Nowa wystawa w tarnogórskim Muzeum

Siedziba Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach, wyd. Alois Kothe, Tarnowskie Góry, około 1905 r., wł.: Irena i Roman Gatys
Siedziba Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach, wyd. Alois Kothe, Tarnowskie Góry, około 1905 r., wł.: Irena i Roman Gatys

DOKOŃCZENIE

Wystawa czasowa W jedności siła. Historia i tradycje bractw strzeleckich z terenów województw śląskiego i opolskiego przedstawia bogatą przeszłość ruchu strzeleckiego we wspomnianych regionach. Ekspozycja przybliża także zwyczaje, które do dziś kultywowane są przez współczesne bractwa kurkowe.

Wokół siedzib brackich i strzelnic wraz z upływem lat oraz zmianą roli tego typu towarzystw powstawały kompleksy, na terenie których skupiało się życie towarzysko-kulturalne. Niejednokrotnie zabudowania znajdujące się w ogrodach lub parkach strzeleckich służyły także innym organizacjom. Znajdowały się tutaj popularne kawiarnie, restauracje, altany, kręgielnie, sale bilardowe, miejsca do organizacji koncertów. W większości przypadków po wspomnianych zabudowaniach niewiele pozostało, a na stan ten przede wszystkim wpłynęły lata po zakończeniu II wojny światowej. O znaczeniu dawnych kompleksów strzeleckich świadczą zatem zachowane zdjęcia, pocztówki, plany zabudowań (m.in. Bielsko, Brzeg, Cieszyn, Dąbrówka Wielka, Kluczbork, Katowice, Mikołów, Racibórz, Tarnowskie Góry, Żory).

Siedziba Towarzystwa Strzeleckiego w Cieszynie (obecnie Ośrodek Kulturalno-Społeczny Strzelnica w Czeskim Cieszynie, ul. Strzelnicza - Střelnični 1), fotografia z końca XIX w., wł.: Muzeum Śląska Cieszyńskiego w Cieszynie
Siedziba Towarzystwa Strzeleckiego w Cieszynie (obecnie Ośrodek Kulturalno-Społeczny Strzelnica w Czeskim Cieszynie, ul. Strzelnicza - Střelnični 1), fotografia z końca XIX w., wł.: Muzeum Śląska Cieszyńskiego w Cieszynie

Kompleksy strzeleckie to miejsca, gdzie organizowano także ważne dla życia konfraterni strzeleckich imprezy. Wśród nich należy wspomnieć o hucznie obchodzonych imprezach związanych z kolejnymi rocznicami powstania bractw. Podczas tego typu uroczystości przez miasta przemieszczały się barwne pochody. Jeden z nich, z okazji 450-lecia Bractwa w Opolu, został udokumentowany na fotografiach wykonanych w 1885 roku przez braci Katzbach (Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu). Tego typu uroczystości upamiętniano także wykonywaniem medali pamiątkowych i odznak, pucharów, zaproszeń, jednodniówek, kronik, które także zaprezentowano na wystawie.

Ważną rolę w życiu każdej organizacji odgrywają sztandary. W przypadku bractw z terenów województw śląskiego i opolskiego zachowały się zaledwie trzy weksylia, tj. z: Mikołowa (Miejska Placówka Muzealna w Mikołowie), Szarleja – Wielkich Piekar (Muzeum Historii Katowic), Żor (Kurkowe Bractwo Strzeleckie w Żorach), z których dwa ostatnie zaprezentowano na wystawie. Warto także wspomnieć o elementach sztandarowych, tj.: drzewcach do sztandaru Kompanii Strzelców Wyborowych w Cieszynie (Scharfschützen Comagnie) z 1802 roku (Muzeum Śląska Cieszyńskiego w Cieszynie), głowicy na drzewce sztandarowe z 1813 roku (Muzeum w Tarnowskich Górach).

Śląskie towarzystwa strzeleckie prowadziły także rywalizację strzelecką w ramach zrzeszeń. Należały do nich m.in.: Niemiecki Związek Strzelecki (Deutscher Schützenbund), Śląski Związek Strzelecki (Schlesischer Schützenbund), Górnośląski Związek Strzelecki (Oberschlesischer Schützenbund). Po podziale Górnego Śląska dokonanym w 1922 roku większość bractw strzeleckich z terenów przyznanych Polsce działało w utworzonym w grudniu 1924 roku Okręgu Śląskim Zjednoczenia Bractw Strzeleckich Zachodnich Ziem Polskich. Nazwę zrzeszenia ustalił ostatecznie 2. jego Kongres zorganizowany w 1927 roku w Grudziądzu (Zjednoczenie Kurkowych Bractw Strzeleckich RP). Warto pamiętać, że podczas 4. Zjazdu Delegatów, który odbył się w Żorach (1926 rok) poświęcono sztandar Zjednoczenia, a w 1932 roku w stolicy województwa śląskiego zorganizowano 4. Kongres zrzeszenia. Pamiątki dokumentujące te ważne dla dziejów śląskiego ruchu brackiego wydarzenia również  prezentowane są na ekspozycji. Uzupełnienie wystawy stanowią egzemplarze broni tarczowej. W przypadku tym należy zwrócić uwagę na śląskich wytwórców broni z: Cieszyna, Gliwic, Karniowa, Wrocławia.

Krzysztof Gwóźdź