Księżna Anna, kuzynka monarchów

Mały Wersal, ostatnia śląska rezydencja księżnej Anny
Mały Wersal, ostatnia śląska rezydencja księżnej Anny

Panie ze świerklanieckiego zamku, cz. III - DOKOŃCZENIE

Stryj Anny, książę Emil Karol wprawdzie zmarł kilka lat przed jej urodzeniem, ale jego historia chyba znana była krewniakom. Stryjek był najstarszym bratem jej ojca, więc to on miał odziedziczyć dobra przodków, ale... Wpierw zgodnie z oczekiwaniami rodziny ożenił się z pochodzącą ze znakomitej greckiej rodziny - podobno o cesarskich, bizantyjskich przodkach - księżniczką Pulcherią Cantakuzeną. Mieszkali we Włoszech i mieli jedną córkę, księżniczkę Łucję.

Gdy w Polsce wybuchło powstanie styczniowe, Emil Karol był akurat w Warszawie jako adiutant rosyjskiego namiestnika wielkiego księcia Konstantego. Pozostał tu do 1865 r. gdy zmarła księżna Pulcheria. Wkrótce przeszedł na emeryturę. Niewykluczone, że w Warszawie poznał polską, znakomitą tancerkę Kamilę Stefańską. Ich ślub odbył się w 1868 r. tuż po Bożym Narodzeniu. Związek małżeński, zawarty z kobietą nierównego stanu, uznany został za morganatyczny, co spowodowało, że ich dzieci nie miały prawa do nazwiska, tytułów i majątku ojca. Wcześniej, wielki książę Hesji nadał jej szlachectwo i tytuł baronowej von Kleydorff. Kilkanaście lat młodsza od męża, przeżyła wspólnie z nim dziesięć lat. Książę Emil Karol zmarł w 1878 r., a baronowa Kamila w 1902 r.

Karierę sceniczną matki kontynuował najmłodszy z synów, baron Emil. Znany był jako Franz Egenieff. Występował w operze - był barytonem - oraz jako aktor filmowy. Niewykluczone, że Anna i kuzyn Franz -Emil spotkali się. Oboje mieszkali nad jeziorem Tegern w Alpach bawarskich.

Księżniczka Anna

W poł. XVIII w. hrabianka Szarlotta-Luiza Henckel von Donnersmarck z Bogumina została żoną hrabiego Karola Wilhelma zu Sayn-Wittgenstein-Berleburg-Carlsburg. Późniejszy mariaż Anny i Guido był drugim związkiem tych rodów.

Anna urodziła się pod koniec lata 1884 r. jako najmłodsza z trójki dzieci księcia Franciszka i Julii de Villeneuve, z francuskiej rodziny szlacheckiej, której korzenie sięgały odległego średniowiecza. Jej Ojciec był majorem pruskiej i bawarskiej armii. Był też Kawalerem Prawa wpływowego Zakonu Joannitów (protestancki odpowiednik Zakonu Kawalerów Maltańskich). Choć cała rodzina była wyznania ewangelickiego, księżna Julia pozostała katoliczką.

Hrabina Anna

Pierwsza z rodzeństwa wyszła za mąż starsza siostra Eleonora w 1904 r. za księcia Ottona von Schönburga. Na początku 1909 r. przyszła kolej na Annę. Jej mąż, hrabia Guidotto Henckel von Donnersmarck był o cztery lata młodszy od niej. Ślub - podobnie jak w przypadku siostry - odbył się w Monachium. Zaledwie kilka tygodni po uroczystości zmarł ojciec panny młodej. W pierwszych dniach jesieni tego samego roku na ślubnym kobiercu stanął najstarszy z rodzeństwa, brat książę Otto Konstanty. Jego wybranką była księżniczka Elżbieta zu Löwenstein.

Jeszcze w 1909 r., na pocz. grudnia przyszedł na świat pierworodny syn hrabiego Guidotto i Anny, który na cześć dziadka ze strony ojca otrzymał na pierwsze imię Guido. Młodszy syn Karol Erdmann przyszedł na świat już w czasie I wojny światowej w 1915 r.

W pierwszych dniach wojny owdowiała Eleonora. Jej mąż książę Otto zginął na froncie koło Reims we Francji. Jeszcze przed końcem wojny, wczesną wiosną 1917 r. wyszła ponownie za mąż. Jej drugim mężem został Ludwik Wilhelm Herzog in Bayern. Ten przedstawiciel młodszej linii królewskiej dynastii bawarskich Wittelsbachów, choć był księciem miał prawo do tytułu „Jego Królewska Wysokość”.

Królewskich wysokości było w tej rodzinie więcej. Jego ciotką była słynna cesarzowa Austrii Elżbieta, znana jako Sissi. Inna ciotka, Maria Zofia była królową Obojga Sycylii. Jego starsza siostra Elżbieta była królową Belgów, a Maria Gabriela, gdyby nie rewolucja 1918 r. byłaby kolejną królową Bawarii.

Księżna Anna

W czasie wojny zmarł teść Anny, Guido 1. książę von Donnersmarck. Kwadrans przed południem 19 grudnia 1916 r., została 2. księżną von Donnersmarck, a jej mąż, książę Guidotto panem jednej z największych fortun wśród śląskich magnatów ziemskich i przemysłowych.

Jej arystokratyczny świat uległ całkowitej zmianie po I wojny światowej. Koniec wojny przyniósł obalenie monarchii w Niemczech, powstania na Śląsku i podział tych ziem między Polskę i Niemcy. W polskim województwie śląskim, Donnersmarckowie należeli do wpływowych przedstawicieli mniejszości niemieckiej. To u nich zamieszkał Feliks Calonder, przewodniczący Komisji Mieszanej dla Górnego Śląska. Jego zadaniem była obrona praw mniejszości polskiej i niemieckiej po obu stronach granicy.

W 1929 r. zmarła teściowa Anny 1. księżna von Donnersmarck, Katarzyna Slepcow. Dziesięć lat później, wiosną 1939 r. jej najstarszy syn hrabia Guido ożenił się z Lily von Dziembowską, która tak jak i Anna - urodziła się w Bawarii. Państwo młodzi zamieszkali w Domu Kawalera nieopodal Małego Wersalu.

Wojna

Po wybuchu wojny i szybkim wkroczeniu Niemców na Śląsk, dobra świerklanieckie znalazły się w granicach III Rzeszy. Nowe władze niemieckie uznawały rodzinę książęcą za ostoję niemczyzny na tym terenie. Księżna Anna szybko jednak poznała prawdziwe oblicze hitleryzmu. Jej młodszy bratanek, książę August Ryszard zginął zamordowany w berlińskiej siedzibie Gestapo 22 grudnia 1939 r. Dokładnie w swoje 26 urodziny. Pierwsze wojenne święta Bożego Narodzenia rodzina Donnersmarcków zapamiętała na całe życie.

Nie była to jedyna ofiara wojny w rodzinie księżnej. Jesienią 1941 r. na froncie wschodnim niedaleko Wolno Koszewnikowo, zginął w wieku 21 lat jej młodszy bratanek Gotfryd.

Pod koniec wojny książęca rodzina często przebywała w Bawarii. W świerklanieckim Małym Wersalu ulokował się niemiecki sztab. Klęska III Rzeszy przyniosła koniec śląskich dziejów Henckel von Donnersmarcków.

Poza Śląskiem

Bawaria stała się dla księżnej Anny ponownie domem. Zamieszkała z rodziną w Rottach-Eggern. W przededniu wigilii Bożego Narodzenia 1959 r. zmarł książę Guidotto. Jego starszy syn Guido stał się wprawdzie 3. księciem von Donnersmarck, ale był pierwszym mieszkającym poza Śląskiem. Księżna Anna zmarła w Wildbad Kreuth 21 lutego 1963 r. Została pochowana w Rottach-Eggern obok męża na cmentarzu przy katolickim kościele parafialnym. Książę był pochowany w metalowej trumnie. Zostawił swym spadkobiercom polecenie, gdy będzie to już możliwe, pochować go obok przodków na Górnym Śląsku. Grobów jego przodków jednak już nie ma. Zostały zniszczone tak jak Mały Wersal, stary zamek i mauzoleum rodowe na wyspie.

 

Okładka Montes nr 62

Okładka Montes nr 62