Z dziejów komunikacji międzygminnej

Autobusy linii 780 tylko w dniach pielgrzymki do Piekar Śląskich miały trasę skróconą do Osiedla Wieczorka
Autobusy linii 780 tylko w dniach pielgrzymki do Piekar Śląskich miały trasę skróconą do Osiedla Wieczorka

Świąteczne zmiany w rozkładach

Komunikacja pasażerska na terenie MZKP Tarnowskie Góry funkcjonuje zasadniczo według rozkładów na dni robocze, soboty oraz dni świąteczne. Odstępstwa od tej reguły zdarzają się przy okazji najważniejszych świąt i uroczystości kościelnych. Rozkłady jazdy niektórych linii bywały również zmieniane w czasie  Wielkiego Postu i Adwentu.

Planiści konstruujący rozkłady jazdy autobusów  w te kilka szczególnych dni w roku dostosowują natężenie ruchu oraz układ tras do zmiennych potrzeb przewozowych. Najwięcej krótkotrwałych zmian w komunikacji pasażerskiej następowało zwykle w okresie Bożego Narodzenia. Wiąże się to zwłaszcza z  tradycją szczególnie uroczystego przeżywania wieczerzy wigilijnej. Dobrym rozwiązaniem okazało się kursowanie autobusów w Wigilię według sobotnich rozkładów jazdy. Ponieważ zdecydowana większość mieszkańców wieczór 24 grudnia  spędza w domach, tego dnia zarządzano wcześniejsze zjazdy autobusów do zajezdni. W wieczór wigilijny komunikacja autobusowa praktycznie ustawała zupełnie.  Aby ułatwić podróżnym zaplanowanie w ten dzień powrotów do domu, MZKP przyjęło zasadę publikowania wykazu odjazdów ostatnich kursów na poszczególnych liniach. Podobne ograniczenia przyjęto na samą uroczystość Narodzenia Pańskiego. W dniu 25 grudnia autobusy jeżdżące na zlecenie MZKP Tarnowskie Góry wyjeżdżały na trasy później, niż by to wynikało z rozkładów jazdy na niedziele i święta.

Tego rodzaju ograniczeń godzinowych postanowiono nie wprowadzać w Wielkim Tygodniu oraz w Wielkanoc. W te dni komunikacja prowadzona była bez zawieszania kursów wczesnoporannych czy późnowieczornych. Były od tego odstępstwa - np. wtedy, gdy bilety MZKP honorowane były w autobusach PKS Zawiercie kursujących do Bytomia i Tarnowskich Gór. Bywały lata, że kursy te zawieszane były właśnie w niedzielę i poniedziałek wielkanocny.

Analogiczne ograniczenia jak te z 24 i 25 grudnia, MZKP wprowadzał także corocznie tydzień po świętach, czyli 31 grudnia i 1 stycznia.  Zmniejszona oferta przewozowa w te dni wynikała głównie z powodu mniejszego zapotrzebowania na przewozy, związanego ze świętowaniem nowego roku.

Zmiana kształtu rozkładów jazdy nastąpiła też na początku XXI wieku po przyjęciu ustawy zakazującej otwierania wielkopowierzchniowych sklepów w kilka wymienionych świąt państwowych i kościelnych, takich jak 11 listopada, Wielkanoc, poniedziałek po Wielkanocy czy pierwszy dzień stycznia.

W te dni więc autobusy nie obsługiwały np. przystanku Tarnowskie Góry Tesco, położonego w pobliżu skrzyżowania obwodnicy z ul. Zagórską. Wiązało się to z koniecznością przesunięcia o cztery minuty wszystkich godzin odjazdów tych linii, które zajeżdżały na ten przystanek. O tyle bowiem minut krótszy był każdy kurs, w którym autobus nie musiał podjeżdżać na nieobsługiwany w dni świąteczne przystanek przy centrum handlowym.

Przypadająca w pierwszy dzień listopada uroczystość Wszystkich Świętych wiązała się z dwojakimi zmianami w kursowaniu komunikacji pasażerskiej. Od momentu wprowadzenia prawa ograniczającego w ten dzień handel, co roku wyłączano z obsługi przystanki przy centrach handlowych. Jednocześnie wzrastało zapotrzebowanie na dojazd do cmentarzy. Na wybranych liniach w ten dzień pojawiały się autobusy o większej pojemności, zwykle przegubowe. Poza tym przez szereg lat na przełomie października i listopada uruchamiany był tymczasowy przystanek autobusowy w Krupskim Młynie przy ul. Tarnogórskiej w pobliżu cmentarza, gdzie zatrzymywały się autobusy 129, a niekiedy także 729. Przykładowo w 2005 r. przystanek ten funkcjonował od 28 października do 3 listopada, natomiast w 2006 r. jeszcze dłużej, bo od 28 października do 6 listopada. Kilka lat później postanowiono przystanek ten na stałe włączyć do rozkładu jazdy linii 129. Nastąpiło to od 21 października 2011 r., a przystanek otrzymał nazwę Krupski Młyn Cmentarz.

Na przełomie XX i XXI wieku na linii 129 wykonywany był w dni robocze poranny kurs na nietypowej trasie po terenie Tarnowskich Gór, m.in. obok Kopalni Zabytkowej i przez Osiedle Przyjaźń. Miał on ułatwić dojazd do pracy do zakładu Nitron w Krupskim Młynie. Ponieważ zakład Nitron pod koniec 1997 r. w ostatnim tygodniu miał przerwę świąteczną, wspomniany kurs został zawieszony w dniach 24, 29, 30 oraz 31 grudnia 1997 r.

O zbliżonej sytuacji można mówić w przypadku linii autobusowych, zwanych popularnie liniami szkolnymi, takich jak np. 717 czy 791. Ze względu na przerwę w zajęciach szkolnych, trwającą pod koniec adwentu i po Bożym Narodzeniu, jak również pod koniec Wielkiego Tygodnia i po Wielkanocy, autobusy tych linii nie wyjeżdżały z zajezdni na trasy. Pasażerowie byli powiadamiani każdorazowo o tym w formie komunikatów, zamieszczanych w prasie i np. na dworcu autobusowym w Tarnowskich Górach. Linie zwane szkolnymi były bowiem liniami ogólnodostępnymi i podróżowali nimi nie tylko uczniowie i nauczyciele.

Do największych lokalnych wydarzeń religijnych, w związku z którymi należało wprowadzać trasy objazdowe autobusów, należy zaliczyć coroczne pielgrzymki do sanktuarium maryjnego w Piekarach Śląskich. Mowa o majowej pielgrzymce mężczyzn i sierpniowej pielgrzymce kobiet, przypadających zawsze w niedzielę. Jako że celem pielgrzymów była bazylika przy ul. Bytomskiej w Piekarach Śląskich, ze względu na dużą liczbę wiernych gromadzących się pod sanktuarium trzeba było wyłączać z ruchu odcinek ulicy, w tym przystanek Piekary Śląskie Bazylika. W dniu pielgrzymki na niektórych liniach, np. 114 i 148, kursowały autobusy przegubowe. Dla autobusów przejeżdżających normalnie w pobliżu bazyliki, a więc np. dla linii 53, 73 i innych, wyznaczano trasy objazdowe. Pasażerowie korzystający z linii 780 mogli nią dojechać ze Świerklańca i z Tarnowskich Gór tylko do piekarskiego Osiedla Wieczorka. Zmiany w układzie komunikacyjnym obowiązywały jednak nie przez całą dobę, lecz od godziny 7 do 17.

Na tle opisanych przykładów wyróżnia się przypadek rozkładu jazdy linii 129 łączącej Tarnowskie Góry z Krupskim Młynem. Na linii tej z inicjatywy władz gminnych Tworoga wprowadzono w 1996 r. pojedyncze nocne kursy autobusów w dni wolne od pracy. Miały one ułatwić przemieszczanie się młodym ludziom biorącym udział w zabawach tanecznych w jednej z dyskotek. Nocne kursy linii 129 zostały zawieszone  w Adwencie od 8 do 25 grudnia 1996 r. Dotyczyło to kursów z Tworoga do Krupskiego Młyna, powrotnego z Krupskiego Młyna do Tarnowskich Gór i trzeciego z Tarnowskich Gór do Tworoga. Z tych samych względów zdecydowano, by wstrzymać nocne kursy na linii 129 od 12 lutego 1997 r., a przywrócić je 6 kwietnia 1997 r. Tym razem związane to było z okresem Wielkiego Postu. W późniejszych latach nocne kursy zostały skreślone z rozkładu jazdy linii 129.

Na początku drugiej dekady XXI wieku status dnia wolnego od pracy w Polsce uzyskała przypadająca 6 stycznia uroczystość Objawienia Pańskiego, zwana potocznie świętem trzech króli. Niemal równocześnie narodził się  zwyczaj świętowania tego dnia w postaci procesji ulicznej, nazywanej orszakiem trzech króli, organizowanej w poszczególnych miastach. Kto wie, może z czasem i tego dnia pasażerowie będą mogli się spodziewać komunikatów o tymczasowych zmianach tras przejazdu autobusów w związku z przemarszem orszaku...

Tekst i zdjęcie:
Tomasz Rzeczycki

 

Okładka Montes nr 73

Okładka Montes nr 73