Dawne pieczęcie Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach

Pieczęć bracka, 1916 rok ze zbiorów Archiwum
Pieczęć bracka, 1916 rok ze zbiorów Archiwum

Najstarsze lakowe pieczęcie tarnogórskiego Bractwa Strzeleckiego pochodzą z początków XIX wieku. Pierwsza zachowała się na dokumentacji dotyczącej działalności inspektorów towarzystwa w latach 1780–1814, datowanej na 31 grudnia 1814 roku. Współcześnie jest ona przechowywana w Muzeum w Tarnowskich Górach jako depozyt przekazany przez Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej.

W części centralnej kolistej pieczęci umieszczono ówczesny znak bracki, tj. tarczę z herbem miejskim złożoną na dwóch skrzyżowanych strzelbach. Całość zdobi klejnot z opadającymi na bokach labrami ukazanymi w sposób uproszczony jako wstęgi. Na sigillum widoczne jest szrafowanie pól odpowiadające barwom określonym w nadaniu herbowym Jerzego Fryderyka Hohenzollerna z 25 lipca 1562 roku. Zgodnie z nimi pierwsze i trzecie jest puste i odpowiada barwie srebrnej, a drugie zakratowane – czerni.

 

Najstarsza z zachowanych pieczęci lakowych Bractwa, 1814 rok, ze zbiorów Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej
Najstarsza z zachowanych pieczęci lakowych Bractwa, 1814 rok, ze zbiorów Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej

Pierwszy tłok pieczętny sporządzono w 1809 roku, na co wskazuje data widniejąca w otoku najstarszych jego odcisków w czerwonym laku. Znajduje się ona u dołu, a wokół niej figuruje ówczesna nazwa organizacji „Schützen Gesellschaft zu Tarnowitz”. Wykonanie tłoku należy wiązać z końcowym okresem budowy siedziby brackiej ze strzelnicą, który przypadał  właśnie na rok 1809, a tym samym potrzebą uwierzytelniania zaciąganych zobowiązań finansowych. Wspomniana data była jednak myląca, gdyż  sugerowała ukonstytuowanie się organizacji o prawie trzydzieści lat później. Rok założenia towarzystwa, czyli 1780,  pojawia się na pieczęciach brackich prawdopodobnie dopiero w 1830 roku. Zmiana ta podyktowana była obchodzonym wówczas jubileuszem 50-lecia towarzystwa. Znak napieczętny nie uległ jednak większym przekształceniom, możemy jedynie mówić o jego uproszczeniu. Jest on nieco mniejszy od pierwotnego i nie posiada szrafowania pól. W otoku zachowano tę samą nazwę, co zmieniono dopiero w 1858 roku na „Schützengilde zu Tarnowitz”. Po 1922 roku  uległa ona spolszczeniu na Bractwo Strzeleckie Tarnowskie Góry, a w latach 30. XX wieku uzupełniono ją o przymiotnik Kurkowe.

 

Pieczęć bracka, 1928 rok ze zbiorów Archiwum
Pieczęć bracka, 1928 rok ze zbiorów Archiwum

Oprócz tej pieczęci towarzystwo używało w latach II Rzeczypospolitej innej, prostokątnej – wyłącznie z samą oficjalną nazwą organizacji. Uwierzytelniała ona korespondencję i dokumenty sygnowane przez Zarząd Bractwa w zastępstwie pieczęci kolistej lub ją uzupełniała, a także pełniła funkcję nagłówkowej. Prawdopodobnie to ostatnie przeznaczenie było bezpośrednią przyczyną jej wykonania. Od około 1903 roku  towarzystwo używało bowiem do korespondencji papieru firmowego z nadrukiem „Schützengilde Tarnowitz”. Jego nakład był spory, skoro Bractwo nie wykorzystało go jeszcze w latach 20. XX w. Na przykład na takim blankiecie 11 czerwca 1925 r. sporządzono wykaz członków organizacji zgłoszonych do udziału w Pierwszym Zjeździe Polskich Bractw Strzeleckich w Krakowie, a obok niemieckiego nadruku nabito pieczątkę z polską nazwą towarzystwa.

Krzysztof Gwóźdź

 

Okładka Montes nr 61

Okładka Montes nr 61