Księżna Lily z polskimi pradziadkami

Pałac Kawalera, ostatni śląski dom Lily von Dziembowskiej (akwarela, M. Ogiński, 2013)
Pałac Kawalera, ostatni śląski dom Lily von Dziembowskiej (akwarela, M. Ogiński, 2013)

Panie ze świerklanieckiego zamku, cz. I

My rządzim światem, a nami kobiety.
Ignacy Krasicki, książę-bp warmiński
„Myszeida”, Pieśń IV, 1775

Ostatnią z hrabin i księżnych Henckel von Donnersmarck mieszkających na Górnym Śląsku była trzecia księżna von Donnersmarck Lily, z domu von Dziembowska. Gdy przebywała w Świerklańcu była jeszcze „tylko” hrabiną, a jej mąż Guido  „tylko” hrabią. Ślub wzięli wiosną 1939 r. Pół roku później wybuchła wojna, która zmieniła cały świat, także ich.

Dziembowscy to polski ród szlachecki. Ich gniazdo - Dziembowo - to niewielka wieś na pograniczu Wielkopolski i Pomorza. Osada ta była ich własnością do poł. XVI w. W kolejnych pokoleniach coraz bardziej liczna rodzina Dziembowskich posiadała liczne majątki, głównie w Wielkopolsce. Dziembowscy wielkiej kariery raczej nie zrobili. Ścibor z Nieżychówka był pod koniec XV w. podsędkiem nakielskim, a jego wnuk Wojciech II z Kręska w Prusach podstarostą babimojskim. Ten ostatni jest też przodkiem wszystkich dziś żyjących Dziembowskich. Dopiero w XVIII w. nieco bardziej im się poszczęściło. Bogusław III Ludwik z Kręska w czasach króla Stanisława Augusta sprawował funkcję szambelana królewskiego.

Dziembowscy w Saksonii i Prusach

W tym samym okresie z elektorem Saksonii swoje losy związała rodzina Konstantego Krystiana. Był kapitanem gwardii artylerii saskiej, następnie szambelanem elektora i marszałkiem dworu żony elektora. Zmarł w 1809 r. Jego wnuk, Maksymilian Marian w armii saskiej dosłużył się stopnia generała-porucznika. Pełnił funkcję adiutanta przybocznego dwóch królów saskich: Jana I i Alberta I Wettynów. Zmarł w 1901 r.

W zaborze pruskim, mieszkający w Wielkopolsce Zygmunt Fryderyk był starostą szamotulskim, a później został starostą krajowym (odpowiednik dzisiejszego marszałka województwa) w Poznaniu. W uznaniu zasług w 1901 r. zasiadł jako dożywotni deputowany w pruskiej Izbie Panów (odpowiednik Izby Lordów). Był komturem Zakonu Joannitów (protestancki odpowiednik Zakonu Kawalerów Maltańskich) w prowincji poznańskiej. Zmarł w 1915 r. W Wielkopolsce mieszkało także kilku kolejnych, aktywnych politycznie jego kuzynów. Posłami do niemieckiego parlamentu - Reichstagu - byli m.in.: Konstanty (zm. 1890 r.), dr prawa Zygmunt (zm. 1918 r.) i kpt. Stefan (zm. 1900 r.). Ten ostatni był także marszałkiem sejmu prowincjonalnego w Poznaniu.

Wnuk generała Maksymiliana Mariana, Maksymilian Jerzy związany był z miejscowością Söcking (ob. dzielnica Starnberg, miasta na południe od Monachium). Za zasługi otrzymał tytuł Honorowego Obywatela oraz Starszego Burmistrza (niem. Altbürgermeister). W 1908 r. ożenił się z Elżbietą von Arnim. Mieli dwójkę dzieci: syna Kurta Konstantyna i córkę Lily. W okresie międzywojennym Maksymilian Jerzy był skarbnikiem bawarskiej Niemieckiej Narodowej Partii Ludowej (DNVP). Działał także w organizacji Stahlhelm.

Hrabina Lily Henckel

Wiosną 1939 r. Lily wyszła za mąż za hrabiego Guido Henckel von Donnersmarcka. Najpierw w Söcking wzięli ślub cywilny, a parę dni później w Monachium kościelny. Guido był kilka lat starszy od Lily. O ich ślubie wspomniał Wilhelm Szewczyk w „Skarbie Donnersmarcków”: „...Wybranką młodego Gwidona była Lily Ada Luiza von Dziembowski; miała dwadzieścia trzy lata. Fotografia, zamieszczona w monachijskim tygodniku ilustrowanym, pokazuje uśmiechniętą szeroko, dość urodziwą dziewczynę o dużych oczach i lekko zadartym nosie”. Pierwszy syn hrabiowskiej pary - Guidotto - przyszedł w pierwszy dzień wiosny roku następnego. Rok później dołączyła do niego siostrzyczka - Anna Katarzyna, zwana zdrobniale Nina. Oboje urodzili się w Monachium. Maluchy spędzały czas na przemian na Górnym Śląsku lub w Bawarii, gdzie była lepsza i zdrowsza dla nich pogoda. Do opieki nad nimi zatrudniono pielęgniarkę oraz młodą dziewczynę z Świerklańca. Młodzi rodzice zamieszkiwali wówczas w Domu Kawalera. Jak się okazało był to ich ostatni adres na Śląsku. Pod koniec wojny dzieci pozostały już w Bawarii.

Konstanty, starszy brat hrabiny Lily, żenił się dwukrotnie. Po raz pierwszy latem 1940 r. z baronówną Ewą von Miltitz. Pierworodny syn przyszedł na świat wczesną wiosną dwa lata później. Obok imion po ojcu i dziadku - Konstanty Maksymilian - otrzymał także po rodzinie wujka - Łazarz Guido. Jesienią roku następnego w Legnicy urodziły się bliźniaki: Elżbieta i Aleksander. Żona Konstantego, Ewa zmarła po wojnie w 1948 r. Drugi ślub wziął z Klotyldą Obermayer von Marnach. Dzieci więcej jednak już nie miał. Pracował w dyplomacji. Przez jakiś czas po wojnie był m.in. niemieckim konsulem w Austrii.

Księżna Lily von Donnersmarck

Po klęsce Niemiec Henckel von Donnersmarckowie wyjechali do Bawarii. Do Guido i Lily dołączyła para książęcych seniorów: Guidotto i Anna. Gdy w 1959 r. zmarł książę, jego następcą i 3-cim księciem został Guido, a księżną Lily. Byli pierwszą książęcą parą mieszkającą już na stałe poza Śląskiem. W rodzie Henckel von Donnersmarck godność księcia mógł dzierżyć tylko jeden przedstawiciel męskiej linii, ale zdarzało się, że były dwie księżne. Tak było m.in. po 1959 r.: owdowiała Anna 2. księżna von Donnersmarck i Lily 3. księżna von Donnersmarck. Anna sama kiedyś też była po śmierci teścia, księcia Guido, drugą księżną obok księżnej - wdowy Kati. Księżna Anna zmarła w 1963 r.

Księżna Lily dosyć często miała kłopoty z niemieckimi urzędnikami, dla których było niepojęte, że ma inne nazwisko od ojca. On nosił nazwisko Dziembowski, a ona Dziembowska! Trudno im było zrozumieć zawiłości polskiej gramatyki. Niejednokrotnie musiała się z tego tłumaczyć i wyjaśniać.

Guidotto, syn Lily uzyskał doktorat z prawa. Pracował w bankowości i był m.in. dyrektorem Dresdner Banku. Latem 1972 r. ożenił się z Gerlindą Urban. Cztery lata później po śmierci ojca Guidotto został 4. księciem von Donnersmarck. Znowu powtórzył się casus dwóch księżnych: obok księżnej wdowy Lily była młoda księżna. Tym razem jednak to teściowa przeżyła synową. Księżna Gerlinda zmarła w 1999 r. a księżna Lily żyła jeszcze kilka lat i odeszła na początku 2005 r. Miała wówczas 89 lat. Została pochowana obok męża na cmentarzu parafialnym w bawarskim Rottach-Egern.

W Polsce nadal mieszkają Dziembowscy. Wojciech (ur. 1940 r.) jest profesorem astronomii, członkiem Polskiej Akademii Nauk i Polskiej Akademii Umiejętności. Kilka lat dyrektorował Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika PAN w Warszawie. Zajmuje się teorią struktury i oscylacji gwiazd. Jego krewniak Piotr Maciej (ur. 1975 r.) aktywnie zajmuje się genealogią. Właśnie za badanie dziejów swych przodków i napisanie o nich pracy naukowej otrzymał tytuł doktora nauk humanistycznych.

AK-P

 

Okładka Montes nr 60

Okładka Montes nr 60