Z dziejów komunikacji międzygminnej

Autobusem z Pyrzowic do Katowic

Tak wyglądał przystanek autobusowy MZKP Pyrzowice Lotnisko pod koniec XX wieku
Tak wyglądał przystanek autobusowy MZKP Pyrzowice Lotnisko pod koniec XX wieku
Pyrzowice to jedyna miejscowość w powiecie tarnogórskim, która pod koniec dwudziestego wieku posiadała bezpośrednie połączenie autobusem przyspieszonym z Katowicami. Linia 885, w której obowiązywały bilety MZKP i KZK GOP, nie była jednak ani pierwszą, ani ostatnią linią łączącą wschodnie rubieże powiatu tarnogórskiego ze stolicą województwa.

Powodem utworzenia bezpośredniej linii autobusowej z Katowic do małej wioski na wschód od Tarnowskich Gór było istnienie tam lotniska wykorzystywanego zarówno przez samoloty wojskowe jak i cywilne. Od 1966 roku z lotniska w Pyrzowicach zaczęły bowiem korzystać Polskie Linie Lotnicze LOT. Przez ponad ćwierć wieku miało ono marginalne znaczenie w europejskim ruchu lotniczym i wykorzystywane było w bardzo małym stopniu, zasadniczo w lotach między Pyrzowicami a Warszawą. Pewnym mankamentem było oddalenie lotniska od stolicy województwa katowickiego. Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Katowicach prowadziło bowiem ruch na liniach autobusowych łączących lotnisko z Bytomiem. Docierały tam autobusy linii 85, a także w wybranych kursach linii 17 i 53. Dojazd z Pyrzowic do Katowic wymagał więc przesiadki w Piekarach Śląskich albo w Bytomiu. Problem ten przez wiele lat był nieistotny, mógł dotyczyć garstki osób podróżujących z Pyrzowic samolotami.

Nie dało się też dojechać z Katowic do Pyrzowic pociągiem, chociaż tor kolejowy przebiegał bardzo blisko lotniska. Chociaż jeszcze w połowie dwudziestego wieku kursował pociąg z Katowic przez Tarnowskie Góry, Pyrzowice i Zawiercie do Warszawy, to w samych Pyrzowicach nie było przystanku pasażerskiego i żadne pociągi nie mogły się tam zatrzymywać. Ostatecznie ruch pociągów pasażerskich na trasie przebiegającej przy lotnisku zakończono w 1975 roku.

Po pewnym czasie utworzona została linia autobusowa S, na której kursowały Ikarusy z turystycznymi fotelami. Odjeżdżały one w Katowicach spod biura PLL LOT w dzielnicy Koszutka i docierały pod samo lotnisko w Pyrzowicach. Linia ta została potem zlikwidowana.

Po postawieniu WPK Katowice w 1991 roku w stan likwidacji, powstało kilka związków komunikacyjnych miast i gmin. Pyrzowice wraz z gminą Tąpkowice znalazły się w Międzygminnym Związku Komunikacji Pasażerskiej w Świerklańcu, a Katowice - w Komunikacyjnym Związku Komunalnym GOP. Od listopada 1994 roku obydwa związki zaczęły stosować wspólną taryfę i te same bilety, obowiązujące wcześniej w KZK GOP. Znacznie ułatwiło to wytyczanie nowych linii autobusowych, których trasy miały przebiegać po terenie obydwu związków.

Jedną z pierwszych takich nowych linii była linia 885, utworzona przez KZK GOP i łącząca katowicki dworzec kolejowy z lotniskiem w Pyrzowicach. Przewoźnikiem zostało Prywatne Przedsiębiorstwo Usług Przewozowych z Rudy Śląskiej. KZK GOP zawarł z nim umowę obowiązującą od 29 marca 1995 roku. Autobus wykonywał tylko kilka kursów dziennie, początkowo jadąc z Katowic z pominięciem sosnowieckiej dzielnicy Pogoń prosto na Psary. Rozkład jazdy i trasa zostały zmienione 1 marca 1996 roku. Odtąd autobus 885 odjeżdżał z katowickiego dworca autobusowego przy dworcu PKP o godzinach 5:00, 9:25, 12:00 oraz 15:48. Przejazd na pyrzowickie lotnisko trwał równą godzinę. Stamtąd po kilkuminutowym postoju autobusy wyruszały w stronę Katowic o 6:05, 10:35, 13:05 oraz 17:00. Przyjazdy na przedostatni przystanek Katowice Mickiewicza następowały o 7:02, 11:32, 14:02 i 17:57, a parę minut później autobus kończył jazdę przy dworcu kolejowym. Autobus 885 kursował od poniedziałku do soboty, natomiast w niedziele i święta nie wyruszał na trasę. Jak łatwo zauważyć, godziny kursowania odpowiadały osobom dojeżdżającym do pracy w centrum Katowic na godzinę 7:30 i kończących pracę o 15:30. Korzystali z tego m.in. pracownicy KZK GOP, którego siedziba mieściła się w biurowcu przy ul. Wita Stwosza 31. Nowo uruchomiona linia nadawała się także do organizowania wycieczek szkolnych na pyrzowickie lotnisko dla młodzieży z katowickich szkół.

Połączenie Pyrzowic z Katowicami było linią przyspieszoną, stąd autobus pomijał część przystanków pośrednich. Wyruszając spod katowickiego dworca zatrzymywał się przy ul. Sokolskiej a następnie przy Alei Roździeńskiego obok Hotelu Warszawa. Kolejny postój był dopiero kilka kilometrów dalej, w sosnowieckiej dzielnicy Pogoń przy zakładzie Prema-Milmet. W dzielnicy tej wyznaczone były jeszcze trzy inne postoje, w tym na przystanku Pogoń Akademiki. Dzięki temu łatwy dojazd do sosnowieckiej części Uniwersytetu Śląskiego mieli pracownicy naukowi i studenci z Pyrzowic. Po opuszczeniu Sosnowca autobus 885 zatrzymywał się w Będzinie przy stadionie i na Osiedlu Syberka. Kolejne postoje były na przystankach w gminie Psary (Grodków Klinkiernia, Psary Skrzyżowanie, Strzyżowice Skrzyżowanie), gminie Bobrowniki (Pomłynie Skrzyżowanie, Siemonia Kościół, Myszkowice) oraz w gminie Tąpkowice (Pyrzowice I, Pyrzowice Lotnisko). W sumie w kierunku z Katowic do Pyrzowic autobus 885 zatrzymywał się na 17 przystankach, a w kierunku przeciwnym - na 18. Była to wówczas jedna z pięciu linii autobusowych KZK GOP i MZKP, której trasa przebiegała po terenie sześciu gmin. Więcej gmin obsługiwały w tamtym czasie tylko linie 43, 119 i 133.

W przypadku linii autobusowych łączących teren gmin członkowskich KZK GOP i MZKP tabliczki z rozkładami jazdy na przystankach były umieszczane przez służby danego związku, stosownie do podziału administracyjnego. Oznaczało to, że jeśli linia autobusowe należąca do KZK GOP kursowała po terenie np. Tarnowskich Gór czy Mierzęcic, to jej rozkład na terenie tym terenie umieszczany był na słupkach przystankowych MZKP według wzoru stosowanego przez MZKP. Odstępstwem od tej zasady było oznaczenie przystankowe linii 885 w Pyrzowicach. Stały tam obok siebie osobne słupki przystankowe KZK GOP z rozkładem jazdy tylko linii 885 oraz MZKP z rozkładem jazdy pozostałych linii. Taka sytuacja miała miejsce przez kilka lat także w Pyskowicach, gdy miasto to nie należało do żadnego ze związków komunikacyjnych.

W 1996 roku wydrukowany został książkowy rozkład jazdy linii autobusowych MZKP Tarnowskie Góry. Pozycja zawierała także rozkłady tych linii MZKP, które częściowo przebiegały przez teren gmin członkowskich MZKP. Z jednym wyjątkiem - w publikacji nie zamieszczono rozkładu jazdy linii 885 z Pyrzowic do Katowic. Natomiast w 1997 roku odbyła się akcja strajkowa części przewoźników KZK GOP. Perturbacje te nie dotyczyły linii 885, która kursowała wtedy planowo.

Pod koniec dwudziestego wieku lotnisko w Pyrzowicach zaczęło przyjmować więcej samolotów rejsowych i czarterowych, niż było ich u schyłku PRL. Mimo wzrastającego ruchu lotniczego nie zwiększono liczby połączeń na linii 885. Na początku marca 2001 roku zwracała na to uwagę katowicka prasa: „Jak zdążyć na odlot do Monachium, skoro samolot startuje o 15.30, a autobus odjeżdża z Katowic o 15.48? Można oczywiście wyjechać kursem o 12 i spędzić potem na lotnisku dwie i pół godziny. Ale czym dojechać z lotniska do Katowic, skoro samolot z Frankfurtu ląduje o 18.20, a ostatni autobus do Katowic odjeżdża z lotniska o 17?” Inna sprawa, że był to wyłącznie lokalny problem mieszkańców Katowic, gdyż z Bytomia, Piekar Śląskich czy z gminy Bobrowniki dojazd na pyrzowickie lotnisko zapewniało kilka linii MZKP Tarnowskie Góry.

Zbliżał się już jednak moment likwidacji linii 885. KZK GOP, szukając oszczędności, postanowił z początkiem listopada 2001 roku zawiesić na dwa miesiące szereg kursów na wybranych liniach, a niektóre z nich miały przestać całkowicie kursować. Dotyczyło to linii 162, 818 oraz 885. W komunikacie podano, że ograniczenie to miało dotyczyć tylko dwu ostatnich miesięcy 2001 roku, jednak w przypadku linii 885 okazało się definitywnym. Po raz ostatni autobus ten wyruszył na trasę w środę 31 października 2001 roku. Było to najtańsze połączenie centrum Katowic z Pyrzowicami. W momencie uruchomienia linii bilet jednorazowy MZKP i KZK GOP na przejazd autobusem 885 kosztował 80 gr, a w ostatnim dniu jej kursowania 3 zł. KZK GOP tłumaczył likwidację linii 885 tym, że władze gmin nie były zainteresowane dalszym jej finansowaniem.

Likwidację linii 885 bez entuzjazmu przyjęło Górnośląskie Towarzystwo Lotnicze, zarządzające pyrzowickim lotniskiem. Kilka dni później wiceprezes GTL w wypowiedzi dla katowickiej prasy taką decyzję nazwał skandalem i stwierdził: „Jesteśmy teraz ewenementem w Europie i na świecie, by międzynarodowy port lotniczy nie miał komunikacji ze stolicą regionu”.

Sytuacja taka trwała ponad miesiąc. Od 3 grudnia 2001 roku z Katowic na lotnisko w Pyrzowicach zaczęły kursować autobusy nowej linii, uruchomionej przez prywatnego przewoźnika z Żor. W pojazdach nie obowiązywały żadne bilety KZK GOP i MZKP, a przejazd kosztował aż 4 zł - czyli o 1/3 drożej, niż to było w autobusie 885. Rozkład jazdy nowej linii dostosowany był do przylotów i odlotów w Pyrzowicach, a autobusy kursowały początkowo codziennie. Jednak już 16 stycznia 2002 roku ograniczono liczbę kursów i zlikwidowano kursowanie w niedziele. Przedsięwzięcie okazało się nierentowne, prywatna linia funkcjonowała tylko do czerwca 2002 roku.

Potem przez pewien czas możliwy był dojazd linią o anglojęzycznej nazwie Airport Bus, której rozkład zakładał trzy połączenia w dni robocze i dwa w dni wolne. Jednak trudno ją uznać za regularną linię komunikacyjną, gdyż przewoźnik zaznaczył, iż kursuje ona tylko po dokonaniu telefonicznej rezerwacji na minimum dwie godziny przed planowanym czasem odjazdu. Odstraszała też horrendalnie wysoka cena biletu wynosząca w 2004 roku aż 20 zł. Dla porównania - pasażer wybierający alternatywną podróż z przesiadkami z Katowic przez Piekary Śląskie na lotnisko w Pyrzowicach, czyli liniami MZKP, zapłaciłby wtedy znacznie mniej. Jadąc najpierw autobusem 5 a potem 85, musiałby skasować dwa bilety po 3,30 zł oraz dwa bilety za bagaż po 2,30 zł, w sumie więc zapłaciłby łącznie 11 zł 20 gr - a więc niemal połowę ceny bezpośredniego połączenia.

Kolejną prywatną linię autobusową łączącą Katowice z Pyrzowicami uruchomiło 8 kwietnia 2004 roku Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej w Katowicach. Przystanek początkowy wyznaczono przy Alei Korfantego koło siedziby Górnośląskiego Towarzystwa Lotniczego, następny przy dworcu PKP, a kolejny przy Alei Roździeńskiego koło hotelu Novotel. Początkowo autobus nie zatrzymywał się w Sosnowcu. Pierwszy kurs z Katowic wyznaczono na godzinę 4:04, a ostatni z Pyrzowic na 23:40. Początkowo autobus kursował czteru razy dziennie, a w dni wolne trzy razy dziennie. Bilet na całą trasę kosztował również bardzo drogo, bo aż 20 złotych. Również i tutaj nie obowiązywały żadne bilety MZKP i KZK GOP. Co ciekawe, była to pierwsza prywatna linia autobusowa niepodlegająca taryfie MZKP i KZK GOP, która - mimo tego - została umieszczona na stronie internetowej z rozkładami jazdy KZK GOP, a jej trasę zaznaczono na schemacie linii autobusowych i tramwajowych opracowanym na zamówienie obu związków komunikacyjnych.

Osobliwą pamiątką po linii 885 stał się plan miasta Katowice, jaki trafił do księgarń na początku 2004 roku. Znalazło się w nim w nim szereg błędów. Jednym z nich było zaznaczenie nieistniejącej już wtedy od ponad dwóch lat linii nr 885.

Tomasz Rzeczycki
Fot. Autor

 

Okładka Montes nr 80

Okładka Montes nr 80