Sejm Śląski

Katowice. Gmach Województwa Śląskiego. Nowa siedziba Sejmu Śląskiego i Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w latach 1929-1939. Obecnie siedziba Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego i Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego przy ul. Jagiellońskiej 25. Pocztówka z okresu międzywojennego
Katowice. Gmach Województwa Śląskiego. Nowa siedziba Sejmu Śląskiego i Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w latach 1929-1939. Obecnie siedziba Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego i Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego przy ul. Jagiellońskiej 25. Pocztówka z okresu międzywojennego

Pierwszym posłem na Sejm Śląski z ziemi tarnogórskiej był Stanisław Janicki - (1884-1942), śląski pisarz i publicysta, działacz narodowy w okresie plebiscytu i powstań śląskich na terenie Tarnowskich Gór, tarnogórski przedsiębiorca, członek Śląskiej Rady Wojewódzkiej, czołowy polityk Chrześcijańskiej Demokracji Wojciecha Korfantego, stracony przez hitlerowców na gilotynie za działalność konspiracyjną.

Wstęp

Przybycie Stanisława Janickiego na Górny Śląsk w marcu 1919 r. nie było dziełem przypadku („Montes Tarnovicensis” nr 63). Sytuacja polityczna w tym regionie była niestabilna, szykowano się do plebiscytu. Brakowało na miejscu wyszkolonej w działalności narodowej inteligencji, zdolnej poprowadzić Ślązaków do zwycięstwa. Jan Nowak w swojej „Kronice miasta i powiatu Tarnowskie Góry” pisał tak: „Wiosna roku 1919 nadzwyczaj była ruchliwą i pełną wielkich oczekiwań. Trzeba było organizować, przygotowywać i tworzyć, a inteligencji było mało. Do pierwszego tajnego komitetu polskiego pod przewodnictwem Bondkowskiego należeli Królik Teofil, Wołczyk Wilhelm, Ochman Stanisław, Michalik Stanisław, Blachowski Stanisław, Janicki Stanisław, Kaźmirowski Roman, Cuber Wincenty, Kaczor Jan, Wyczyszczok Bonifacy i księgarz Jan Nowak.”

Janicki, z pochodzenia Wielkopolanin, przebywał od 1898 r. na emigracji zarobkowej w Westfalii na zachodzie Niemiec („Montes Tarnovicensis” nr 62). Dał się tam poznać w środowisku polskich emigrantów jako, oddany polskiej sprawie, działacz narodowy. Był członkiem ok. 20 różnych polskich stowarzyszeń, ale najważniejszym w skutkach, dla jego późniejszej działalności, było członkostwo w stowarzyszeniu patriotyczno-religijnym „Eleusis”. „Eleusis” działało w latach 1903-1914 na terenie trzech zaborów (pruskiego, rosyjskiego i austriackiego), ale co najważniejsze, obejmowało również swoim zasięgiem Śląsk i polskie środowiska emigracyjne w Westfalii. S. Janicki wyrósł w krótkim czasie na niekwestionowanego lidera „Eleusis” w Westfalii, dzięki swojej intensywnej i bezinteresownej pracy narodowej oraz bliskim kontaktom z założycielem organizacji prof. Wincentym Lutosławskim. Koła „Eleusis” w Westfalii i na Śląsku nawiązały ścisłą współpracę. Najaktywniejszym działaczem w stowarzyszeniu na Śląsku był Edward Rybarz. To właśnie wieloletnia współpraca z tym działaczem zadecydowała o przyjeździe Janickiego do Tarnowskich Gór. Ten wątek został pominięty w pracy magisterskiej dotyczącej Janickiego, której skróty ukazały się w „Montes Tarnovicensis” nr 62-66. Więcej o „Eleusis” i działalności Janickiego w tej organizacji napiszę w przyszłości.

Edward Rybarz, który po zakończeniu I wojny światowej skutecznie kontynuował z wielkim zaangażowaniem działalność narodowowyzwoleńczą na Śląsku, dał Janickiemu rekomendacje, które ułatwiły mu szybką asymilację wśród innych działaczy na Śląsku. Najważniejszą w skutkach okazała się nowo zawiązana znajomość z Wojciechem Korfantym i Konstantym Wolnym, którzy dostrzegli w Janickim olbrzymi potencjał i zamierzali go wkrótce wykorzystać we wspólnej działalności politycznej na arenie wojewódzkiej. Działalność Janickiego na terenie powiatu tarnogórskiego z lat 1919-1922 pominę, gdyż została ona obszernie opisana w „Montes Tarnovicensis” nr 63 i 64.

Po plebiscycie i III powstaniu śląskim, Polska przejęła zwierzchność nad nowo powstałym autonomicznym Województwem Śląskim w dniu 15 czerwca 1922 r. (więcej o autonomii Śląska w „Montes Tarnovicensis” nr 69). Pierwsze wybory do Sejmu Śląskiego odbyły się 24 września 1922 r. Stanisław Janicki uzyskał mandat posła, startując z listy Bloku Narodowego, w okręgu wyborczym nr 3: Królewska Huta – Tarnowskie Góry – Lubliniec – Świętochłowice.

Pierwsze uroczyste posiedzenie sejmowe odbyło się 10 października 1922 r. Jako pierwszy przemawiał ówczesny premier RP Julian Nowak: „Naczelnik Państwa dekretem z dnia 3 b. m. zwołał Sejm Śląski na dzień dzisiejszy. W tej radosnej i uroczystej chwili, gdy ludność Śląska, reprezentowana przez swoich wybrańców, przystępuje do decydowania o swoich sprawach w granicach samorządu, godzi się poświęcić na pierwszym miejscu gorące wspomnienie tym wiernym synom Ojczyzny, którzy ofiarnem poświęceniem przyczynili się do zadośćuczynienia sprawiedliwości dziejowej. (…) Ta pokojowa praca, której przyświecać będzie cel ścisłego zespolenia wszystkich ziem polskich i zatarcia różnic, jakie się wskutek różnej przynależności państwowej wytworzyły, będzie mieć doniosłe znaczenie tak dla narodowego, jak i dla wysoko rozwiniętego ekonomicznego życia tej dzielnicy, która ostatnia wróciła na łono Rzeczypospolitej. (...)”

Aby przybliżyć czytelnikom kompetencje Sejmu Śląskiego i zakres jego działalności sięgnąłem po artykuł Stanisława Janickiego, który ukazał się w pracy zbiorowej „Księga pamiątkowa X-lecia Związku Urzędników Państwowych ...” w 1934 r. Tekst zaopatrzyłem w stosowne przypisy na końcu artykułu, pozwoliłem sobie również na dokonanie skrótów i opisów wewnątrz tekstu.


ST. JANICKI
Sejm Śląski

Głównemi oznakami autonomji śląskiej, nadanej województwu śląskiemu ustawą Sejmu Rzeczypospolitej z dn. 15-go lipca 1920 r. są: Sejm Śląski, jako ciało ustawodawcze, oraz Śląska Rada Wojewódzka, jako ciało wykonawcze.

Prawa ustawodawcze Sejmu Śląskiego

W myśl statutu autonomicznego Sejm Śląski posiada pełnię praw ustawodawczych w następujących dziedzinach: 1). W sprawach używania języka polskiego i niemieckiego w urzędach na obszarze Śląska; 2). w ustawodawstwie dotyczącem śląskich władz administracyjnych, samorządu powiatowego, miejskiego i w gminach, jako też podziału administracyjnego Śląska; 3). w ustawodawstwie sanitarnem (…); 4). w sprawach organizacji sił policyjnych i żandarmerji; 5). w sprawach policji budowlanej, ogniowej i drogowej; 6). w zakresie szkolnictwa wszystkich rodzajów i stopni; 7). w sprawach kościelnych, z wyjątkiem konkordatu; 8). w sprawach zaopatrzenia ubogich i zwalczania włóczęgostwa i żebractwa;

9). w sprawach dotyczących ustawodawstwa o rolniczych organizacjach zawodowych (...), następnie o wytwórczości rolniczej i leśnej (…); 10). w sprawach dotyczących ustawodawstwa wodnego (…); 11). w ustawodawstwie dotyczącem elektryfikacji (…); 12). w ustawodawstwie o kolejach drugo- i trzeciorzędnych oraz o komunikacji elektrycznej i motorowej; 13). w ustawodawstwie przeciw lichwie (...); 14). w sprawach zakładów użyteczności publicznej oraz robót publicznych (…);

15). w ustaleniu dorocznego budżetu śląskiego, w zaciąganiu pożyczek wojewódzkich (…); 16). w nakładaniu podatków i opłat publicznych śląskich (…); 17). w ustawodawstwie w wydawaniu przepisów cywilnych i karnych w sprawach zastrzeżonych ustawodawstwu śląskiemu.

Natomiast czasowo ograniczoną władzę ustawodawczą posiadał, względnie jeszcze posiada Sejm Śląski w sprawach zaopatrzenia socjalnego i zaopatrzenia inwalidów wojennych oraz pozostałych po nich wdów i sierot. (...)

Do czasowo ograniczonego ustawodawstwa śląskiego należy również sprawa ustanowienia sądów administracyjnych, jednakowoż tylko na czas aż do ujednolicenia danego prawodawstwa w całej Polsce.

Wreszcie zgody Sejmu Śląskiego wymagają zmiany, dokonywane przez Sejm Rzeczypospolitej w sprawach polityki przemysłowo - górniczo – hutniczej.

Kompetencje Sejmu Śląskiego

Kompetencje Sejmu Śląskiego określają artykuły 13— 23 śląskiej ustawy autonomicznej, które brzmią w streszczeniu jak następnie: Art. 13). Pierwszy Sejm Śląski będzie wybrany w głosowaniu powszechnem, bezpośredniem, tajnem, równem i stosunkowem. Na każde 25.000 mieszkańców przypada jeden poseł. (…); Art. 14). Sejm Śląski uchwali ustawę, o wewnętrznym ustroju województwa śląskiego; (…) Art. 17). Członkowie Sejmu Śląskiego korzystają z takich samych praw nietykalności poselskiej co posłowie do Sejmu Rzeczp.; Art. 18). Posłowie otrzymują diety w wysokości określonej uchwalą Sejmu, prócz tego przysługuje im prawo bezpłatnego przejazdu na kolejach w obrębie Śląska położonych; Art. 19). Nikt nie może być pociągnięty do odpowiedzialności za zgodne z prawdą sprawozdanie z jednego posiedzenia Sejmu; Art. 20). Sejm wybiera ze swego grona marszałka, a regulamin sejmowy określi prawa i obowiązki marszałka, rodzaj i ilość komisyj sejmowych, tudzież sposób i porządek obrad sejmowych; Art 21). Naczelnik Państwa (Prezydent Rzeczp.) zwołuje, odracza i zamyka Sejm Śląski (…); Art. 22). Ustawa o wewnętrznym ustroju województwa śląskiego określi okres wyborczy Sejmu Śląskiego. Okres ten nie może trwać dłużej, niż lat 5. licząc od dnia otwarcia Sejmu. Prezydent Państwa może rozwiązać Sejm Śląski, w wypadku tym winien jednak równocześnie zarządzić nowe wybory (…); Art. 23). Inicjatywa ustawodawcza o Sejmie Śląskim przysługuje wojewodzie z upoważnienia Rządu Rzeczp., Radzie Wojewódzkiej i posłom sejmowym. (...)

Ustawy śląskie nie mogą naruszać niniejszego statutu, praw obywatelskich, zagwarantowanych w ustawie konstytucyjnej Rzplitej Polskiej, przepisów traktatów międzynarodowych ani też przepisów innych ustaw państwowych, obowiązujących w dziedzinie, nie zastrzeżonej dla ustawodawstwa Sejmu Śląskiego.

Działalność Sejmu Śląskiego

Na mocy wyżej wymienionej ustawy odbyły się we wrześniu 1922 r. wybory do pierwszego Sejmu Śląskiego, przyczem według ówczesnego stanu ludności w województwie śląskiem wybrano 48 posłów, w czem 34 polskich i 14 przedstawicieli mniejszości niemieckiej. Sejm ten obradował od października 1922 r. do 13 lutego 1929 r., a więc przeszło 6 lat, uchwalając w tym czasie 313 ustaw z różnych dziedzin życia. Ważniejsze jego uchwały i ustawy są: Ustawa zaprowadzająca język polski jako urzędowy, uchwała, wyrażająca zgodę Sejmu Śląskiego na wprowadzenie na Śląsk waluty polskiej, uchwała wyrażająca zgodę na pobór rekruta z ziemi śląskiej, ustawy powołujące do życia Izbę Rolniczą i Rzemieślniczą, ustawy, na mocy których otworzono kilka szkół średnich i seminarjów nauczycielskich, ustawy w obronie lokatorów, oraz tworząca Śląski Fundusz Gospodarczy1), ustawy o uposażeniu urzędników i funkcjonarjuszów województwa śląskiego oraz emerytalna, ustawa, na mocy której utworzono wielkie Katowice, ustawy o budowie kilku linij kolejowych, ustawy o regulowaniu finansów komunalnych, oraz o śląskim komunalnym Funduszu zapomogowym jako też cały szereg innych.

Ponieważ pierwszy Sejm Śląski nie uchwalił najważniejszej ustawy, a mianowicie o ustroju województwa śląskiego2), ni ordynacji wyborczej do Sejmu Śląskiego, przeto z tego powodu wybory do drugiego Sejmu Śląskiego odbyły się dopiero w maju 1930 r. i to na podstawie ordynacji wyborczej do Sejmu Rzplitej, czyli w ten sam sposób, jak do pierwszego Sejmu Śląskiego. Drugi Sejm Śląski posiadał również 48 posłów. Sejm ten jednak już po 3-miesięcznej działalności został rozwiązany, i w grudniu tego roku wybrano trzeci Sejm Śląski3)., również w ten sam sposób, jak poprzednie. W Sejmie tym mniejszość niemiecka posiadała już tylko 7 przedstawicieli, a dwóch niemieckich socjalistów tworzyli z polskim towarzyszem w tymże Sejmie klub osobny.

Marszałkiem wszystkich trzech Sejmów był adwokat Konstanty Wolny4).

Trzeci Sejm Śląski w chwili wydania niniejszej pracy obradował trzeci rok i uchwalił również sporo ustaw, z których jako ważniejsze zasługują na wzmiankę: ustawa o Śląskim Funduszu Drogowym, o Śl. Technicznych Zakładach Naukowych, o powiatowych związkach komunalnych. Ta ostatnia jednak ze względu na jej zakwestionowanie przez Rząd do połowy roku 1933 jeszcze w życie nie weszła.

Tak oto w krótkim zarysie przedstawia się najważniejszy czynnik autonomiczny województw śląskiego – Sejm Śląski – i jego działalność. W jakim zakresie i kierunku Sejm ten działał będzie w przyszłości, trudno dziś przewidzieć. Zależy to od wspomnianej już wyżej ustawy o ustroju województwa śląskiego, którą Sejm Śląski uchwali w porozumieniu i za zgodą władz centralnych. Projektów tej ustawy było już kilka, lecz żaden z nich nic doszedł do skutku. (...)

Przypisy

1) Stanisław Janicki był autorem wielu ważnych i nowatorskich ustaw w Sejmie Śląskim. Jedną z najważniejszych była ustawa o Śląskim Funduszu Gospodarczym („Montes Tarnovicensis” nr 65).

2) Ustawa o Ustroju Władz Wojewódzkich nie została nigdy uchwalona ze względu na spory polityczne. Więcej o tej ustawie napisałem w „Montes Tarnovicensis” nr 69.

3) W sumie były cztery kadencje Sejmu Śląskiego. I Sejm Śląski, zdominowany przez Chrześcijańską Demokrację (ChD) Wojciecha Korfantego obradował najdłużej, bo ponad 6 lat (1922-1929). Od 1926 r. rozpoczęła się walka z sanacyjnym (przysłanym przez Rząd Centralny w Warszawie) Wojewodą Śląskim Michałem Grażyńskim, który koniecznie chciał zdobyć poparcie większości parlamentarzystów, aby móc rządzić po swojemu. Przez ponad dwa lata mu się to nie udawało, więc sejm, rozporządzeniem Prezydenta RP, został w lutym 1929 r. rozwiązany. II Sejm Śląski, rozwiązany we wrześniu 1930 r., obradował zaledwie 3 miesiące, bo ugrupowanie polityczne wojewody Grażyńskiego nie uzyskało w nim tak upragnionej większości parlamentarnej. III Sejm Śląski obradował od grudnia 1930 r. do marca 1935 r. W końcu doszło do równowagi parlamentarnej, pomiędzy chadecją i sanacją. Kadencja tego sejmu upłynęła pod znakiem zaciekłej walki politycznej i próbą uzyskania większości sejmowej przez ugrupowanie sanacji. Wybory do IV Sejmu Śląskiego z września 1935 r. odbyły się według nowej, niedemokratycznej ordynacji, na skutek czego zostały zbojkotowane przez opozycję skupioną wokół ChD Wojciecha Korfantego. Wybrano w nich 24 posłów w okręgach dwu mandatowych metodą większościową. Wszystkie mandaty przypadły osobom związanym z sanacją. W wyniku zajęcia Zaolzia przez wojsko polskie w dniu 2 października 1938 r do Sejmu Śląskiego, jako przedstawiciele zaolziańskiej części Śląska, weszli dodatkowo 4 posłowie. Odtąd sejm liczył 28 parlamentarzystów. Ostatnie posiedzenie Sejmu Śląskiego odbyło się 20 kwietnia 1939 r.

4) Konstanty Wolny był autorem statutu organicznego autonomicznego Województwa Śląskiego; w Sejmie Śląskim był trzykrotnie marszałkiem. Więcej, o tej zasłużonej dla Śląska międzywojennego postaci, napiszę w następnym numerze „Montes Tarnovicensis”.

Gmach Województwa Śląskiego

Siedziba Sejmu Śląskiego i Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego mieściła się w budynku zwanym potocznie Gmachem Województwa Śląskiego, którego lokalizacja jest kojarzona przez większość z nas z ul. Jagiellońską w Katowicach. Pierwsza siedziba władz wojewódzkich mieściła się jednak tymczasowo, w lach 1922-1929, w budynku dawnej niemieckiej zawodowej szkoły budowlanej (Baugewerkschule) przy ul. Wojewódzkiej 33 (obecnie działa tam Akademia Muzyczna). Obrady sejmowe toczyły się w obszernej sali, dziś koncertowej. Była to mroczna sala o ciężkim żebrowym sklepieniu. Wokół ścian biegła wysoka drewniana boazeria. Malowidła ścienne przedstawiały widoki architektury śląskiej oraz sceny alegoryczne i symbole rzemiosł.

W owe malowidła wkomponowano, już za czasów polskich, powtarzający się element Orła Białego.

Już w 1922 r. postanowiono wybudować nowy Gmach Województwa Śląskiego przy ul. Jagiellońskiej, który miał się stać symbolem śląskiej władzy autonomicznej. Jego architektura w założeniach miała nawiązywać do polskich tradycji i odcinać się od neogotyku kojarzonego z niemiecką architekturą miasta. W owym czasie za odpowiedni „styl narodowy” uznano zmodernizowany polski klasycyzm. Ten awangardowy styl, wykorzystujący najnowsze osiągnięcia techniczne i funkcjonalne, miał być symbolem nowoczesnego, prężnie rozwijającego się w polskich rękach Górnego Śląska.

Projekt gmachu Sejmu Śląskiego był wynikiem ogłoszonego w 1922 roku konkursu, do którego przystąpiło kilkudziesięciu architektów z całej Polski. W założeniach konkursowych, ten monumentalny budynek miał reprezentować polską kulturę i być „kontrastem dla kultury fanatycznego, imperialistycznego narodu niemieckiego”.

Zaprojektowany przez krakowskich architektów budynek powstał w konstrukcji żelbetowej, a z zewnątrz obłożony został płytami z piaskowca. Składa się z czterech skrzydeł tworzących zamknięty czworobok. Na wewnętrznym dziedzińcu do jednego ze skrzydeł przylega osobny budynek sali sejmowej, wzniesiony na planie okręgu.

Ogólna powierzchnia zabudowana budynku wynosi ok. 6550 m2. Obiekt zawiera 634 pomieszczenia o łącznej kubaturze 161474 m3. Budynek ma łącznie siedem kondygnacji: pięć nadziemnych oraz dwa piętra podziemne, znajduje się w nim 1300 okien. Bogate wnętrze wykonano w reprezentatywnym wówczas dla sztuki polskiej stylu art déco z akcentami nawiązującymi do ludowej sztuki podhalańskiej.

Sala sejmowa posiada 80 miejsc dla posłów i prezydium sejmu, 30 dla przedstawicieli urzędu, 30 dla prasy oraz na galerii 120 miejsc dla publiczności. Centralnym miejscem jest trybuna marszałkowska z bogato zdobionymi fotelami marszałka i wicemarszałków. Sala Sejmu Śląskiego posłużyła jako wzorzec dla budowanej w podobnym czasie siedziby Sejmu Rzeczypospolitej w Warszawie.

W podziemiach budynku znajduje się skarbiec, w którym w okresie międzywojennym przechowywano tzw. Skarb Śląski. Znajdowało się tam ok. tony złota w sztabach. Tuż przed II wojną światową, decyzją Wojewody Grażyńskiego, złoto wywieziono za granicę. Po wojnie śląskie złoto zostało zwrócone władzom komunistycznym jako majątek należący do narodu polskiego.

Budowę Gmachu Województwa Śląskiego rozpoczęto w 1924 r. a zakończono w 1929 r. Jego poświęcenie nastąpiło z udziałem prezydenta Mościckiego 5 maja 1929 r. Gmach został sfinansowany w całości z pieniędzy autonomicznego Skarbu Śląskiego za astronomiczną wówczas kwotę 13 mln zł. Do dnia dzisiejszego jest to największy pod względem kubatury budynek administracyjny w Polsce; obecnie siedziba Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego i Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego przy ul. Jagiellońskiej 25.

Podsumowanie

We wrześniu br. minęły 92 lata od pierwszych wyborów do Sejmu Śląskiego. Niewątpliwie instytucja ta była fenomenem ustrojowym i społecznym. Parlament regionalny mógł sam decydować aż o 63 dziedzinach życia gospodarczego i politycznego, które bezpośrednio dotyczyły mieszkańców autonomicznego Województwa Śląskiego. Można śmiało stwierdzić, że autonomiczny parlament robił to bardzo skutecznie, podkreślając swoimi decyzjami odrębność Śląska od innych części Polski. Status autonomiczny Województwa Śląskiego powodował, że wszystkie podatki i opłaty wpływały do Skarbu Śląskiego, a był to region pod względem ekonomicznym bogaty. O wydatkach środków ze Skarbu Śląskiego decydował Sejm Śląski, przyjmując corocznie w formie głosowania budżet śląski a następnie kontrolował jego wykonanie przez władze wojewódzkie z wojewodą na czele. Część z wpływów do Skarbu Śląskiego wędrowała, w formie podatku zwanego tangentą, do Warszawy, ale nie były to kwoty na tyle duże, aby miały znaczący wpływ na obniżenie bogactwa regionu.

Działalność Sejmu Śląskiego najbardziej koncentrowała się na zagadnieniach gospodarczych i na tym obszarze zrobiono najwięcej. Do dziś pozostały imponujące pomniki kultury materialnej, świadczące o potędze województwa. To słynny „drapacz chmur” na rogu Żwirki i Wigury w Katowicach, budynek Urzędu Wojewódzkiego i Sejmu Śląskiego, szpitale, sanatoria, kolonie robotnicze, nowe szkoły, stadiony sportowe. Utworzono wiele instytucji kulturalnych i naukowych. Powyższe sukcesy byłyby na przestrzeni zaledwie 17 lat niemożliwe do osiągnięcia, bez zręcznie skonstruowanych narzędzi autonomicznej władzy wojewódzkiej, jakimi były Sejm Śląski i Skarb Śląski. Bez autonomii Śląska, wszystko koncentrowało by się w Warszawie, tam by szły pieniądze, bez możliwości wykrojenia czegoś „dla siebie”. Autonomia przyniosła Śląskowi wymierne i pozytywne korzyści.

Zasadniczą kompetencją Sejmu Śląskiego było tworzenie prawa, czyli uchwalanie ustaw obowiązujących na terenie autonomicznego Województwa Śląskiego. Projekty ustaw były opracowywane w (odpowiednich dla rodzaju sprawy) komisjach sejmowych. Najważniejsze prace w komisjach wykonywali posłowie referenci (generalni sprawozdawcy), którzy musieli się nieraz sporo napracować nad przygotowaniem ustawy, jej konsultacją w komisjach, a potem prezentacją na posiedzeniu plenarnym. Do najważniejszych komisji należały: budżetowa, prawnicza, regulaminowa, socjalna, szkolna, aprowizacyjna. Najwięcej pracy miała zazwyczaj Komisja Budżetowa.

Stanisław Janicki był najaktywniejszym posłem w I Sejmie Śląskim. Był autorem wielu projektów uchwał i interpelacji poselskich, jego zainteresowania dotyczyły głównie gospodarki, był członkiem kilku komisji sejmowych. W Komisjach Aprowizacyjnej i Budżetowej pełnił ważne stanowisko generalnego sprawozdawcy. Była to bardzo prestiżowa funkcja, ale i niezwykle trudna. Prezentując wyniki prac tych komisji na forum Sejmu Śląskiego, niejednokrotnie musiał być przygotowany na ataki ze strony innych posłów i ostrzał pytań. Generalny sprawozdawca musiał wykazywać się rozległą wiedzą z danej dziedziny.

Stanisław Janicki wybijał się w Komisji Budżetowej, na jej forum przedstawił aż 75 spraw. Komisja budżetowa zajmowała się sprawami budżetu oraz skarbowością, w związku z tym ciążyła na niej bardzo duża odpowiedzialność za funkcjonowanie województwa.

Z kolei w ramach Komisji Aprowizacyjnej posłowie zajmowali się szeroko pojętym zaopatrywaniem ludności w towary pierwszej potrzeby. Kontrolowali, czy państwo i województwo dostatecznie wywiązują się z tego obowiązku. Praca w tej komisji wymagała szerokiej wiedzy z wielu dziedzin (rolnictwo, przemysł, handel itp.) Także tutaj S. Janicki bardzo dobrze sobie poradził.

W sumie Sejm Śląski uchwalił dokładnie 500 ustaw, które dotyczyły najrozmaitszych zagadnień życia województwa. Najwięcej ustaw, bo aż 313, uchwalono w pierwszej, przedłużonej kadencji Sejmu Śląskiego, w latach 1922-1929. Analiza statystyczna liczby posiedzeń z czterech kadencji Sejmu Śląskiego wykazuje jednoznacznie, że to pierwszy Sejm Śląski wziął na swoje barki najtrudniejsze zadanie, jakim było scalenie, pod względem gospodarczym, prawnym i kulturowym, nowo powstałego Województwa Śląskiego z resztą Polski. Stanisław Janicki miał w tym procesie bardzo duży udział.

We fragmentach dotyczących Gmachu Woj. Śl. i w podsumowaniu wykorzystałem częściowo materiały pochodzące z kwartalnika „Fabryka Silesia” nr 2/2012 r. i z książki J.F. Lewandowskiego „Czas autonomii”.

Armin Lach

 

Okładka Montes nr 70

Okładka Montes nr 70