Mongołowie w podziemiach tarnogórskich

Podziemne trasy turystyczne Polski, część 1 - kopalnie

Co robił w Tarnowskich Górach 18 kwietnia 1969 r. pierwszy sekretarz Komitetu Centralnego Mongolskiego Rewolucyjnego Związku Młodzieży Czojdżilyn Purewdżaw? Zwiedzał Sztolnię Czarnego Pstrąga i nie była to kontynuacja najazdu Monogłów, zwanych tez czasami tatarami z XIII w.

A gdzie planowano utworzyć lądowisko helikopterów z myślą o dowożeniu turystów? Przy tarnogórskiej kopalni zabytkowej rud srebronośnych. Tego i wielu innych ciekawostek z powstawaniu i funkcjonowania udostępnianych do zwiedzania kopalń można się dowiedzieć z książki „Podziemne trasy turystyczne Polski, część pierwsza: kopalnie”, wydanej w kwietniu 2012 r. przez wydawnictwo Technol z Krakowa. Autorem jest związany rodzinnie z Tarnowskimi Górami Tomasz Rzeczycki.

Autor podziemnymi trasami zainteresował się już w 1998 r. Impulsem były dwa przypadkowe spotkania: z alpinistą i grotołazem z Mysłowic Joachimem Przebierałą, a krótko potem ze Stefanem Gwoździem ze Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej. Pod wpływem ich opowieści o podziemiach najpierw zaczął odwiedzać rozsiane po całym kraju podziemne trasy turystyczne. W 2000 r. postanowił napisać książkę opisującą historie poszczególnych tras. Zajęło mu to dwanaście lat. Ostatecznie cały zebrany materiał został podzielony na trzy części - tomy. Pierwszy tom opisuje podziemne trasy turystyczne utworzone w dawnych kopalniach. Kopalniach eksploatowanych jeszcze niedawno, np. kopalnia węgla kamiennego „Królowa Luiza” w Zabrzu, ale także przed tysiącleciami, jak np. kopalnia krzemionki w Krzemionkach koło Ostrowca Świętokrzyskiego. W księgarniach znalazł się tuż przed tegorocznymi świętami wielkanocnymi.

Zbierając materiały do książki autor przez wiele lat nie tylko odwiedzał wszystkie opisywane trasy z aparatem fotograficznym i notesem, lecz także przeprowadzał kwerendę w archiwach i bibliotekach. Opisując dzieje tarnogórskich tras podziemnych skorzystał m.in. z zasobów archiwum Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, przewertował roczniki ukazujących się w Tarnowskich Górach gazet, m.in. takich jak „Nowiny”, „Gazeta Tarnogórska”, „Kurier Tarnogórski”.

Badając przeszłość podziemi w Polsce natrafiał tam także na tarnogórskie wątki. Przykładowo w 1790 r. przetransportowano ze Złotego Stoku do Tarnowskich Gór pewną ilość wypałków poarsenowych (uzyskanych w procesie przerobu rudy arsenu w złotostockiej hucie), by w tarnogórskiej hucie otrzymać z nich złoto. Ta próba nie przyniosła niestety oczekiwanych rezultatów. Otwarta pod koniec 1980 r. w Częstochowie Kopalnia Zabytkowa Rud Żelaza im. Stanisława Staszica „Szczekaczka” przyjmowała turystów do grudnia 1983 r., potem została zatopiona. Obecnie pamiątki po Szczekaczce można obejrzeć w Częstochowie w podziemiach Jasnej Góry w utworzonym tam muzeum górnictwa rud żelaza. Autor przypuszcza, że „zabytkowa” nazwa tejże kopalni była wzorowana na tarnogórskie kopalni zabytkowej.

W opublikowanym pierwszym tomie podróży po podziemnej Polsce opisano osiemnaście tras turystycznych stworzonych w: kopalniach soli w Bochni, Kłodawie i Wieliczce, kopalniach węgla kamiennego Guido i Królowa Luiza w Zabrzu, kopalnia Julia w Wałbrzychu, kopalnia węgla i łupku ogniotrwałego w Nowej Rudzie, sztolnia ćwiczebna kopalni węgla w Dąbrowie Górniczej, chełmskie podziemia kredowe w Chełmie, kopalnia arsenu i złota w Złotym Stoku, kopalnia złota w Złotoryi, kopalnia krzemienia w Krzemionkach, dwie trasy w kopalni uranu w Kowarach, kopalnia uranu i fluorytu w Kletnie oraz podziemne muzeum górnictwa rud żelaza w Częstochowie

Tomasz Rzeczycki obiecuje, że z jego książki można się dowiedzieć także: w jakich miastach poza Tarnowskimi Górami znajdują się po dwie kopalniane trasy podziemne? Gdzie jest najgłębsza kopalniana trasa podziemna? Gdzie oprócz Tarnowskich Gór można zjechać do podziemi kopalnianym szybem? W której kopalni oprócz Sztolni Czarnego Pstrąga można płynąc łódką? Gdzie w Polsce znajduje się najstarsza, a gdzie najmłodsze udostępnione turystom kopalnie? Która z tras jest najdłuższa, a która najkrótsza?

Książka dostępna jest wyłącznie w prywatnych księgarniach, w podziemnych trasach turystycznych oraz w sprzedaży wysyłkowej. Nie znajdziemy jej w supermarketach czy też w księgarniach sieci typu Matras lub Empik.

AK-P

 

Okładka Montes nr 57

Okładka Montes nr 57