Przyczynek do dziejów Kurkowego Bractwa Strzeleckiego Szarlej - Wielkie Piekary

Fotografia pamiątkowa z proklamacji pierwszego króla Kurkowego Bractwa Strzeleckiego Szarlej-Wielkie Piekary, 1928 r., wł.: Muzeum w Tarnowskich Górach
Fotografia pamiątkowa z proklamacji pierwszego króla Kurkowego Bractwa Strzeleckiego Szarlej-Wielkie Piekary, 1928 r., wł.: Muzeum w Tarnowskich Górach

Mało znanym faktem w dziejach Piekar Śląskich jest działalność Kurkowego Bractwa Strzeleckiego.

Organizacja ta zrzeszała głównie kupców, urzędników i restauratorów zamieszkałych na terenie Szarleja i Wielkich Piekar, które od 1934 r. utworzyły jedną gminę o nazwie Szarlej – Piekary Wielkie (od 1935, Piekary Śląskie). Gdy 1 kwietnia 1939 r. zlikwidowano powiat świętochłowicki, miejscowość znalazła się w powiecie tarnogórskim. Na mocy ustawy Sejmu Śląskiego z dnia 10 lipca 1939 r. gminę Piekary Śląskie podniesiono do rzędu miast, co miało nastąpić z dniem 1 stycznia 1940 r. Wybuch II wojny światowej sprawił, że prawa miejskie otrzymały Piekary Śląskie ostatecznie 1 stycznia 1947 r.

Kurkowe Bractwo Strzeleckie Szarlej – Wielkie Piekary utworzono 12 lipca 1926 r. Na pamiątkę tego wydarzenia wyemitowano srebrny medal, którego awers zdobi wizerunek Madonny Piekarskiej z napisem w otoku: MATKA BOSKA PIEKARSKA/BRACTWO KURKOWE/ SZARLEJ-PIEKARY 1926. Na rewersie przedstawiono natomiast jeden z popularnych znaków brackich przedstawiający fragment drzewa dębowego z tarczą strzelecką na pniu. Pierwszym prezesem liczącego początkowo 14 członków towarzystwa (Najstarszym) wybrano kupca Emanuela Miernika, który w końcu lat 20. XX przeprowadził się do Krywałdu (obecnie dzielnica Knurowa) zostając ostatecznie członkiem honorowym organizacji. Wówczas to na czele towarzystwa stanął właściciel drogerii z Szarleja – Zdzisław Majewicz. Po nim, aż do 1939 r. funkcję tę sprawował kupiec – Jan Malinowski. Warto dodać, że na pięciolecie istnienia 5 lipca 1931 r. poświęcono sztandar Bractwa.

Awers i rewers medalu pamiątkowego z okazji założenia Kurkowego Bractwa Strzeleckiego Szarlej-Wielkie Piekary, srebro, 1926 r., wł.: Muzeum w Tarnowskich Górach
Awers i rewers medalu pamiątkowego z okazji założenia Kurkowego Bractwa Strzeleckiego Szarlej-Wielkie Piekary, srebro, 1926 r., wł.: Muzeum w Tarnowskich Górach

Już w 1926 r. konfraternia została przyjęta do Okręgu Śląskiego Zjednoczenia Bractw Strzeleckich RP (od 1927 r. Zjednoczenie Kurkowych Bractw Strzeleckich RP). Po raz pierwszy dwaj przedstawiciele Kurkowego Bractwa Strzeleckiego Szarlej – Wielkie Piekary uczestniczyli w Walnym Zebraniu Delegatów Okręgu 22 maju 1927 r. Odbyło się ono w siedzibie organizacji mikołowskiej. Z zapisów zawartych w protokole ze spotkania wynika, że towarzystwo liczyło wówczas 46 członków. Potwierdzają to wyjaśnienia prezesa Emanuela Miernika odnośnie liczby uszytych „mundurów strzeleckich”. Sprawa ta była jedną z najważniejszych, jakie rozpatrywano na mikołowskim zebraniu, bowiem okazało się, że zamówione przez piekarzan ubiory okazały się nieregulaminowe. Odbiegały one bowiem od wzoru, jaki został narzucony nowo powstałym bractwom przez Zjednoczenie Kurkowych Bractw Strzeleckich RP. Biorąc jednakże pod uwagę koszty związane z uszyciem nowych ubiorów skończyło się jedynie na naganie skierowanej pod adresem towarzystwa oraz na apelu, aby w przyszłości zmienić je na regulaminowe. W rezultacie postulatu tego nie zrealizowano aż do wybuchu II wojny światowej. Z chwilą 3. Kongresu Zjednoczenia zorganizowanego w Poznaniu (23 czerwca – 7 lipca 1929 r.) do organizacji razem z członkami honorowymi należały 52 osoby, a podczas zawodów towarzyszących zjazdowi trzech braci odnotowało w nich swój udział. Siódmy rezultat w zmaganiach do Tarczy Kropkowej należał do kupca Jana Kasprusia, zaś 47. był w tej konkurencji urzędnik kolejowy i ówczesny sekretarz organizacji – Jan Rozanka (Różanka). Drugi z wymienionych uplasował się ponadto na 35. lokacie przy Honorowej Tarczy Mistrzowskiej, a piętnaście miejsc po nim restaurator Alojzy Rother, należący także do tarnogórskiego Bractwa. W połowie lat 30. liczba członków organizacji zmalała do 25 osób.

Pierwsze strzelanie o godność króla kurkowego zorganizowano w 1928 r. Godność tę wywalczył wówczas restaurator Jan Kubański, a rycerzami zostali kupcy Jan Malinowski (I) i Jan Kaspruś (II). Rok później tytuł ten przypadł w udziale staroście świętochłowickiemu i inspektorowi brackiemu – Tadeuszowi Szalińskiemu, zaś rycerzami byli: restaurator Jan Grabowski (I), Jan Kaspruś (II). Od 1929 r. Bractwo dzierżawiło od Łazarza hrabiego Henckel von Donnersmarcka teren, na którym urządzono wkrótce strzelnicę zlokalizowaną pomiędzy obecną ul. Karola Miarki a dawnym folwarkiem w Szarleju. Jej projektantem został budowniczy z Szarleja Hubert Giesa. Obiekt z chwilą oddania go do użytku miał dwanaście stanowisk o długości torów 175 m. W okresie późniejszym przy strzelnicy powstała siedziba, bufet oraz dobudowano kuchnię. Pierwsze zawody królewskie zorganizowano tutaj w Zielone Świątki 1930 r. Trzy lata później towarzystwo w tym miejscu urządziło turniej dla uczczenia 250-lecia odsieczy wiedeńskiej i pobytu w Piekarach króla Jana III Sobieskiego. Do wybuchu II wojny światowej ze strzelnicy brackiej korzystały m.in. miejscowe organizacje paramilitarne, jak też policja. Ponadto była wykorzystywana w ramach programu Państwowego Urzędu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Obronnego utworzonego w 1927 r.

We wrześniu 1939 r. organizacja przestała istnieć. W 1940 r. w jej miejsce Niemcy utworzyli organizację strzelecką (Schützenverein Scharley-Deutsch Piekar) istniejącą do 1945 r. Wspomniane towarzystwo, podobnie jak inne tego typu, podporządkowano Niemieckiemu Związkowi Strzeleckiemu (Deutscher Schützenbund) utworzonemu w 1938 r. w miejsce organizacji o tej samej nazwie, której tradycje sięgały 1861 r. Nowe zrzeszenie podlegało Narodowo Socjalistycznemu Związkowi ds. Ćwiczeń Gimnastycznych (Nationalsozialistischer Reichsbund für Leibesübungen), czyli de facto NSDAP. Po zakończeniu wojny przedwojenna konfraternia nie mogła wznowić działalności, gdyż nowa rzeczywistość nie sprzyjała tworzeniu tego typu organizacji. Miejsce po dawnej strzelnicy splantowano w 1960 r. i włączono w granicę ogródków działkowych „Azalia Polska”.

Krzysztof Gwóźdź

Autor pragnie podziękować Panu Przemysławowi Nadolskiemu za przekazanie informacji odnośnie strzelnicy Kurkowego Bractwa Strzeleckiego Szarlej – Wielkie Piekary.