Pszczelarz z Tarnowic

Emanuel Biskupek - siedzi w środku - ze zbioru Katarzyny Piontek
Emanuel Biskupek - siedzi w środku - ze zbioru Katarzyny Piontek

140. rocznica urodzin Emanuela Biskupka współzałożyciela i pierwszego honorowego prezesa Stowarzyszenia Pszczelarzy Śląskich

W początkach XX wieku, kryzys ekonomiczny na Śląsku, nieurodzaj, brak cukru i zbliżający się Plebiscyt skłonił pszczelarzy śląskich do zjednoczenia się wokół Polskiego Komisariatu Plebiscytowego w Bytomiu.

Znany działacz śląski, poseł na Sejm Dzielnicowy w Poznaniu, twórca Pieśni Bartników, prezes Związku Pszczelarzy w powiecie opolskim ks. Leopold Jędrzejczyk z Boguszyc, zwołał 20.12.1920 roku Walny Zjazd Pszczelarzy Śląskich do Domu Polskiego w Bytomiu.

b_200_300_16777215_0___.._montes_images_stories_montes_58_07-pszczelarz.jpg

Ten zapał do jednoczenia pszczelarzy polskich na Śląsku ksiądz Jędrzejczyk, jak pisze w Internecie wójt gminy w Boguszycach, Józef Kiełbasa, przypłacił zamachem na swoje życie a potem zmianą miejsca posługi kapłańskiej. Pod naciskiem władz niemieckich ks. Leopold Jędrzejczyk w 1921 roku przeniesiony został z Boguszyc do parafii w Lubomi.


Uroczystość odsłonięcia epitafium Emanuela Biskupka w Tarnowicach Starych  rozpoczęła się  29 lipca mszą św. w kościele św. Marcina w Tarnowicach Starych. W nabożeństwie udział wzięli: prezes ŚZP w Katowicach Zbigniew Binko i wiceprezes Maria Loska-Minas, członek zarządu Bronisław Wojnar, przewodniczący Sądu Koleżeńskiego Zenon Kołacz, przewodniczący Sekcji Historycznej Adam Wilczyński oraz prezesi kół pszczelarskich z Tarnowskich Gór - Alfred Wiśniowski, z Nakła Śląskiego Irena Jany, Strzybnicy Andrzej Ziaja, Łabęd Zbigniew Postuła, praprawnuk brata ks dra Jana Dzierżona, który był honorowym członkiem tego związku, miłośnik historii Michał Lubina oraz licznie zebrani mieszkańcy Tarnowic.

Były także poczty sztandarowe Śląskiego Związku Pszczelarzy w Katowicach, kół pszczelarskich z Czeladzi, Jastrzębia Zdroju i Wolbromia. W kazaniu ks Krzysztof Żak przedstawił postać Emanuela Biskupka, przypomniał jego bohaterskie zachowanie w czasie okupacji niemieckiej. Po mszy św. w otoczeniu sztandarów, prezes Zbigniew Binko odsłonił epitafium, a ks.Krzysztof Żak poświęcił i odmówił Anioł Pański. Liczne delegacje pszczelarzy złożyły pod tablicą pamiątkową wiązanki kwiatów.

Po  uroczystości zaproszeni goście przeszli do Gospody u Wrochema gdzie otwarta została wystawa sprzętu pasiecznego, który używał Emanuel Biskupek, przekazanego przez Krystynę Piontek oraz wystawa przygotowana przez Adama Wilczyńskiego pt. 140-lecie urodzin Emanuela Biskupka, współzałożyciela Stowarzyszenia Pszczelarzy Śląskich.

Adam Ambroży Wilczyński
Przewodniczący Sekcji Historycznej ŚZP w Katowicach

Od 1917 roku przewodniczącym aktywnie działającego Związku Pszczelarzy na Łabędy i okolice, kużni patriotyzmu polskiego, był Emanuel Biskupek, który w najtrudniejszym okresie historii Śląska, powstań  i plebiscytu, podjął się kierowania Związkiem Pszczelarzy Łabędzkich a potem jednoczenia i przewodzenia Zrzeszeniu Pszczelarzy Śląskich.

Emanuel Biskupek urodził się w Szałszy 25.07.1872 roku jako syn Jana i Marianny Folgert. Ojciec był kołodziejem. Jak wynika z akt parafialnych Emanuel  ochrzczony został 28.07.1872 roku w kościele pod wezwaniem św. Bartłomieja w Szobiszowicach, obecnej dzielnicy Gliwic. 24.06.1896 roku zawarł małżeństwo   z Ewą Gluck, córką chałupnika  i zamieszkał w domu żony w Żernikach.

Z relacji pani Katarzyny Piontek, która mieszka w domu  w Tarnowicach Starych, odziedziczonym po słynnym pszczelarzu, dowiadujemy się, że Emanuel Biskupek miał syna Emanuela i córkę Wandę, którzy zmarli przedwcześnie. Pani Katarzyna Piontek  mile wspomina wujka, któremu pomagała prowadzić pasiekę w ogrodzie przy domu i do dzisiaj przechowuje pamiątkowy sprzęt pszczelarski; podkurzacz, klateczkę na matkę, topiarkę słoneczną, notatnik pasieczny i zdjęcia.

Po wytyczeniu  po Plebiscycie nowej granicy między Polską i Niemcami, w obawie przed represjami  za udział pszczelarzy w powstaniach śląskich, Emanuel Biskupek z rodziną przenosi się do Tarnowic  Starych   i stąd kieruje organizacjami pszczelarskimi,  pracując jednocześnie w parowozowni PKP. Emanuel Biskupek przenosząc się z Żernik, zabrał księgę protokołów Związku Pszczelarzy z Łabęd, do której dopisuje ważniejsze wydarzenia z działalności Stowarzyszenia Pszczelarzy Śląskich np. starania o wykupienie pamiątek po ks. Janie Dzierżonie od Leopolda Pawłowskiego z Rudnik nad Sanem w celu przekazania ich do Muzeum Śląskiego.

Brak jest pełnej dokumentacji działalności Związku po podziale Śląska, ale wiadomo z książki dra Ludwika Dubiela, który czerpał informacje z Wydziału Rolnictwa Polskiego Komitetu Plebiscytowego, że Emanuel Biskupek miał informację na temat działalności i liczebności pszczelarzy na Śląsku. W książce „Bartnictwo i pszczelarstwo na Górnym Śląsku w  XVIII i XX wieku znajdujemy informacje: ,,Jak wynika z akt Wydziału Rolnictwa Polskiego Komisariatu Plebiscytowego w Katowicach w 1920 r. na terenach objętych plebiscytem  w powstałym w tym czasie Związku Pszczelarzy Śląskich było zorganizowanych 1640 pszczelarzy polskich. Najwięcej zorganizowanych pszczelarzy w tym związku pochodzi z powiatu Rybnickiego /664/a następnie z powiatu Kozielskiego /260/Gliwickiego /219/ Opolskiego /128/ i Lublinieckiego /121/. Po 1922 roku po polskiej stronie Śląska  powstaje Śląski Związek Towarzystw Pszczelarskich z siedzibą zarządu wojewódzkiego  w Katowicach”. Dalej dr Ludwik Dubiel pisze: „Według stanu z 1934 roku, związek ten obejmował na terenie powiatów; Lubliniec, Tarnowskie Góry, Rybnik, Pszczyna, Bielsko, Cieszyn, Świętochłowice, zrzeszonych 3068 pszczelarzy posiadających 14048 rojów”

A zatem było w tamtych latach znacznie więcej pszczelarzy niż dzisiaj, a o wiele mniej rodzin pszczelich niż obecnie.

W Encyklopedii Pszczelarskiej z roku 1989 na ten temat czytamy: „Dalszy bieg wypadków politycznych spowodował rozerwanie Śląska na część polską i niemiecką. Pszczelarze rybniccy z Emanuelem Biskupkiem na czele powołali do życia nowe stowarzyszenie, ale z powodu istniejącej inflacji jego działalność zamarła na długi czas. Mimo tych trudności zrzeszało ono ponad 1000 osób. W 1935 r. zreorganizowano je, zmieniono statut i przyjęto nazwę Stowarzyszenie Pszczelarzy Śląskich”

Informacje na temat stanu organizacji pszczelarskich na Śląsku, a szczególnie wysiłki Emanuela Biskupka w jednoczeniu, wspomaganiu i kierowaniu organizacjami pszczelarskimi na Śląsku uwiarygadnia   Zjazd Delegatów Zrzeszenia Pszczelarzy Śląskich w dniu 23.10.1938 roku, który opisuje prezes Stanisław Długołęcki w Bartniku Śląskim nr. 1 ze stycznia 1939 roku w artykule „ Jak doszło do tego, że Stowarzyszenie Pszczelarzy Śląskich doczekało się własnego czasopisma”.

W artykule tym prezes  Długołęcki,  podaje do wiadomości, że dzięki pomocy Wielkopolskiego Związku Pszczelarzy ukazał się pierwszy numer własnego organu urzędowego Bartnik Śląski, dzięki czemu spełniły się wieloletnie marzenia śląskich pszczelarzy. I druga wiadomość, może w tym przypadku ważniejsza dla nas, że na Zjeżdzie Delegatów  Zrzeszenia /23.10.1938r./ „... uchwalono jednomyślnie nadać p. Biskupkowi za jego wysiłki i trudy poniesione na polu naszego pszczelarstwa śląskiego tytuł, pierwszego i dożywotniego Prezesa Honorowego Stowarzyszenia”.

W  warunkach terroru i strachu okresu II wojny światowej, Emanuel Biskupek przechowywał polskie protokoły z zebrań Związku Pszczelarzy na Łabędy i okolice w swoim domu i u zaprzyjaźnionego pszczelarza. Za przechowywanie takich dokumentów groziła gilotyna lub co najmniej obóz śmierci Auschwitz.

O tym jak księga protokołów trafiła do Muzeum w Gliwicach i jakie hobby miał Emanuel Biskupek pisze wspomniany już wcześniej dr Ludwik Dubiel. Dr Dubiel najpierw  w 1957 roku odkrył w Nakle Śląskim rzeźbiony ul kłodowy  i dzięki temu dotarł  do Emanuela Biskupka, którego przekonał, że najlepszym miejscem dla księgi protokołów będzie Muzeum w Gliwicach. Kłoda rzeźbiona przez Emanuela Biskupka i Jana Nowaka w 1910 roku w Żernikach jest obecnie w zbiorach Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu.

Po wojnie stan zdrowia nie pozwalał Emanuelowi Biskupkowi aktywnie uczestniczyć w życiu organizacji pszczelarskich, w roku 1945 miał już 73 lata. Prezes Powiatowego Związku Pszczelarzy w Tarnowskich Górach Paweł Broy, tak go wspomina w Pszczelarstwie  Nr.8 z 1961 roku: „Emanuel Biskupek kochał pszczoły i kochał je do końca życia. Był człowiekiem pogodnym, posiadał powszechny szacunek. Pszczelarze chętnie go odwiedzali, a nawet urządzali u niego zebrania wędrowne, czym się niezmiernie cieszył. Opowiadał wtedy o dawnych zbiorach miodu, o ulach kłodowych o swojej pracy i doświadczeniach”.

Emanuel Biskupek zmarł w Tarnowicach  Starych 10.01.1960 roku i spoczywa na starym cmentarzu przy głównej alei do kościoła św. Marcina.

Znany śląski pisarz Alojzy Lysko z Bojszów, miłośnik historii Śląska i pszczelarstwa, taką dedykację napisał dla autora tego artykułu w  swojej książce p.t. Czyste oczy: „Kto pielęgnuje przeszłość – buduje przyszłość”. I niech ta myśl towarzyszy wszystkim pszczelarzom w 140. rocznicę urodzin Emanuela Biskupka.

Adam Wilczyński

 

Okładka Montes nr 58

Okładka Montes nr 58