Z dziejów komunikacji międzygminnej

Schemat połączeń autobusowych w gminie Psary. Fragment planu linii komunikacyjnych KZK GOP i MZKP według stanu na 23 kwietnia 2012 r.
Schemat połączeń autobusowych w gminie Psary. Fragment planu linii komunikacyjnych KZK GOP i MZKP według stanu na 23 kwietnia 2012 r. width=

Pomiędzy Dąbrową Górniczą a Wojkowicami rozciąga się gmina Psary, należąca do powiatu będzińskiego Chociaż gmina ta związana jest komunikacyjnie przede wszystkim z Będzinem, część połączeń na jej terenie obsługiwana jest na zlecenie Międzygminnego Związku Komunikacji Pasażerskiej w Tarnowskich Górach.

W skład gminy Psary wchodzą m.in. takie wsie, jak Malinowice, Preczów, Sarnów, Strzyżowice oraz Gródków. Aż do czasów Polski Ludowej miejscowości te pozbawione były komunikacji pasażerskiej. Nikt nie myślał o przedłużeniu w tamte strony linii tramwajowej z Będzina. Przez Gródków przebiegała wprawdzie linia kolejowa z Brzezin Śląskich (późniejszej dzielnicy Piekar Śląskich) przez Wojkowice i Dąbrowę Górniczą Piekło do stacji węzłowej znanej obecnie jako Dąbrowa Górnicza Ząbkowice. Jednak wykorzystywano ją do przewozów towarowych na potrzeby kopalń i cementowni.

Po drugiej wojnie światowej zrodził się pomysł wykorzystania tej linii do przewozów pasażerskich. Propozycja wyszła od dyrekcji Dąbrowskiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego, poparły ją władze powiatu będzińskiego i Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych w Katowicach. Na tej trasie postanowiono wybudować stację kolejową w Łagiszy (późniejszej dzielnicy Będzina) oraz przystanków pasażerskich w Wojkowicach, Gródkowie i Piekle. Dąbrowskie Zjednoczenie Przemysłu Węglowego zadeklarowało chęć pokrycia 65% kosztów niezbędnych prac. Ruch pociągów pasażerskich z Ząbkowic do Brzezin Śląskich zainaugurowano 1 listopada 1947 r., a pociągi kursowały początkowo po 4 razy na dobę w każdym z kierunków.

W ten sposób mieszkańcy gminy Psary po raz pierwszy mieli okazję skorzystać z transportu publicznego na swoim terenie. Wybierając się pociągiem w stronę Brzezin mogli tam liczyć na przesiadkę na pociąg w stronę Tarnowskich Gór, natomiast w Ząbkowicach istniała możliwość przesiadki m.in. do Zawiercia. Kolej miała dylemat, jak nazwać przystanek pasażerski najbliższy mieszkańcom Psar. Na sieci kolejowej PKP istniały już trzy inne przystanki, których część nazwy stanowiło słowo Psary. Zdecydowano się więc nadać przystankowi nazwę Gródków Siewierski, gdyż leżał on bliżej Gródkowa. Dlaczego jednak Siewierski? Było to kompletnym nieporozumieniem, wszak Gródków nie miał nic wspólnego pod względem administracyjnym z odległym Siewierzem, lecz znacznie bliżej stamtąd do Będzina. Głosy krytyki poskutkowały, później nazwę przystanku zmieniono na Gródków. Przez pewien czas kursował bezpośredni pociąg z Tarnowskich Gór przez Gródków do Dąbrowy Górniczej Ząbkowice. Było to wówczas najdogodniejsze połączenie powiatu tarnogórskiego z gminą Psary.

Mapa zasięgu komunikacji autobusowej w GOP-ie ukazująca stan na koniec kwietnia 1958 r. nie pokazywała jeszcze żadnych linii autobusowych do Psar ani do Gródkowa. Dopiero później regularne połączenia autobusowe zapewniło gminie Psary Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Katowicach. W późniejszym czasie utworzono m.in. linię nr 104 z Bytomia przez Psary do Będzina. Jak wynika ze spisu linii WPK z 1986 r., gminę Psary obsługiwały także autobusy linii 140 (Będzin - Psary - Wojkowice KWK Jowisz) i 200 (Będzin - Psary - Sączów). W tym czasie od dawna nie było już bezpośredniego połączenia kolejowego z Tarnowskimi Górami, a z początkiem listopada 1981 r. linia kolejowa z Brzezin Śląskich przez Gródków do Dąbrowy Górniczej Ząbkowice została wyłączona z ruchu pasażerskiego.

Po postawieniu WPK Katowice w stan likwidacji zapanował przejściowo chaos w komunikacji pasażerskiej w województwie katowickim. Wkrótce powołanych zostało kilka związków komunikacyjnych gmin, spośród których najliczniejszymi stały się KZK GOP i MZKP. Gmina Psary 25 października 1991 r. przystąpiła do KZK GOP. W 1993 r. uprawomocniła się decyzja wojewody katowickiego dotycząca przekazania współwłasności majątku Przedsiębiorstwa Komunikacji Miejskiej w Świerklańcu na rzecz poszczególnych gmin, przez teren których kursowały świerklanieckie autobusy. Jednym ze współwłaścicieli stała się gmina Psary, która niedługo później pozbyła się swoich udziałów. Podobnie zresztą postąpiły sąsiednie Wojkowice.

Jedną z kilku tras autobusowych na terenie Psar była linia okrężna 269, łącząca Będzin z Siewierzem. Umożliwiała ona także przejazd z gminy Psary na teren MZKP Tarnowskie Góry, konkretnie do Mierzęcic. Kursowały na niej autobusy PKM Sosnowiec. Na posiedzeniu zarządu MZKP odbytym 19 września 1995 r. zapadła decyzja, by rozdzielić część kursów tej linii z początkiem kolejnego miesiąca. I tak od 1 października 1995 r. wydzielona została linia o numerze 225, łącząca Mierzęcice przez Malinowice i Sarnów z Będzinem. Jej obsługę zlecono jednemu z prywatnych przewoźników. Niedługo później, bo 16 stycznia 1996 r. dla ułatwienia orientacji pasażerów poszczególnym kursom tej częściowo okrężnej linii, w zależności od kierunku jazdy, nadano oznaczenia 225-1 oraz 225-2. Taki stan rzeczy utrzymał się przez kolejne lata, jednak na początku XXI wieku uznano go za mało czytelny. Dlatego 1 sierpnia 2004 r. dotychczasowa linia 225-1 otrzymała numer 225, natomiast autobusy kursujące jako 225-2 wydzielono w nową linię 625.

Wraz z jedną z modyfikacji rozkładu jazdy linii 125 i 625 wprowadzono pojedyncze kursy do Zendka, tworząc w ten sposób bezpośrednie połączenie gminy Psary z powiatem tarnogórskim. Inną linią autobusową łączącą rubieże powiatu tarnogórskiego z Będzinem przez gminę Psary była linia 107, przebiegająca m.in. przez Celiny. Przez pewien czas istniała także przyspieszona linia autobusowa o numerze 885, łącząca dworzec PKP w Katowicach z lotniskiem w Pyrzowicach. W gminie Psary autobusy 885 zatrzymywały się na przystankach Grodków Klinkiernia, Psary Skrzyżowanie oraz Strzyżowice Skrzyżowanie. Rozkład jazdy ważny od marca 1996 r. przewidywał z przystanku Psary Skrzyżowanie po 4 pary kursów tych autobusów codziennie oprócz niedziel i świąt państwowych. Do Pyrzowic w dni robocze odjeżdżały one o 5:43, 10:08, 12:43 oraz 16:31.

Czas jazdy z Psar do Pyrzowic wynosił 15 minut. Kilka lat później decyzją KZK GOP linia 885 została zlikwidowana.

Linie 125 i 625 to dwie jedyne linie należące do MZKP Tarnowskie Góry, przebiegające przez gminę Psary. Pozostałe linie należą do KZK GOP. Dla pasażerów nie ma to większego znaczenia, gdyż jesienią 1994 r. oba związki komunikacyjne podpisały umowę o stosowaniu tych samych biletów.

Tomasz Rzeczycki

 

Okładka Montes nr 67

Okładka Montes nr 67