Wybudował księgarz, zamieszkał szewc

Rysunek kamieniczki Nowaka.Archiwum UMTG
Rysunek kamieniczki Nowaka.Archiwum UMTG

Kłopoty finansowe sprawiły, że znany tarnogórski kronikarz po wybudowaniu uroczej kamieniczki przy ulicy Gliwickiej 13, szybko pozbył się jej na rzecz cenionego w mieście szewca

Na starym planie z 1908 roku na posesji przy ul. Gliwickiej 13 od frontu stał parterowy budynek mieszkalny a na podwórzu znajdowały się zabudowania warsztatu, komórki i ustęp z kloacznym dołem. Właścicielem był Franciszek Ploch, który 15 maja 1908 roku sporządził rysunek i plan budowy dołu na popiół na zapleczu domu sięgającym ulicy Kościelnej. Kolejny właściciel zabudowań kupiec Jan Nowak wystąpił 8 maja 1924 roku do Miejskiej Policji Budowlanej o pozwolenie na postawienie dwupiętrowej kamieniczki w miejscu zburzonych starych budowli. Obliczeń statycznych dla dźwigarów zabezpieczających nowo stawiany budynek przed szkodami górniczymi wykonali 11 lipca 1924 roku architekci Kacper Jastrzembski i Aleksander Król, którzy razem prowadzili wówczas Spółkę Budowlaną. Zaprojektowali także nowy budynek, w suterenie którego znalazły się dwa sklepy a na parterze dwa składy na towar. Schody z ganku na parterze prowadziły na pierwsze piętro do trzypokojowych mieszkań z kuchnią oraz na strych. Zezwolenie na budowę wydał 29 sierpnia 1924 roku miejski budowniczy Piotr Heda. Podczas wykopywania fundamentów budynku robotnicy natrafili na głęboki szyb, w którym w XVI wieku wydobywano kruszce srebra. O odkryciu szybu – podobno najstarszego w mieście gwarków – napisał właściciel nowo postawionej kamieniczki. Jan Nowak był bowiem autorem „Kroniki miasta i powiatu Tarnowskie Góry” wydanej w 1927 roku. Choć urodzony w Wodzisławiu Śląskim w 1887 roku introligator i księgarz, działacz polskich organizacji, zawodowo związany z urzędem katastralnym w Raciborzu, przybył do Tarnowskich Gór dopiero w 1919 roku, pokochał miasto gwarków. Działał w Polskim Komitecie Plebiscytowym i uczestniczył w III powstaniu śląskim. W okresie międzywojennym prowadził księgarnię polską, publikował wiersze i sztuki sceniczne, które sam inscenizował. W czasie II wojny światowej ukrywał się w Krakowie. Po wyzwoleniu zamieszkał i pracował jako mierniczy w Zabrzu, gdzie zmarł w 1959 roku, ale pochowany został na starym cmentarzu w Tarnowskich Górach.

Kłopoty finansowe sprawiły, że Jan Nowak przed wybuchem wojny sprzedał obszerną willę przy ul. Gliwickiej 13. W 1937 roku, gdy do kamieniczki doprowadzono kanalizację, właścicielem budynku był już Teodor Staniczek, mistrz szewski. Kamieniczka przetrwała bez uszkodzeń wojnę, ale w marcu 1951 roku zniszczona została podczas pożaru część dachu. Teodor Staniczek otrzymał wówczas zezwolenie Prezydium Miejskiej Rady Narodowej na kupno tony cementu i 5 rolek papy potrzebnych do remontu domu.

W 1957 roku po skardze dokwaterowanego lokatora Eugeniusza Sypienia interweniować musieli magistraccy urzędnicy. Zajmujący mieszkanie na II piętrze domagał się urządzenia dojścia do swojego pokoju przez strych, na co nie otrzymał zgody, bowiem – jak uzasadnili urzędnicy „uszczuplenie strychu i pralni byłoby niezgodne z przepisami”. Magistrat zaproponował za to podzielić duży przedpokój na dwa mniejsze i zrobić osobne dojścia do mieszkań. „Szerokie drzwi wejściowe należy podzielić na dwoje drzwi wejściowe po 90 cm szerokości każde” – zalecił urząd. Teodor Staniczek nie miał wyjścia i zgodził się na przebudowę przedpokoju. Kolejny spory remont kamienicy właściciel przeprowadził w 1960 roku, gdy wymienił okna na piętrze oraz podłogi zniszczone grzybem. Umocniony został wtedy także mur osłabiony po rozbiórce – sąsiadujących z kamieniczką Staniczka - zrujnowanych zabudowań piekarni Jana Balli.

Paweł Bednarek

 

Okładka Montes nr 58

Okładka Montes nr 58