Hans Joachim von Braunmühl

Twórca magnetofonu z Karłuszowca

Mikołaj Kopernik urodził się 19 lutego 1473 roku w Toruniu, w rodzinie kupca Mikołaja i Barbary pochodzącej z rodziny Watzenrode. Ukończył w 1491 r. naukę w szkole parafialnej. Na przełomie 1491/1492 rozpoczął studia na Akademii Krakowskiej, wpisując się do metryki jako Nicolaus Nicolai de Thuronia. W 1509 r. opracował tzw. komentarzyk pod tytułem Nicolai Copernici de hypothestibus motuum coelestium a se constitutis commentariolus o teoriach ruchu ciał niebieskich, zarys teorii heliocentryzmu. Nigdy do Torunia nie wrócił. Wszystko co osiągnął, wraz ze sławą, zdobył poza miastem, w którym się urodził i spędził lata dzieciństwa.

Podobnie można napisać o Hansie Joachimie von Braunmühlu. Urodził się 13 września 1900 r. w Carlshofie, obecnym Karłuszowcu, który wtedy nie był jeszcze częścią Tarnowskich Gór. Miał trójkę młodszych braci i siostrę. Jego ojciec Edler von Braunmühl był leśniczym, choć nie udało się na razie ustalić, gdzie konkretnie. Pewien ślad po nim pozostał w Śląskim Roczniku Stowarzyszenia Leśników z 1912 r., gdzie był autorem jednego z esejów. Matką była Martha z domu znanej w Tarnowskich Górach rodziny Klausów.

Hans Joachim najprawdopodobniej ukończył tutejsze Królewskie Liceum (obecnie L.O. Im. S. Staszica) i od 1918 r. studiował fizykę na Uniwersytecie Wrocławskim. W 1926 napisał pracę doktorską na temat „Zależność temperaturowa stałej dielektrycznej niektórych gazów”.

Początkowo pracował jako inżynier w firmie Siemens & Halske. Spółka założona w 1847 r. produkowała telegrafy, telefony, radia, dalekopisy, aparaty filmowe. U „Siemensa” poznał Braunmühl młodszego od siebie inżyniera Walthera Webera. W 1931 r. obaj przeszli do pracy w laboratorium Niemieckiej Kompani Radiowej (Reichs-Rundfunk-Gesellschaft) powstałej w 1925 r., gdzie Braunmuhl został szefem Laboratorium Elekto-Akustycznego. Obaj wybitni specjaliści w dziedzinie akustyki stanowili zgrany duet. Weber był praktykiem, Braunmühl – doskonałym teoretykiem. Wspólnie napisali kilka prac naukowych. Jeden z ich projektów - mikrofon pojemnościowy - uzyskał nawet patent w USA.

Wcześniej, bo w 1927 r. Austriak Pfleumer pokrył drobinami żelaza bardzo cienki papier i stworzył w ten sposób tanią taśmę magnetofonową, na którą otrzymał patent. W 1932 odsprzedał go firmie AEG, jednemu z czołowych przedsiębiorstw w branży elektronicznej, które skonstruowało pierwszy na świecie praktyczny magnetofon o nazwie Magnetophon K1. Jednak jakość nagrywanego na nim dźwięku była bardzo niska; urządzenie nie zadawalało muzyków i nie nadawało się do odtwarzania muzyki z powodu dużych szumów i wąskiego pasma zapisywanych dźwięków.

Dopiero w 1939 r. Braunmühl wraz z Weberem znaleźli sposób na ich zmniejszenie, podczas nagrywania głosu na taśmie. Anegdota głosi, że zalety prądu podkładu wysokiej częstotliwości, podczas nagrywania dźwięku na taśmie do czego używano dotychczas prądu stałego, odkryli przypadkowo. Otóż, w trakcie eksperymentów z nagrywaniem wzmacniacz zapisu magnetofonu uległ uszkodzeniu, wzbudzając się wytworzył gwałtowne drgania prądu o wysokich częstotliwościach. Ku zdumieniu Braunmühla i Webera, nagranie dokonane z zepsutym wzmacniaczem, okazało się dźwiękowo znakomite. Uszkodzony wzmacniacz wprowadził do układu głowicy nagrywającej właśnie prąd podkładu wysokiej częstotliwości!”

To było odkrycie epokowe, a skonstruowany przez Webera nowy magnetofon odtwarzał teraz dźwięk wysokiej jakości. W 1940 r. ogłosili wyniki swych prac nad „warstwowym procesem produkcji taśm magnetofonowych” wyrabianych odtąd z tworzyw sztucznych. Dlatego Braunmuhla uważa się za twórcę magnetofonu, pracującego w technice stosowanej do dziś, choć zasługi na pewno dzieli z Weberem.

Po II wojnie światowej Braunmühl w latach 1947-1950 był inżynierem w londyńskim laboratorium British Films, choć nie wiadomo jak się tam znalazł. Być może alianckie władze powojennych stref, na które po II wojnie podzielono Niemcy, „wypożyczyły” go sobie wówczas tak, jak wielu innych, niemieckich specjalistów. Po powrocie do Niemiec objął w 1950 r. wydział akustyki w Radiu Południowych Niemiec, gdzie do przejścia na emeryturę w 1967 r., jako dyrektor techniczny miał wielki udział w rozwoju metod magnetycznego zapisu dźwięku i wprowadzeniu zapisu magnetycznego obrazu w telewizji.

Nie istnieje żaden dowód, by od czasu wyjazdu w 1918 r. był kiedykolwiek w Tarnowskich Górach. Jeden z pionierów, którzy „zatrzymali obroty płyty gramofonowej”, zastępując je przesuwającą się taśmą magnetyczną, zmarł 19 kwietnia 1980 r. w Ebersteinburg, dzielnicy Baden-Baden.

Wszystko co osiągnął, wraz ze sławą, zdobył poza miastem, w którym się urodził i spędził lata dzieciństwa.

Mieczysław Filak
Grzegorz Rymer - SQ9JKD

 

Okładka Montes nr 55

Okładka Montes nr 55