Wspomnienie prof. Karola Stryji w 100. rocznicę urodzin

Popiersie Karola Stryji w Galerii Artystycznej w Katowicach
Popiersie Karola Stryji w Galerii Artystycznej w Katowicach

2 lutego br. obchodziliśmy okrągłą, 100. rocznicę urodzin Prof. Karola Stryji, nieżyjącego już śląskiego dyrygenta, pedagoga, wieloletniego dyrektora Filharmonii Śląskiej w Katowicach. Z tej okazji warto przypomnieć postać tego wybitnego człowieka i artysty, propagatora polskiej kultury na całym świecie.

Karol Stryja urodził się 02.02.1915 r. w Cieszynie w rodzinie Jana Stryji i Zuzanny z Szopów. Pochodził z muzykalnej rodziny, w której każdy grał na instrumencie lub śpiewał. Nie należy się więc dziwić, że od najmłodszych lat uczył się gry na skrzypcach i swoją przyszłość wiązał z muzyką. Po ukończeniu szkoły ludowej i gimnazjum klasycznego wstąpił do Państwowego Seminarium Nauczycielskiego w Cieszynie. Dzięki temu uzyskał patent nauczyciela z szerokim zakresem przedmiotów obejmujących nauczanie śpiewu i muzyki. Względy ekonomiczne zmusiły go do podjęcia pracy zarobkowej. Jednocześnie kontynuował naukę w Szkole Muzycznej im. I. J. Paderewskiego w Cieszynie. Klasę skrzypiec prowadził prof. Józef Cetner, który został sprowadzony z Katowic specjalnie dla K. Stryji. Cieszyńska Szkoła Muzyczna cieszyła się dużym prestiżem, uczyli w niej wybitni profesorowie. W latach 1935-1939 K. Stryja studiował w Śląskim Konserwatorium Muzycznym w Katowicach, na 2 wydziałach - instrumentalnym i pedagogicznym. Dobrze zapowiadającą się karierę przerwała II wojna światowa, w czasie której trafił do niewoli i obozu pracy w Niemczech. W 1945 r. szczęśliwie wrócił na Śląsk.

Mało osób wie, że K. Stryja był związany także z ruchem śpiewaczym. Jeszcze przed wojną prowadził chór młodzieży w Gumnach koło Cieszyna, potem chór „Echo” w Łaziskach Górnych, gdzie pracował jako nauczyciel szkoły powszechnej. Po wojnie rozpoczął pracę nauczyciela w katowickim Liceum Muzycznym i prowadził uczniowski chór mieszany, a następnie został kierownikiem artystycznym i chórmistrzem chóru amatorskiego „Ogniwo” w Katowicach. W latach 1945-1951 studiował w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Katowicach (obecnie Akademia Muzyczna im. K. Szymanowskiego) na wydziale instrumentalnym w zakresie skrzypiec i dyrygentury (w klasie Grzegorza Fitelberga). W tym czasie podjął pracę w charakterze altowiolisty w Wielkiej Orkiestrze Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach (WOSPR, obecnie NOSPR) pod batutą G. Fitelberga. Po ukończeniu studiów rozpoczął współpracę z Państwową Filharmonią Śląską w Katowicach, z którą był związany aż do śmierci. Początkowo powierzono mu funkcję dyrygenta orkiestry symfonicznej.

W 1953 r. został kierownikiem artystycznym, potem dyrektorem naczelnym i artystycznym.

Był osobą niezwykle wszechstronną. Równolegle rozwijał swoją karierę muzyczną i pedagogiczną, koncertował w kraju i za granicą, występował na rożnych festiwalach, nagrywał audycje radiowe i telewizyjne. Przez cały ten czas K. Stryja wykładał dyrygenturę na Akademii Muzycznej w Katowicach, prowadził również kursy mistrzowskie. Wychował wielu wybitnych następców (m.in.: Napoleon Siess, Marek Witkowski, Renard Czajkowski, Fred Wojan, Jan Wincenty Hawel, Mirosław Błaszczyk, Wojciech Sąkól, Norbert Gabrysz, Wiktor Dmuchowski, Czesław Płaczek). Zyskał niezwykłą popularność, dyrygował orkiestrami na całym świecie (Europa, USA, Kanada, Argentyna, Kuba, Izrael, Japonia). Cieszył się szczególnym uznaniem w krajach skandynawskich, gdzie często występował. Zaowocowało to dłuższą współpracą. W 1968 r. wygrał konkurs na stanowisko dyrektora i dyrygenta Byorchester w Odense (Dania). Funkcję sprawował do 1984 r. Przez te 16 lat godził obowiązki między Odense Symfoniorchester a Filharmonią Śląską, spędzając pół miesiąca w Danii, drugie pół w Polsce. Na przełomie lat 70. i 80. XX w. zainicjował 2 ważne konkursy o charakterze międzynarodowym, które na stałe wpisały się w kalendarz wydarzeń muzycznych: Międzynarodowy Konkurs Dyrygentów im. G. Fitelberga w Katowicach (1979) oraz Międzynarodowy Konkurs Skrzypcowy im. C. Nielsena w Odense (1980).

Karol Stryja propagował muzykę współczesną, także polską na całym świecie, był wspaniałym ambasadorem polskiej kultury. Występował gościnnie również w wielu polskich miastach. Warto przy tej okazji wspomnieć, że trzykrotnie odwiedził Tarnowskie Góry z Orkiestrą Symfoniczną Państwowej Filharmonii Śląskiej w Katowicach:

– 29.06.1952 r.: Karol Stryja – dyrygent, Antoni Majak - solista. Program: W.A. Mozart, L. van Beethoven, C.M. Weber, S. Moniuszko, C. Gounod, A. Dvorak, A. Dargomyżski.

– 22.10.1955 r.: Karol Stryja – dyrygent, Leokadia Kozubek – fortepian. Program: P. Czajkowski, A. Honegger, G. Enescu, L. Różycki, F. Liszt.

– 04.05.1957 r.: Karol Stryja – dyrygent, Andrzej Hiolski - solista. Program: F. Chopin, L. van Beethoven, W.A. Mozart, F. Liszt, U. Giordano. S. Moniuszko, P. Dukas.

Wielokrotnie doceniany w kraju i za granicą. Wśród licznych nagród i odznaczeń znalazł się Krzyż Wielki Orderu Polonia Restituta z Gwiazdą za uznanie zasług dla Polski i polskiej kultury (1995). Prof. Karol Stryja zmarł 31.01.1998 r w Katowicach, ale pamięć o nim pozostała żywa. W 2009 r. powstał film dokumentalny „Karol Stryja. Ślązak, który zdobył świat”, w reżyserii Violetty Rotter-Kozery.

Z kolei w Filharmonii Śląskiej w Katowicach jedna z sal koncertowych nosi jego imię. W związku ze zbliżającymi się Świętami Wielkanocnymi warto wspomnieć o jeszcze jednym wydarzeniu. Od kilku lat co roku w Wielką Środę odbywa się w Cieszynie koncert „Karol Stryja in Memoriam”.

Klaudia Pikuła

 

Okładka Montes nr 73

Okładka Montes nr 73