Z dziejów komunikacji międzygminnej

Schemat trasy linii S i obsługiwanych przez nią przystanków
Schemat trasy linii S i obsługiwanych przez nią przystanków

Autobusem do Kopalni Zabytkowej

We wrześniu 1976 roku wśród pól położonych na południe od śródmieścia Tarnowskich Gór otwarta została dla turystów Kopalnia Zabytkowa, udostępniająca wyrobiska po eksploatacji rud ołowiu i srebra. Niestety projektanci, urbaniści i decydenci nie zadbali wtedy, żeby uruchomić linię komunikacji publicznej umożliwiającą dojazd do kopalni.

Poniekąd wynikało to z ówczesnego układu linii autobusowych Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego, które łączyły śródmieście Tarnowskich Gór z okolicznymi miastami i wsiami. Nikt jakoś wtedy nie pomyślał, że przydałyby się także linie omijające centrum Tarnowskich Gór, np. z Rept Śląskich przez Bobrowniki Śląskie i Radzionków do Orzecha. Autobus jadący taką trasą mógłby przejeżdżać obok Kopalni Zabytkowej. Nie pomyślano o takim rozwiązaniu, skazując potencjalnych turystów na uciążliwy spacer do znacznie oddalonych przystanków autobusowych przy ul. Gliwickiej, czyli przy trasie wylotowej w stronę Gliwic, oraz w Bobrownikach Śląskich, to znaczy przy drodze w stronę Bytomia. Do każdej z tych dróg spod Kopalni Zabytkowej trzeba było pokonać spory dystans, w przypadku szosy w Bobrownikach Śląskich liczący ponad kilometr. Nie została też zbudowana żadna asfaltowa szosa łącząca z północy na południe śródmieście Tarnowskich Gór z kopalnią, co było kolejnym błędem planistów.

Znacznie bliżej spod kopalni było do wąskotorowej linii kolejowej podległej Polskim Kolejom Państwowym, a konkretnie Zarządowi Kolei Dojazdowych w Bytomiu. Kilkaset metrów na wschód od kopalni przebiegał tor linii z Bytomia do Miasteczka Śląskiego, używanej jednak od lat wyłącznie w ruchu towarowym. Wprawdzie latem 1975 roku urządzono wyjątkowo przejazdy pasażerskie na tej trasie, jednak wtedy tarnogórska kopalnia była jeszcze nieczynna dla zwiedzających.

Po powstaniu Międzygminnego Związku Komunikacji Pasażerskiej z siedzibą w Świerklańcu okazjonalnie uruchamiane były połączenia autobusowe, umożliwiające dojazd do Kopalni Zabytkowej. Obsługiwała je linia okrężna oznaczona literą S. Z wnioskiem o obsługę komunikacyjno-pasażerską imprezy plenerowej pod Kopalnią Zabytkową występowało wtedy Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej. Impreza nosiła różne nazwy - przykładowo w 1992 i 1996 roku był to Piknik Gwarecki, w 1994 roku Jesienny Piknik Gwarecki, w 1995 roku Śpiewający Piknik.

Po raz pierwszy w okresie istnienia MZKP okrężna linia S do kopalni uruchomiona została w dniach 5 i 6 czerwca 1992 roku. Autobusy wyruszały z tarnogórskiego dworca ze stanowiska, z którego na co dzień odjeżdżała 19 do Bytomia. Trasa linii S prowadziła przez ulice Powstańców Śląskich, Gliwicką z obsługą dotychczasowych przystanków. Następnie autobus zatrzymywał się na przystanku Repty Śląskie Kolonia Staszica, a potem przy ul. Szczęść Boże na tymczasowym przystanku Repty Śląskie Kopalnia Zabytkowa. Dalej autobus przystawał w Bobrownikach Śląskich, przy Osadzie Jana, za przejazdem kolejowym przy ul. Bytomskiej oraz na tarnogórskim dworcu. Drugi autobus pokonywał tę samą trasę, ale w odwrotnym kierunku. Każdy z autobusów odjeżdżał z dworca co pół godziny, w odstępie piętnastu minut po poprzednim.

Od 1993 roku w pobliże Kopalni Zabytkowej można było dojechać w lipcu i w sierpniu pociągami pasażerskimi, kursującymi na trasie wąskotorowej z Bytomia do Miasteczka Śląskiego. Pociąg jeździł jednak bardzo rzadko, uruchamiano zwykle tylko trzy pary dziennie. Przystanek utworzono na południe od przejazdu kolejowego przy ul. Leopolda Staffa i nazwano go Repty Kopalnia Zabytkowa.

Na liczącą 9,2 km trasę autobusy linii S wyjechały kolejny raz w sobotę i niedzielę 4 i 5 września 1993 roku. MZKP zleciło obsługę linii Przedsiębiorstwu Komunikacji Miejskiej w Świerklańcu. Przejechanie okrężnej trasy zajmowało zgodnie z rozkładem jazdy 18 minut. W przypadku obydwu wariantów czas przejazdu z dworca do kopalni wynosił 8 minut, natomiast z kopalni do dworca - 10 minut. Do obsługi linii wyznaczono dwa pojazdy. Rozkład na sobotę przewidywał, że autobus jadący z dworca w stronę kopalni przez ul. Bytomską i Bobrowniki Śląskie odjeżdżał co pół godziny od godziny 13 do 23:30, natomiast drugi, jeżdżący przez ul. Powstańców Śląskich i Gliwicką od 13:15 do 23:45. W niedzielę autobusy kursowały też odpowiednio od godziny 13:00 i 13:15, ale krócej. Ostatnie wyjazdy z dworca ustalono na 19:30 oraz 19:45.

W lipcu 1994 roku Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej złożyło kolejny wniosek o obsługę komunikacyjno-pasażerską swojego pikniku pod kopalnią prosząc, aby przez obydwa dni autobusy kursowały w godzinach od 13 do północy. Tak się jednak nie stało. Linia S została uruchomiona 10 i 11 września 1994 roku według identycznego rozkładu, jak w poprzednim roku. Pod Kopalnią Zabytkową ustawiony został przenośny słupek przystankowy.

Niedługo później, przy Kopalni Zabytkowej ustawiony został już nie tymczasowy, lecz stały znak przystanku autobusowego. Od 15 października 1994 roku raz na dobę przejeżdżał tamtędy autobus linii 189/II w kursie z tarnogórskiego dworca przez Osadę Jana i Bobrowniki Śląskie, a dalej przez ul. Gliwicką do Rept Śląskich. Stały przystanek otrzymał już prawidłową nazwę Tarnowskie Góry Kopalnia Zabytkowa. Oprócz niego na nowej trasie utworzono przystanki Bobrowniki II oraz Tarnowskie Góry Kolonia Staszic.

W maju 1995 roku wpłynęła do MZKP następna prośba od Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej o obsługę komunikacyjno-pasażerską przykopalnianej imprezy, która tym razem miała się odbyć pod koniec wiosny. SMZT wnioskowało, aby pierwszego dnia imprezy autobusy kursowały od 13 do północy, a drugiego dnia od 13 do 22. I tym razem jednak utrzymano godziny kursowania takie same, jak rok wcześniej.

Nieco inaczej ustalono rozkład linii S na kolejny Piknik Gwarecki, organizowany w dniach 15 i 16 czerwca 1996 roku. Tym razem SMZT zgłosiło zapotrzebowanie na komunikację pasażerską w sobotę od 14 do 23, a w niedziele od 14 do 21:30, proponując zachować trasę przejazdu i częstotliwość z lat poprzednich. MZKP przychyliło się do wniosku, modyfikując odpowiednio rozkład jazdy. I tak autobus S wyjeżdżający z dworca w kierunku ul. Powstańców Śląskich odjeżdżał w sobotę co pół godziny od 13:45 do 22:45, natomiast w niedzielę od 13:45 do 21:15. Drugi pojazd jadący przez ul. Bytomską miał wyznaczone wyjazdy z dworca od godziny 14 do 23 w sobotę, a w niedzielę od 14 do 21:30. Czas przejazdu całej okrężnej trasy był o minutę krótszy, niż w 1993 roku i wynosił 17 minut. Zróżnicowany został także czas dojazdu pod kopalnię - krócej, bo tylko 8 minut, jechał wóz udający się tam przez ul. Gliwicką. Dojazd z dworca pod kopalnię przez ul. Bytomską i Bobrowniki Śląskie zajmował 9 minut.

Tomasz Rzeczycki
Dokończenie w następnym numerze

 

Okładka Montes nr 75

Okładka Montes nr 75