Feliks Piestrak (1868-1947)

b_200_300_16777215_0___.._montes_images_stories_montes_58_09-feliks.jpg

Inżynier górnik, dyrektor szkół górniczych w Wieliczce (1909–1924) i Tarnowskich Górach (1924–1933), organizator muzeum salinarnego w wieliczce, autor wielu publikacji poświęconych problematyce górniczej.

W Galicji koło Jasła znajduje się Lutcza, w której 2.06.1868r. urodził się inż. Feliks Piestrak. Ojciec Feliksa – Józef Piestrak był nauczycielem i organistą w kościele w Lutczy i pierwszym nauczycielem Feliksa. Ojcem Józefa był Antoni Piestrak, długoletni urzędnik w dobrach biskupich w Przemyślu i stamtąd pochodziła też jego żona Elżbieta. Matka inż. Feliksa Piestraka, Maria z Jenknerów, nauczycielka, pochodziła z dzisiejszej Ukrainy z miasta Ungwar, wówczas na Węgrzech.

Feliks miał sześciu braci oraz siostrę Helenę. Uczył się w gimnazjum w Rzeszowie i Jaśle, gdzie zdał maturę w 1887r. Potem zamieszkał w Austrii w Leoben, gdzie w latach 1887 – 1891 na Akademii Górniczej studiował górnictwo. Po skończeniu studiów odbył roczną służbę wojskową w pułku kolejowym i telegraficznym w Korneuburgu k/Wiednia. Następnie zajął się pracą w górnictwie solnym. Pracował na Podkarpaciu i w Stebniku (1892 – 1893), Kałuszu (1893 – 1894), Kaczycach na Bukowinie (1894 – 1895), Lacku (1895 – 1896), Bochni (1896 – 1898), Wieliczce (1898 – 1904) i Dolinie (1904 – 1907). Wówczas otrzymał pierwsze awanse. W 1896r. awans na zarządcę górniczego, potem na stanowisko st. zarządcy górniczego. Z latami zdobywał potrzebne doświadczenie i kwalifikacje, aby później napisać o tym w swoich publikacjach. W czasie tej pracy wykazywał się umiejętnościami i wiedzą w dziedzinie wiertnictwa, odbudowy, wentylacji, odwadniania szybów, bezpieczeństwa pracy, transportu w kopalniach. Był rzeczoznawcą w ocenie szkód górniczych i organizatorem nowych kopalń i warzelni soli, także po 1918r. już w wolnej Polsce.

Najważniejszym dorobkiem inż. Feliksa Piestraka, który pozwala nam go poznać, są jego publikacje niekiedy zdobione różnymi ręcznymi rysunkami. Wszędzie można znaleźć jego artykuły z tamtego okresu lub wzmianki o nim w bibliografii różnych artykułów. Najważniejszym jego dziełem jest cenny do dziś „Niemiecko-polski słownik górniczy” po raz pierwszy wydany w Wieliczce w 1913r. Cieszył się tak wielkim zainteresowaniem, że w 1924r. w Katowicach doczekał się drugiego wydania. W pierwszym wydaniu autor zamieścił dedykację: „Polskim Szkołom Górniczym pracę tę poświęcam”. W 1909r. Przenosi się do Wieliczki, gdzie został kierownikiem Szkoły Górniczej i dyrektorem Muzeum Salinarnego. Dzięki niemu powstała pierwsza trasa turystyczna na 3 kondygnacjach kopalni. Przebywał w Wieliczce do 1924r. Jest osobą bardzo zasłużoną dla wielickiej Szkoły Górniczej, podniósł ją do rangi szkoły średniej i dla niej opracował statuty, plany naukowe i podręczniki podobnie, jak to uczynił później dla Szkoły Górniczej w Tarnowskich Górach.

W Wieliczce inż. Feliks Piestrak, będąc zatrudnionym przez Solinę, awansował, otrzymując kolejno stanowiska: radcy, nadradcy i dyrektora górniczego.

W czasie I wojny światowej w 1915r i 1918r. kierował jako naczelnik wielickimi salinami, w zastępstwie chorego naczelnika Erazma Boracza. W 1919r. został dyrektorem zorganizowanego przez siebie Towarzystwa Wysyłki Soli z kopalni i warzelni małopolskich. Trwało to pięć lat. W pracy zawodowej inż. Feliks Piestrak odnosił wiele sukcesów. W 1902r. otrzymał nagrodę na wystawie technicznej we Lwowie za modele kopalni potasowych w Kałuszu, Stebniku oraz za wykresy statystyczne produkcji górniczej w Austrii. W 1916r. zaproponowano mu katedrę górnictwa na Politechnice Lwowskiej, a w 1920r. prowadzenie wykładów z górnictwa solnego na Akademii Górniczej w Krakowie. Tych propozycji jednak nie przyjął. Stąd można wnioskować, jak w środowisku zawodowym był osobą ważną i bardzo cenioną.

W 1922r. miał własny pawilon na wystawie górniczej w Poznaniu z modelami kopalni i warzelni małopolskich i alpejskich. Był członkiem Towarzystwa Politechnicznego, Krajowego Towarzystwa Górniczego, Komisji Fizjograficznej Polskiej Akademii Umiejętności (1923 – 1937), Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, Towarzystwa Czytelni Ludowej w Wieliczce i w Tarnowskich Górach. Był prezesem koła Urzędników Państwowych w Tarnowskich Górach, Stowarzyszenia Inżynierów i Techników, Towarzystwa Szkoły Ludowej w Wieliczce i Tarnowskich Górach, Towarzystwa Wspierania Wdów i Sierot, Bratniej Pomocy Uczniów Szkoły Górniczej.

W 1924r. przeszedł na emeryturę w służbie państwowej. Wówczas zaproponowano mu kierownictwo Szkoły Górniczej w Tarnowskich Górach. Szkoła tarnogórska była utrzymywana przez Górnośląski Związek Przemysłowców Górniczo-Hutniczych opanowany przez Niemców, chodziło o rekonstrukcję polską tej placówki. Szkołę tę rozbudował o nowe piętro, bursę uczniowską, laboratoria. Przeprowadził jej polonizację. Kierował tarnogórską Szkołą Górniczą do lat 30. tj. do chwili, kiedy w ramach reformy szkolnej wraz ze Szkołą Górniczą w Wieliczce została ona przekształcona w Państwową Szkołę Górniczą w Katowicach. Tu w Tarnowskich Górach jako dyrektor Szkoły Górniczej inż. Feliks Piestrak dołączył do zespołu którego celem było budowanie kopalni pokazowej i udostępnienia starych górniczych podziemi społeczeństwu. W zespole tym znaleźli się: prof. J. Piernikarczyk, Jan Nowak, Teodor Mosch i burmistrz mgr Fryderyk Antes. W dniu 7.03.1938r. utworzono w Tarnowskich Górach Delegaturę Propagandy Turystyki Województwa Śląskiego, w skład której wchodził również inż. Feliks Piestrak. W marcu tegoż roku powstał w Tarnowskich Górach Komitet do opracowania Przewodnika Turystycznego po Ziemi Tarnogórskiej, którego przewodniczącym wybrano inż. Feliksa Piestraka, jako doświadczonego pedagoga i znawcę problematyki górniczej. O aktywności i zaangażowaniu inż. Feliksa Piestraka w sprawach udostępnienia naszych podziemi tarnogórskich, co jednocześnie wiązało się z podniesieniem znaczenia i rangi Tarnowskich Gór świadczy również powołanie go do 12-osobowego Zespołu Miłośników Ziemi Tarnogórskiej. Inż. Feliks Piestrak był również współautorem pierwszej mapy graficznej podziemi tarnogórskich, stanowiącej dzisiaj cenny zabytek archiwalny. Jako dyrektor Szkoły Górniczej pozostawił bogatą i cenną kronikę tej szkoły. Kierując Szkołą Górniczą w Tarnowskich Górach należy podkreślić, że wykształcił doskonale przygotowaną kadrę dozoru do przemysłu górniczego. Sama zaś placówka szkolna bardzo chlubnie zapisała się na „srebrnych” kartach historii miasta Tarnowskie Góry.

W osobie inż. Feliksa Piestraka, który w tym mieście zajął poczesne miejsce Stowarzyszenie widzi człowieka wielkiej myśli i wielkiego czynu, niestrudzonego inicjatora wraz z członkami zespołu – zachowania podziemnego bogactwa Ziemi Gwarków dla przyszłych pokoleń.

Inż. Feliks Piestrak wydawał drukiem roczne sprawozdania kierowanych przez siebie szkół i zarysy ich historii m.in. 50-lecie c.k. Szkoły Górniczej w Wieliczce, „Pierwsze początki i rozwój Szkoły Górniczej w Tarnowskich Górach”.

Życie inż. Feliksa Piestraka to nie tylko praca zawodowa, ale także działalność społeczno-kulturalna. Był osobą, która w dużym stopniu angażowała się w pracy społecznej. Należał do licznych towarzystw i wspierał je finansowo, m.in. Towarzystwo Wdów i Sierot, Towarzystwo Bratniej Pomocy Uczniów Szkoły Górniczej w Wieliczce. W Wieliczce i Tarnowskich Górach organizował przy Towarzystwie Szkoły Ludowej wykłady dla robotników i inteligencji z różnych dziedzin, jak i sam wygłaszał odczyty. Uzdolniony muzycznie i literacko, przewodniczył w Wieliczce i Tarnowskich Górach kołom śpiewaczym, dla których komponował wraz z tekstami pieśni, walczyki i polki górnicze. Organizował koncerty muzyki polskiej z udziałem wybitnych muzyków i śpiewaków. W Tarnowskich Górach przekładał pieśni górnicze z języka niemieckiego na język polski, m.in. w 1924r. przełożył „Kantatę górniczą”, a także dla teatru szkolnego przetłumaczył poemat heroikomiczny pt. „Jobsjda” Karola Kortuma z XVIII w.

Inż. Feliks Piestrak również pisał wiersze. Napisał przewodnik po Wieliczce i jej kopalni, po muzeach Galicji, po Tarnowskich Górach. Zawdzięczamy mu wiele przekładów z języka łacińskiego, m.in. poematu z 1543 r. „Jodoka Willichiusa De Salinis Cracoviensis observatio” czy z 1533r. „Salinarum Vielicensium iucunda ac cera descriptio”.

Jego publikacje w ilości ok. 90 w większości dotyczą historii górnictwa i hutnictwa, kopalń w których pracował. Jeśli zobaczyć listę publikacji inż. Feliksa Piestraka, to uderza ilość oraz różnorodność tematów, na co poświęcił dużą część swego pracowitego życia. Szczególne miejsce w nich zajmuje Wieliczka. Wśród nich są tłumaczenia z łaciny i języka niemieckiego. Kolejny temat to jego listy z podróży po Bośni, Czechosłowacji i Austrii.

Inż. Feliks Piestrak został odznaczony za swoją pracę orderami wysokiej klasy.

Zmarł w Tarnowskich Górach dnia 15 maja 1947r., pochowany został w rodzinnym grobowcu na Cmentarzu Rakowieckim w Krakowie.

Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej dla uczczenia postaci inż. Feliksa Piestraka ufundowało i umieściło na budynku byłej Szkoły Górniczej przy ul. K. Miarki 17 tablicę pamiątkową poświęconą jego pamięci. Szkołą tą inż. Feliks Piestrak kierował w latach 1924-1933.

Tablicę uroczyście odsłonięto w dniu 20.11.2008r. w obecności Rodziny inż. Feliksa Piestraka oraz przedstawicieli władz powiatowych, miejskich i Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej.

Stanisław Wyciszczak
Fot.: ze zbiorów SMZT

 

Okładka Montes nr 58

Okładka Montes nr 58