Z dziejów komunikacji międzygminnej

Do Pyskowic z Tarnowskich Gór dojedziemy m.in. autobusem 153
Do Pyskowic z Tarnowskich Gór dojedziemy m.in. autobusem 153

Autobusem do Pyskowic

Położone na skraju Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego niewielkie Pyskowice przez lata znajdowały się w cieniu większych sąsiadów. Pod względem komunikacyjnym najważniejsze było połączenie z Gliwicami, a dopiero w drugiej kolejności z Bytomiem i powiatem tarnogórskim.

Zarówno do Bytomia jak i do Gliwic można było dojechać z Pyskowic pociągami. Na południe od miasta zbudowana została ważna linia kolejowa łącząca zagłębie węglowe z Opolem. Niedługo po drugiej wojnie światowej pojawił się w Pyskowicach drugi środek transportu zbiorowego, czyli autobus. Pierwszą linię 25 sierpnia 1947 r. uruchomiły Śląskie Linie Autobusowe. Mowa o linii nr 20 na trasie Bytom - Wieszowa - Pyskowice. W dni robocze były zaledwie trzy kursy: z Bytomia o 7:35, 11:35 i 15:35, oraz z Pyskowic o 8:40, 12:40, 16:40. W niedziele i święta państwowe nie było przedpołudniowych kursów.

Co ciekawe, popołudniowe odjazdy pokrywały się z godzinami odjazdów pociągów relacji Opole - Pyskowice - Bytom. W rozkładzie jazdy PKP na lato 1947 r. widniało 6 par takich pociągów. Z Pyskowic w stronę Bytomia odjeżdżały one o  4:59, 6:59, 10:54, 12:30, 16:41, 20:53. Po drodze na terenie powiatu tarnogórskiego pociąg zatrzymywał się w Czekanowie. Jeszcze skromniejsza była oferta kolei na trasie Pyskowice - Gliwice. Latem 1947 r. pociągi z Pyskowic do Gliwic odjeżdżały o 7:19, 14:10, 16:45 oraz 20:20.

Przez wiele lat pociąg miał tę przewagę na trasie z Pyskowic do Bytomia, że jechał znacznie krócej od autobusu. Zwłaszcza, że niebawem zmieniona została trasa linii autobusowej 20. Mapa zasięgu komunikacji tramwajowej i autobusowej w GOP-ie według stanu na 30 kwietnia 1958 r. pokazuje, że autobus 20 nie jeździł już wtedy przez Wieszowę, lecz okrężną trasą. W kursie z Bytomia po minięciu Rokitnicy skręcał w prawo na drogę z Gliwic do Tarnowskich Gór i dalej jechał przez Stolarzowice i Zbrosławice do Pyskowic. Identycznie przebiegała jego trasa w kursach do Bytomia. Z tej samej mapy możemy się dowiedzieć, że z centrum Pyskowic można było dojechać autobusem WPK do pyskowickiego dworca kolejowego oraz przez Łabędy do Gliwic. Podróż z Pyskowic do Tarnowskich Gór możliwa była z przesiadką w Bytomiu.

Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Katowicach sukcesywnie uruchamiało kolejne linie autobusowe, nadając im coraz wyższe numery. Przed 1971 r. uruchomiona została pierwsza i przez wiele lat jedyna linia z Tarnowskich Gór do Pyskowic, oznaczona numerem 134. Uruchomiono też linię 184 z Pyskowic przez Wieszowę do Bytomia, czyli najkrótszą trasą  między tymi miastami, jaką pierwotnie poruszały się autobusy linii 20. Przez długie lata te trzy wymienione linie: 20, 134 i 184 były jedynymi połączeniami WPK Pyskowic z miejscowościami powiatu tarnogórskiego. Autobusy linii 20 przejściowo miały wydłużoną trasę, w Pyskowicach dojeżdżały do dzielnicy Dzierżno. Sytuacji nie zmieniła nawet likwidacja WPK Katowice i powstanie na jego terenie nowych związków komunikacyjnych. Oprócz tego pyskowiczanie korzystać mogli z usług Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w Gliwicach. Tamtejszy PKS obsługiwał nawet przez pewien czas własną linię autobusową z Pyskowic do Tarnowskich Gór, o nieco innym przebiegu niż trasa autobusu 134.

Przez kilka lat na początku XXI wieku Pyskowice nie posiadały połączeń autobusami miejskimi z Gliwicami. Stało się to po tym, jak włądze miasta zdecydowały się na współpracę z PKS Gliwice. Dosyć długo w centrum Pyskowic funkcjonowało dosyć osobliwe rozwiązanie. Namiastką dworca komunikacji międzygminnej stał się Plac Wyszyńskiego, na którym wyznaczono kilka stanowisk przystankowych. Istniały tam trzy różne słupki przystankowe z rozkładami jazdy. Własny słupek i tabliczkę miał PKS Gliwice, obsługujący wiele kursów do Gliwic oraz pojedyncze kursy do Opola, Toszka i wiosek w okolicy Pyskowic. Na słupku KZK GOP widniał rozkład linii 20 i 184, a na słupku MZKP - rozkład autobusów 134. Ten ostatni wyglądał najskromniej, zawierał tylko kilka kursów na dobę, podczas gdy na linii 20 autobus jeździł zazwyczaj co godzinę. Mikroskopijny rozkład obowiązywał na linii 184, będącej głównym środkiem komunikacji publicznej w Boniowicach. Były to zaledwie po 4 kursy na dobę w każdą stronę i to tylko w dni robocze. Z Bytomia do Pyskowic autobus ten odjeżdżał o 7, 9, 16 i 18:05. Jako ciekawostkę wymienić można także dwa nocne (lub wczesnoporanne - zależy od pory roku) kursy autobusu 20. Pierwszy autobus wyjeżdżał z Bytomia przed godziną czwartą rano, a drugi tuż po czwartej. Oba zdążały do Pyskowic najkrótszą trasą przez Wieszowę i Boniowice, umożliwiając przyjazd do Pyskowic przed piątą rano.

Bardzo wiele zmian zaszło w pyskowickiej komunikacji autobusowej na początku XXI wieku. Stosunkowo najmniej dotyczyło linii 184. Zmodyfikowano nieco jej przebieg tak, że autobus w każdym kursie podjeżdżał pod nieczynny dworzec PKP w Wieszowie. Próbowano przejściowo ograniczać funkcjonowanie tej linii w wakacje, zawieszając w poszczególnych latach niektóre kursy, potem jednak odstąpiono od tego. W 2004 r. skrócono na okres wakacji, czyli od 28 czerwca do końca sierpnia trasę linii 184 do relacji Boniowice Konary - Wieszowa - Bytom PKP.

Z myślą o przewozie młodzieży szkolnej Międzygminny Związek Komunikacji Pasażerskiej w Tarnowskich Górach wprowadził 5 stycznia 2004 r. kilka ogólnodostępnych linii autobusowych, nazywanych popularnie liniami szkolnymi. Na takich liniach autobus wykonywał zwykle tylko kilka kursów rano i w godzinach wczesno popołudniowych. Nierzadko też kursy różniły się trasą przebiegu. Jedna z utworzonych wtedy linii otrzymała numer S134. Podobieństwo do numeru 134 mogło być nieco mylące, gdyż autobus ten nie dojeżdżał do Pyskowic, lecz poruszał się między Zbrosławicami a dworcem PKP w Wieszowie. Z początkiem sierpnia 2004 r. podjęto decyzję o zmianie numeru z S134 na 738, a oficjalnie zlikwidowano tą linię od 1 września 2007 r. Faktycznie pożegnanie z nią nastąpiło w czerwcu wraz z końcem roku szkolnego 2006/2007. Później numerem 738 oznaczono linię z Tarnowskich Gór do Siewierza.

Inna utworzona 5 stycznia 2004 r. linia „szkolna” otrzymała numer S191 i obsługiwała ją firma Rzemyk Bytom. Była to zapewne pierwsza w historii linia komunikacji międzygminnej przebiegająca przelotowo przez Pyskowice, której oba przystanki końcowe znajdowały się w innych miejscowościach. Trasę linii S191 ustalono następująco: Kamieniec Szkoła - Pyskowice - Dąbrówka - Kopienice - Księży Las - Kamieniec - Zbrosławice Urząd Gminy. Z początkiem sierpnia 2004 r. numer S191 zmieniono na 791.

W następnych latach wprowadzono kilka modyfikacji linii 791. I tak od 1 lipca 2005 r. do 20 stycznia 2009 r. autobus ten nie zajeżdżał pod Ośrodek Zdrowia w Kopienicach. Dotyczyło to także linii 153 i 739. Przystanek przy ośrodku został przejściowo zlikwidowany ze względu na brak możliwości bezpiecznego zawracania autobusu. Czasem zmiana trasy wymuszona była długotrwałym remontem drogi. Tak było chociażby od 1 do 27 września 2005 r., gdy zamknięty był odcinek szosy z Łubia do Pyskowic i autobusy 153, 739 i 791 musiały jeździć objazdem przez Zacharzowice i Pniów.

Tomasz Rzeczycki
Dokończenie w następnym numerze