Cenna tarcza w zbiorach Muzeum w Tarnowskich Górach

Tarcza pamiątkowa dla Guida hrabiego Henckel księcia von Donnersmarcka z okazji jego 50–lecia przynależności do Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach, 1904 rok.  Fot. Jan Renka
Tarcza pamiątkowa dla Guida hrabiego Henckel księcia von Donnersmarcka z okazji jego 50–lecia przynależności do Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach, 1904 rok. Fot. Jan Renka

Na początku marca 2016 roku Muzeum w Tarnowskich Górach wzbogaciło swoje zbiory o nowy, cenny eksponat związany z historią miejscowego Bractwa Strzeleckiego (Schützengilde), czyli tarczę pamiątkową z 1904 roku związaną ze złotym jubileuszem przynależności do organizacji Guida hrabiego Henckel księcia von Donnersmarcka

Stało się to możliwe dzięki zaangażowaniu i wsparciu kilku tarnogórskich Braci Kurkowych: Zbigniewa Madeji, Andrzeja Janickiego, Janusza Szroetera, Czesława Jaty oraz Krzysztofa Koszowskiego. Już w najbliższych miesiącach zabytkowy przedmiot trafi na stałą, zmodernizowaną wystawę, poświęconą historii naszego miasta.

Dzieje tarnogórskiego Bractwa Strzeleckiego związane są z historią jednego z najbardziej wpływowych górnośląskich rodów magnackich, czyli tarnogórsko–świerklanieckiej linii Henckel von Donnersmarcków. Jeden z jej przedstawicieli, Erdmann Gustav hrabia Henckel von Donnersmarck (1734–1805), przyczynił się do powstania towarzystwa w 1780 roku i był pierwszym protektorem organizacji. Tę honorową funkcję pełnili także inni jego potomkowie, tj.: książęta Guido i Guidotto, a największym dobrodziejem Bractwa Strzeleckiego okazał się pierwszy z wymienionych.

Guido hrabia Henckel von Donnersmarck (od 1901 r. książę von Donnersmarck) żył w latach 1830–1916. Ten znany magnat przemysłowy przyjęty został do tarnogórskiego Bractwa Strzeleckiego w 1854 roku. Nastąpiło to kilka lat po tym, jak oficjalnie objął on w 1848 roku zarząd nad majątkiem rodowym. Na kartach trzeciego statutu Bractwa Strzeleckiego z 1858 roku Guido wymieniany jest już jako jego protektor. Godność tę piastował aż do śmierci, czyli do 19 grudnia 1916 roku. Przez cały ten okres pomagał towarzystwu finansowo, wpłacając do kasy strzeleckiej roczną stałą opłatę określaną jako fundusz składkowy protektora. W 1913 roku wynosił on niespełna 9 tys. marek. Oprócz tego świadczenia książę Guido wspierał inwestycje brackie.

Rachunek za wykonanie tarczy pamiątkowej dla Guida hrabiego  Henckel księcia von Donnersmarcka, 11 maja 1904 r.  Ze zbiorów Archiwum Państwowego w Katowicach
Rachunek za wykonanie tarczy pamiątkowej dla Guida hrabiego Henckel księcia von Donnersmarcka, 11 maja 1904 r. Ze zbiorów Archiwum Państwowego w Katowicach

W 1904 r. utworzył fundusz budowlany, na rzecz którego książę wpłacił 5 tys. marek. Kwotę tę prawie w całości przeznaczono na sfinansowanie budowy strzelnicy, po której do dziś zachował się budynek wpisany w 2004 roku do rejestru zabytków województwa śląskiego (obecnie ul. Tadeusza Kościuszki 5).

W 1916 roku wartość wspomnianego funduszu przekroczyła 15 tys. marek. Z kolei w testamencie Guido zapisał towarzystwu 10 tys. marek.

Wspieranie przez protektora Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach niejednokrotnie spotykało się z wdzięcznością członków organizacji. Tak było m.in. podczas obchodów 50–lecia przynależności księcia do towarzystwa, które odbyły się 24 maja 1904 roku. Podczas ich trwania ówczesny burmistrz, a zarazem asesor Bractwa Strzeleckiego Richard Otte, wygłosił mowę okolicznościową. Następnie kierujący Zarządem organizacji mistrz strzelecki (Schützenmeister) Hugo Strecker wręczył jubilatowi złotą odznakę oraz tarczę pamiątkową z brązu zamówioną w Zakładzie Sztuki Galwanoplastycznej (Galvanoplastische Kunstanstalt) w Geislingen an der Steige, który był oddziałem Wirtemberskiej Fabryki Wyrobów Metalowych (Zweiganstalt der Württembergische Metallwarenfabrik). Razem z kosztami przesyłki obiekt kosztował prawie 175 marek. To właśnie ta unikatowa pamiątka ozdobiona m.in. uniwersalnym znakiem brackim przedstawiającym tarczę strzelecką złożoną na dwóch skrzyżowanych strzelbach, jak też herbem miejskim i różami występującymi w herbie rodowym Henckel von Donnersmarcków wzbogacił kolekcję pamiątek po miejscowym Bractwie Strzeleckim znajdującą się w zbiorach Muzeum w Tarnowskich Górach.

Krzysztof Gwóźdź

 

Okładka Montes nr 79

Okładka Montes nr 79