomasz Rzeczycki

 

Okładka Montes nr 81

Okładka Montes nr 81