Łazarz I Henckel von Donnersmarck

b_200_300_16777215_0___.._montes_images_stories_montes_34_lazarz.jpg

(29 X 1551 - 13 VII 1624)

Poczet tarnogórski

Pan Tarnowskich Gór, Bytomia i Bogumina
Był najstarszym synem spiskiego kupca Jana III Henckla oraz Anny Wildner. Urodził się w Lewoczy, gdzie jego przodkowie od kilku pokoleń sprawowali prestiżowe godności rajców i rychtarzy (odpowiednik burmistrza).

Hencklowie zajmowali się przede wszystkim kupiectwem. Nader często wstępowali w służbę królów węgierskich - Jagiellonów, potem Habsburgów - do których należał Spisz.

Jan III pozostawał w służbie węgierskiej królowej Marii Habsburg, wdowy po Ludwiku II Jagiellończyku, gdy ta sprawowała władzę Namiestnika Niderlandów. W 1541 r. po powrocie do rodzinnej Lewoczy został cesarskim poborcą.

Blisko cesarsko-królewskiego dworu Habsburgów znajdował się także Łazarz I. Był on tam jednak potrzebny przede wszystkim jako bankier. Kosztowna wojna z Turkami o odzyskanie ziem węgierskich zmuszała władców do szukanie źródeł dochodu. Łazarz udzielał władcom pożyczek. W zamian jako zabezpieczenie otrzymywał np. cesarskie majątki. W 1603 r. po kolejnej pożyczce jako zastaw uzyskał m.in. majątki na Morawach oraz na Śląsku: raciborskie dobra zamkowe oraz tarnogórsko-bytomskie i bogumińskie państwo stanowe. Te ostatnie ziemie jednak faktycznie były w posiadaniu Hohenzollernów.

Cesarz miał kłopoty ze zwrotem pieniędzy. Dawał więc Łazarzowi także różne przywileje i godności. Henckel został radcą cesarskim, otrzymał czeskie uprawnienia do sprawowania urzędów krajowych, tzw. Inkolat (Śląsk był wówczas częścią Królestwa Czech) itd.

W 1618 r. skończyła się rozprawa sądowa wytoczona Hohenzollernom przez Habsburgów, o bezprawne zajmowanie przez nich m.in. Bytomia i Tarnowskich Gór. Margrabiemu Janowi Jerzemu Hohenzollernowi nakazano oddać te ziemie Habsburgom, ale ci z kolei musieli zwrócić tzw. grosz zastawny. W momencie wybuchu wojny trzydziestoletniej (1618-1648) Hohenzollern stanął po stronie protestantów, przeciwko Habsburgom.
Dopiero po upadku Jana Jerzego i jego wygnaniu Łazarz I faktycznie stał się panem górnośląskich dóbr. Stało się to w 1623 r. Henckel nie cieszył się zbyt długo tym sukcesem. Zmarł rok później w Wiedniu i tam został pochowany.

Z dwóch małżeństw pozostawił dzieci tylko z pierwszego związku: dwóch synów i trzy córki. Najstarszym synem i dziedzicem był Łazarz II, który miał wprowadzić swą rodzinę do sfery arystokratów.

Arkadiusz Kuzio-Podrucki
Rys. Mirosław Ogiński