Z dziejów komunikacji międzygminnej

Mapka dla pasażerów z trasą przejazdu autobusów linii S w dniach 4 i 5 września 1993 roku
Mapka dla pasażerów z trasą przejazdu autobusów linii S w dniach 4 i 5 września 1993 roku

Autobusem do Kopalni Zabytkowej cz.2

W 1996 roku podczas czerwcowego Pikniku Gwareckiego przewoźnikiem na linii S było Przedsiębiorstwo Usług Przewozowych T. Rzeczkowski. Z zachowanych dokumentów nie wynika, żeby w autobusach linii S obowiązywały inne zasady płatności za przejazd, niż w pozostałych liniach. Podróżni korzystali więc z tych autobusów na podstawie tych samych biletów, które obowiązywały na liniach MZKP.

Po 1996 roku nie uruchamiano już więcej linii S do kopalni. Za to oprócz pojedynczego kursu linii 189/II, od sierpnia 2001 roku do kopalni można było dojechać autobusami zupełnie nowej linii 135, utworzonej przez KZK GOP. Jej trasa prowadziła z bytomskiego dworca autobusowego przez Karb, Kopalnię Węgla Kamiennego Miechowice, Górniki i Stolarzowice do Tarnowskich Gór. Do miasta autobus wjeżdżał ulicą Gliwicką, następnie skręcał w ul. Nową i Szczęść Boże, mijał Kopalnię Zabytkową, Bobrowniki Śląskie by przez ul. Bytomską dotrzeć do dworca autobusowego. Z dworca dalsza trasa prowadziła przez ul. Wyszyńskiego do Górnośląskiego Centrum Rehabilitacji Repty. Po raz pierwszy więc powstała linia autobusowa, łącząca dwie podziemne trasy turystyczne w mieście, czyli Sztolnię Czarnego Pstrąga w Reptach Śląskich oraz Kopalnię Zabytkową. Autobus 135 kursował kilka razy dziennie zarówno w dni robocze jak i w dni wolne. Początkowo ostatni, późnowieczorny kurs autobusu 135 z Tarnowskich Gór w stronę Bytomia wytrasowany został z pominięciem Kopalni Zabytkowej, czyli przez Suchą Górę i Stroszek. W 1998 roku kurs ten był już zlikwidowany.

W latach 1997-2001 spod Kopalni Zabytkowej można było dojechać bezpośrednio do Krupskiego Młyna. Było to efektem umowy z 24 października 1997 roku, podpisanej pomiędzy jednym z zakładów pracy a MZKP. Dzięki temu uruchomiony został poranny kurs linii 129 po wydłużonej trasie. Autobus w dni robocze startował z tarnogórskiego dworca o 5:41 w kierunku Osiedla Przyjaźń, gdzie po dojechaniu do końca dwupasmówki zawracał. Potem z ul. Wyszyńskiego skręcał w prawo na obwodnicę, a z niej też w prawo w ul. Gliwicką. Pod Kopalnią Zabytkową autobus 129 zatrzymywał się o godzinie 5:56. Dalej jechał przez Bobrowniki Śląskie i ul. Bytomską na dworzec, skąd o 6:05 kontynuował przejazd przez Strzybnicę i Hanusek do końcowego przystanku Krupski Młyn Zakład Nitron Brama I, gdzie dojeżdżał na godzinę 6:56. Taka trasa przejazdu obowiązywała od 3 listopada 1997 roku. Dodatkowo z początkiem grudnia 1997 roku autobus przejeżdżał także przez przystanek Stare Tarnowice Janasa. Z kursu tego mogli korzystać raczej pracownicy Kopalni Zabytkowej, bowiem o tak wczesnej porze dla turystów była ona jeszcze nieczynna. Autobus 129 jeździł opisaną trasą do 31 lipca 2001 roku.

Jeszcze wcześniej spod Kopalni Zabytkowej wycofany został pojedynczy kurs linii 189/II. Od 2 listopada 1998 roku na wniosek dyrekcji Szkoły Podstawowej nr 3 w Tarnowskich Górach kurs ten wytrasowano krótszą trasą omijającą Bobrowniki Śląskie, czyli przez ul. Gliwicką. Tak więc po przetrasowaniu kursu linii 189/II i po likwidacji okrężnego wariantu w kursie linii 129, od sierpnia 2001 roku do Kopalni Zabytkowej dało się dojechać tylko autobusem 135.

Rozkład jazdy tej linii zmieniony z dniem 1 listopada 2000 roku przewidywał następujące godziny odjazdów spod kopalni. W stronę Starych Tarnowic i GCR Repty autobus odjeżdżał w dni robocze o 6:21, 7:06, 10:21, 13:21, 14:21, 15:21, 18:21 i 19:21, natomiast w dni wolne o 7:11, 9:21, 11:31, 12:26, 14:46, 17:16 oraz 19:46. Rozkład jazdy w stronę Bytomia przedstawiał się następująco: dni robocze - 7:31, 8:31, 11:31, 14:31, 15:31, 16:31, 19:31, 20:31, natomiast w dni wolne - 8:06, 10:16, 12:41, 13:31, 15:31, 18:31, 20:41. W dni wolne autobus jechał z pominięciem części Stolarzowic, jednak nie wpływało to na czas jazdy. Spod Kopalni Zabytkowej na bytomski dworzec autobus docierał po 36 minutach, natomiast na dworzec tarnogórski – po 9 minutach.

Autobusem 135 dało się dojechać do tarnogórskiej kopalni tylko do końca marca 2003 roku. Z początkiem kwietnia skrócono jego trasę przejazdu po Tarnowskich Górach, kierując autobus z ul. Gliwickiej na ul. Wyszyńskiego, likwidując tym samym ostatnie istniejące wtedy bezpośrednie połączenie Osady Jana ze Starymi Tarnowicami. W zamian za wycofaną linię 135, do obsługi Kopalni Zabytkowej i przystanków w Bobrownikach Śląskich przeznaczono inną linię KZK GOP o numerze 735, łączącą dotychczas w dni robocze Bytom z Tarnowskimi Górami. Jej autobusy dotąd pomiędzy przystankiem przy Osadzie Jana a przystankami przy ul. Gliwickiej kursowały fragmentem tarnogórskiej obwodnicy. Od 1 kwietnia 2003 roku linia 735 zaczęła jeździć przez ul. Szczęść Boże przy Kopalni Zabytkowej, zarówno w dni robocze jak i w dni wolne. W kursach wykonywanych w dni wolne autobus 735 skierowano z ominięciem części Stolarzowic przez Górniki - czyli tak, jak do tej pory kursował 135. Tego samego dnia na bytomskim dworcu autobusowym na rozkładzie jazdy m.in. linii 735 pojawiły się wyróżnione oznaczenia tych kursów, które wykonywane były autobusami niskopodłogowymi, a więc dogodnymi np. do przewozu wózków dziecięcych.

Sporadycznie z powodu prac remontowych autobusy 735 omijały Kopalnię Zabytkową. Tak było np. w dniach od 9 do 14 września 2003 roku, gdy przeprowadzane były roboty w ciągu ul. Nowej i fragmentu ul. Szczęść Boże. W tych dniach autobusy 735 jadące z Bytomia do Tarnowskich Gór skręcały z ul. Gliwickiej w obwodnicę i dalej w ul. Bytomską. Natomiast w przeciwnym kierunku przystanek przy Kopalni Zabytkowej był obsługiwany, tylko że po jego obsłużeniu autobusy jeździły zmienioną trasą przez ul. Dolomitów - gdzie istniał przez te kilka dni tymczasowy przystanek 735 w stronę Bytomia - oraz przez ul. Staszica do ul. Gliwickiej.

Od początku czerwca 2004 roku do końca czerwca 2008 roku na linii 735 uruchomionych zostało kilka par nocnych kursów. Żaden z nich jednak nie dojeżdżał do Kopalni Zabytkowej. Ich trasa przebiegała w różnych wariantach tylko po terenie Bytomia oraz... Zabrza. Również od początku czerwca 2004 roku rozpoczęto pilotażowy program polegający na zatrudnieniu bezrobotnych na stanowiskach konduktorów autobusowych w Przedsiębiorstwie Komunikacji Miejskiej w Bytomiu SA. W działania te zaangażowały się Wojewódzki Urząd Pracy w Katowicach, Powiatowy Urząd Pracy w Bytomiu, KZK GOP w Katowicach. Jedną z linii KZK GOP, na której pojawili się konduktorzy autobusowi sprzedający bilety, była linia 735. Tak więc turyści zwiedzający tarnogórską kopalnię mogli, wracając z niej do Bytomia, kupić w autobusie od konduktora bilet w postaci paragonu z kasy fiskalnej – w tym wypadku tańszy, niż bilety sprzedawane przez kierowcę w autobusach innych przewoźników.

Eksperyment z powrotem konduktorów trwał nieco ponad dwa lata i zakończył się konfliktem pomiędzy przewoźnikiem a KZK GOP. W rezultacie sporu KZK GOP wypowiedział w trybie natychmiastowym bytomskiemu przedsiębiorstwu umowę na obsługę komunikacyjną kilku linii, w tym i linii 735. Od 17 czerwca 2006 roku linię 735 zaczął obsługiwać PKM Świerklaniec. Jednocześnie przez kilka dni, aż do 24 czerwca 2006 roku, PKM Bytom według identycznego rozkładu jazdy kontynuował kursowanie na tych trasach, w tym i na 735. Wyglądało to tak, że o tych samych godzinach kursowały jedne po drugim dwa autobusy oznaczone numerem 735. W bytomskim honorowane były w tych dniach bilety sprzedawane przez konduktorów, a w świerklanieckich - bilety KZK GOP i MZKP.

Na początku lutego 2007 roku nastąpiła zmiana organizacyjna dotycząca linii 735. Od tego momentu autobusy te kursowały wyłącznie w dni robocze. Natomiast od soboty 3 lutego 2007 roku utworzona została linia 734, kursująca przez Górniki jedynie w dni wolne od pracy, według dotychczasowego sobotnio-niedzielnego rozkładu jazdy linii 735. Zarówno na linii 734 jak i 735 jeździły wozy PKM Świerklaniec, natomiast w latach 2008-2011 przewoźnikiem była firma Nowak Transport z Nowego Chechła, którą w styczniu 2012 roku zastąpiła firma Pawelec Biechów.

Wprowadzony 1 sierpnia 2012 roku rozkład jazdy linii 735 przewidywał zróżnicowany czas przejazdu spod Kopalni Zabytkowej do Bytomia. W ciągu dnia wynosił on 42 minuty, późnym wieczorem 37 minut, a w ostatnim kursie przed północą 34 minuty. Autobusy odjeżdżały w tą stronę o godzinach 5:01, 5:52, 9:22, 10:22, 12:22, 17:22, 21:01, 22:21 oraz 23:11. Natomiast w kierunku dworca autobusowego w Tarnowskich Górach spod kopalni można było odjechać o 4:32, 5:13, 8:31, 9:31, 11:31, 16:31, 20:36, 21:46 a także 22:36. Czas jazdy wynosił od 9 do 10 minut w zależności od pory dnia.

Po raz ostatni autobusy linii 734 łączącej Bytom z Tarnowskimi Górami wyjechały na trasę 30 września 2012 roku. Od października 2012 roku decyzją KZK GOP linia ta została zlikwidowana. W ten sposób zniknęła możliwość dojazdu do Kopalni Zabytkowej autobusem w dni wolne od pracy. Pozostała więc już tylko możliwość dotarcia tam w soboty czy w niedziele, ale tylko w lipcu i w sierpniu, pociągiem Górnośląskich Kolei Wąskotorowych. Natomiast po zlikwidowaniu linii 734, rozkład jazdy linii 735 pozostawiono bez zmian.

Po ponad piętnastu latach przerwy, ponownie w rozkładzie linii 189 pojawił się przystanek pod Kopalnią Zabytkową. Od 21 sierpnia 2014 roku skierowano tam jeden z popołudniowych kursów tego autobusu. Dotyczyło to kursu z przystanku Repty ŚIąskie Witosa z godziny 15:47, w którym dziesięć minut później autobus zatrzymywał się pod kopalnią, by na godzinę 16:07 dotrzeć na tarnogórski dworzec. W pozostalych kursach autobus 189 w dalszym ciągu jeździł ul. Gliwicką, Legionów i Bytomską z ominięciem kopalni.

Tomasz Rzeczycki

 

Okładka Montes nr 76

Okładka Montes nr 76