Willa i stolarnia Królów

W 1929 roku 36-letni architekt Aleksander Król założył w Tarnowskich Górach przedsiębiorstwo budowlane. Kilka miesięcy później w lutym 1930 roku już jako przedsiębiorca budowlany złożył wniosek w magistracie o zgodę na budowę stolarni na parceli o pow. 1789 m kw. położonej przy ul. Bytomskiej 16

Dwa miesiące później wykonał projekt ogrodzenia działki betonowym parkanem. Uzyskał zgodę na budowę pod warunkiem wykopania rowu i wykonania odpływu kanalizacyjnego z terenu posesji. Tempo prac było szybkie, bo odbiór inwestycji nastąpił 14 lipca 1930 roku. Nowo wybudowana stolarnia składała się z warsztatu, magazynu i szopy na drewno.

Nowo założone przedsiębiorstwo budowlane Aleksandra Króla uczestniczyło już w 1930 roku w przebudowie domu Pod Lipami przy tarnogórskim Rynku. Później firma Króla wybudowała wille Machwitza i Pawlika przy ul. Rymera oraz kamienicę Podleśnego przy ul. Sobieskiego. Okna w postawionej w latach 1930-32 szkole powszechnej przy ul. Wyspiańskiego także pochodziły ze stolarni Aleksandra Króla.

Uczeń, żołnierz i budowniczy

Chociaż w mieście gwarków już w okresie międzywojennym powstało tyle obiektów, których współtwórcą była firma Aleksandra Króla, jej założyciel wcale nie urodził się w Tarnowskich Górach. Na świat przyszedł 16 lipca 1893 roku w Leśnej, powiat Olesno. Był najstarszym synem Marii i Franciszka Króla, budowniczego pieców martenowskich w Chorzowie. Po ukończeniu 8-letniej szkoły ludowej Aleksander podjął naukę w Szkole Budowlanej w Katowicach, ale po 5 semestrach nauki powołany został do wojska. Przez całą I wojnę światową walczył w armii niemieckiej nad Sommą, Marną i pod Verdun. Odznaczony został nawet Żelaznym Krzyżem II klasy. Naukę w katowickiej szkole budowlanej dokończył dopiero w 1919 roku po zakończeniu wojny. Jako świeżo upieczony architekt podjął pracę w firmie budowlanej w Tarnowskich Górach.

W 1920 roku ożenił się z Zofią Drabek, z którą miał czworo dzieci. Z myślą o lokum dla licznej rodziny Aleksander Król zaprojektował 6 września 1936 roku willę przy ul. Bytomskiej 16, obok własnej stolarni. Zgodę na budowę uzyskał dwa tygodnie później. Jednopiętrowy budynek gotowy był 3 kwietnia 1937 roku. Na piętrze znajdowały się trzy pokoje i klatka schodowa. Parter zajmowały kuchnia i hol ze schodami. Otynkowany budynek postawiony został z cegły. Stropy tworzyły drewniane belki i pokryte tynkiem trzcinowe płyty. Większość podłóg zrobiona była z drewna, jedynie w łazience, sieni i piwnicach podłoże było z cementu i kamionki.

Upaństwowienie majątku

Krótko przed wybuchem II wojny światowej Aleksander Król i jego brat Stanisław wygrali konkurs na projekt budowy Pomnika Powstańców Śląskich w Boruszowicach. Pomnik odsłonięty został 25 czerwca 1939 roku. Po klęsce wrześniowej monument zniszczyli okupanci.

W czasie wojny Aleksander Król mimo przesłuchań na gestapo odmówił podpisania Volkslisty, ale dzięki wstawiennictwu znajomych, nie nosił przez całą wojnę litery „P” na ubraniu. Pracował w firmie budowlanej w Bytomiu. Po wyzwoleniu uczestniczył w odbudowie miasta gwarków. Zaprojektował m.in. tarnogórską mleczarnię. W latach 1947-50 był architektem powiatowym. Od 1953 roku kierował budowami we Wrocławiu i Złotoryi. Zmarł 20 kwietnia 1967 roku.

Majątek firmowy architekta – oprócz willi odziedziczonej przez spadkobierców – stał się już w 1948 roku własnością Skarbu Państwa. O zagospodarowanie upaństwowionej stolarni oraz jej przejęcie w 1951 roku starała się Fabryka Wyrobów Metalowych. W zabudowaniach miały stanąć obrabiarki do metalu a obok planowano wznieść budynek sanitarny dla załogi. Jednak tarnogórska Miejska Rada Narodowa nie zgodziła się na przekazanie fabryce niszczejącego zakładu, bo w miejskim planie zagospodarowania przestrzennego z 1937 roku przewidywana była na tym terenie zabudowa mieszkalna. Wówczas Likwidator Państwowych Przedsiębiorstw Bankowych 13 listopada 1951 roku postanowił przekazać warsztat stolarski Powiatowemu Przedsiębiorstwu Remontowo-Budowlanemu, które nie miało własnego, choć przerabiało dziennie 70 m sześc. drewna na stolarkę okienną. W maju 1952 roku PPRB przejęło stolarnię na własność. Obecnie zakład jest własnością prywatnej firmy meblowej.

Paweł Bednarek

 

Okładka Montes nr 72

Okładka Montes nr 72