Johannes Kindler

Bytomska 17
Bytomska 17

Tarnogórscy budowniczowie (6)

Johannes Kindler osiedlił się w Tarnowskich Górach na przełomie 1889 i 1890 roku. Po kilku latach pracy kupił teren i zabudowania w centrum miasta oraz wybudował dom, który miał być nie tylko mieszkaniem, ale także reklamą jego umiejętności architektonicznych i budowlanych. Dom otoczony ogrodem i malowniczym płotkiem powstał w miejscu bardzo spokojnym i ustronnym. Z jednej strony ulica nie bez powodu nazwana Ogrodową (Gartenstrasse), z drugiej niewielki ciek wodny z licznymi mostkami. Dziś teren ten wygląda zupełnie inaczej – to róg ruchliwej ulicy Sobieskiego i zatłoczonej parkującymi samochodami ulicy Wajdy.

Ojciec naszego budowniczego, Johann Gottlieb Kindler, urodził się 1833 roku w Machnicach niedaleko Trzebnicy na Dolnym Śląsku. Przez jakiś czas mieszkał na Pomorzu, a po śmierci małżonki sprowadził się do syna do Tarnowskich Gór. Johann Gottlieb prawdopodobnie także był budowniczym. Księga adresowa Tarnowskich Gór z 1909 roku określa go jako nadzorcę budowlanego, a akt zgonu z 29 września 1910 jako wdowca i rentiera.

Johannes Kindler (1861-1922)
Johannes Kindler (1861-1922)
Bytomska 13. 1913 r.
Bytomska 13. 1913 r.

Jego syn Johannes Kindler, którego dziś przypominamy, urodził się 4 sierpnia 1861 roku w Karlinie pod Kołobrzegiem. Zawodu budowlanego mógł uczyć się u ojca, następnie przeniósł się na Górny Śląsk, gdzie poznał przyszłą żonę - Augustę Frey z Kietrza pod Głubczycami. Prawdopodobnie w Kietrzu, 10 czerwca 1889 roku, przyszedł na świat ich pierwszy syn Johannes. Drugi syn – Georg urodził się już w Tarnowskich Górach 8 sierpnia 1890 roku. Te dwie daty określają, kiedy rodzina Kindlerów sprowadziła się do naszego miasta. Około 1895 roku Johannes Kindler kupił od wdowy Wrobel posiadłości przy dzisiejszej ulicy Wajdy nr 3, 5, 7, a wkrótce i leżące po drugiej stronie ulicy pod nr 6-8. W pierwszych latach XX wieku Kindler został członkiem Bractwa Strzeleckiego i radnym miejskim. W Radzie Miejskiej zasiadał do listopada 1919 roku. Działalności budowlanej z pewnością sprzyjały bliskie stosunki z budowniczym miejskim Karlem Benjaminem Szameitke. Kindler był świadkiem na jego ślubie w 1893 roku, a rodzina Szameitke mieszkała w kamienicy Kindlerów przy ulicy Wajdy 5.

Powstańców 34
Powstańców 34
Nakielska 19-21-23. 1909 r.
Nakielska 19-21-23. 1909 r.

Podczas I wojny światowej, 16 czerwca 1915 roku zginął pod Arras młodszy syn Kindlera - Georg. Jego imię znalazło się pośród pozostałych ewangelików poległych podczas I wojny światowej  na pamiątkowej tablicy w tarnogórskim kościele Zbawiciela.

Johannes Kindler zmarł w swoim domu 10 grudnia 1922 roku. Jego żona Augusta 19 lat później - 10 lutego 1941 roku. Starszy syn – Johannes (Jan) poszedł w ślady dziadka i ojca - także był budowniczym. Wykonał liczne przebudowy i modernizacje w Tarnowskich Górach, ale brak informacji o jego większych projektach. Jego firma m.in wykonała w 1927 roku kąpielisko w Sowicach. On także zasiadał w tarnogórskiej radzie miejskiej (pod koniec lat 20. XX wieku), także był członkiem Bractwa Strzeleckiego, a ponadto od 1924 roku członkiem loży wolnomularskiej „Silberfels”. Prawdopodobnie opuścił Tarnowskie Góry w 1945 roku.

Twórczość architektoniczna Kindlera, choć nie wyróżnia się szczególnymi wartościami artystycznymi, jest bogata i zróżnicowana, tworzy istotną część tarnogórskiej przestrzeni miejskiej i choćby z tego powodu jest warta przypomnienia. Na jej przykładzie możemy prześledzić, jak zmieniała się architektoniczna moda na Górnym Śląsku – od neoklasycznych wzorów z lat 90. XIX wieku, poprzez wpływy secesji w latach 1903-1909, aż do uproszczonych i jednocześnie nawiązujących do tradycji form, które zaczęły dominować po 1910 roku.

Dom przedpogrzebowy przy ulicy Gliwickiej, 1893 rok

W lipcu 1893 roku powstał projekt domu przedpogrzebowego i ogrodzenia przy cmentarzu żydowskim. W imieniu gminy synagogalnej projekt zaakceptował Adolf Panofsky. Ceglany, symetryczny budynek składa się z głównej sali i kilku drobnych pomieszczeń. Budynek stoi dzisiaj niestety w ruinie, całkowicie pozbawiony jest dachu. Na rysunku warto zwrócić uwagę na nieistniejące dziś detale – akroterion (naszczytniki) nad wejściem, czy ozdobne zabezpieczenia kominów, które należy zrekonstruować podczas odbudowy tego obiektu.

W tym samym roku Kindler buduje także szkołę w Miasteczku Śląskim przy ulicy Dworcowej 5 oraz, według projektu Rohra, Schulza i Eichelberga – budynek sądu w Tarnowskich Górach.

Kamienice przy ulicy Styczyńskiego 12 i 14, 1894 rok

Dwie sąsiednie kamienice zostały zaprojektowane przez Kindlera w kwietniu 1894 roku dla restauratora Adolfa Soÿki. Oba budynki są czterokondygnacyjne, ośmioosiowe, nie posiadają oficyn. Boki fasad zaakcentowane są nieznacznymi ryzalitami – według projektu ryzality kamienicy pod numerem 14 miały być niesymetryczne. Dekoracje są skromne – składają się z prostych obramień okien i poziomych pseudokamiennych pasów (tylko kamienica numer 14).

Dom własny przy ulicy Wajdy 7, 1896 rok

Nie zachował się projekt tego domu, a jedynie projekt ogrodzenia z maja 1897 roku. Budynek powstał prawdopodobnie rok wcześniej. Piętrowy, narożny, z lukarnami w poddaszu ma eklektyczne formy. Środkowa oś, od ulicy Wajdy zaakcentowana jest ryzalitem – z portalem na parterze, dużym oknem na piętrze oraz szczytem w partii dachu.

Kamienica przy ulicy Górniczej 26, 1898 rok

Plany kamienicy dla Cäcilie Weigert, na rogu ulic Górniczej 26 i Legionów powstały w listopadzie 1898 roku. Kamienica ma trzy kondygnacje i wysokie poddasze, środkowa oś od ulicy Górniczej jest delikatnie zaznaczona bardziej ozdobnymi obramieniami okien. Kindler stworzył dwa warianty projektu różniące się formą poddasza.

Kamienica przy ulicy Sobieskiego 22, 1901 rok

W maju 1901 roku powstał projekt kamienicy przy ulicy Sobieskiego 22 dla kupca Fedora Schweigerta. Kamienica jest czterokondygnacyjna z nieznacznie występującymi po bokach ryzalitami. Parter jest boniowany, na pierwszym piętrze wyróżniają się okna z półokrągłymi naczółkami, a u góry elegancko wykończony architraw. Formy tej kamienicy nawiązują do nieco wcześniejszych projektów Otto Kotzulii.

Kamienica przy ulicy Powstańców 30, 1902 rok

Z kwietnia 1902 roku pochodzą plany kamienicy Philippa Koziola przy ulicy Powstańców Śląskich 30. Trzykondygnacyjny budynek ma także proste formy, uwagę zwracają jedynie okna ujęte w obramienia zróżnicowane na każdej kondygnacji.

Kamienica przy ulicy Gliwickiej 17, 1902 rok

Projekt kamienicy przy ulicy Gliwickiej 17 powstał dla mistrza masarskiego Blasiusa Hajok (inicjały „BH” – widoczne są na drzwiach wejściowych) w grudniu 1902 roku. Narożna, trzykondygnacyjna kamienica ma malowniczo ukształtowany dach i ozdobne kroksztyny. Na ściętym narożniku umieszczono wykusz z balkonikiem. Parter jest boniowany, zwraca uwagę detal architektoniczny i mistrzowsko wykonana stolarka.

Kamienica przy ulicy Opolskiej 10, 1903 rok

Projekt kamienicy dla mistrza zduńskiego Franza Wrobla powstał w styczniu 1903 roku. Trzypiętrowa kamienica łączy klasyczne formy z nowymi, secesyjnymi dekoracjami. Pilastry loggi balkonowej porosły słonecznikami, które wkradają się także między woluty na głowicach kolumn i w ozdobne płyciny. Tymi słonecznikami nieśmiało w 1903 roku wkraczała secesja do Tarnowskich Gór. Fasada została zakomponowana niesymetrycznie. W lewej osi, nad bramą wjazdową umieszczono dwie loggie. Natomiast w piątej osi, nad wejściem, spiętrzony wykusz. Kamienica przy ulicy Opolskiej to najokazalszy i chyba najciekawszy projekt Kindlera.

Kamienica przy ulicy Wajdy 3 i 5, początek XX wieku

Brak zachowanych planów uniemożliwia dokładne określenie daty powstania dwóch prawie identycznych kamienic przy ulicy Wajdy nr 3 i 5. Na podstawie secesyjnych, kwiatowych dekoracji można przypuszczać, że powstały około 1903 roku. Budynki były własnością Kindlera więc z pewnością on jest ich autorem. Oba budynki mają prawie identyczne, proste fasady. Wyróżniają je jedynie ozdobne portale z pięknymi drzwiami i wspomniane secesyjne dekoracje między oknami pierwszego i drugiego piętra.

Kamienica przy ulicy Powstańców 36, 1905 rok

We wrześniu 1905 roku, powstał projekt dwupiętrowej kamienicy dla mistrza masarskiego Philipa Czerwonki. Opis rysunku nie pozwala jednoznacznie określić, kto był jego autorem – Johanes Kindler, czy miejski technik budowlany A. Hahn. W listopadzie tegoż roku powstał jednak drugi projekt – wkrótce zrealizowany – jednoznacznie podpisany przez Kindlera. Fasada jest asymetryczna, z różnie uformowanymi bocznymi akcentami. Obramienia okien mają płynne, rzeźbiarsko potraktowane, secesyjne formy.

Fabryka papieru przy ulicy Piłsudskiego 13, 1906 rok

Z sierpnia 1906 roku pochodzi projekt budynku fabryki wyrobów papierniczych przy dzisiejszej ulicy Piłsudskiego 13. Budynek ma asymetryczną fasadę, w której kontrastują wielkie przeszklenia okien z surową cegłą.

Kamienica przy ulicy Powstańców 34, 1909 rok

Cztery lata po powstaniu kamienicy pod numerem 36, Kindler zaprojektował – również dla Philipa Czerwonki – sąsiedni budynek pod numerem 34. Budynek jest  nieznacznie wyższy od sąsiedniego, posiada  trzy kondygnacje, a siedmioosiowa elewacja ma symetryczny układ z ryzalitem zaakcentowanym trójkątnym szczytem pośrodku. Porównując te sąsiednie kamienice, zobaczymy jak bogate secesyjne formy stały się niemodne w 1909 roku.

Kamienice przy ulicy Nakielskiej, 13 - 23, lata 1909-1910

W styczniu 1909 roku powstaje projekt kamienic przy ulicy Nakielskiej pod nr 19, 21 i 23, a w kwietniu 1910 projekt kolejnych trzech – nr 13, 15 i 17. Cały zespół, jednolitych stylistycznie domów powstał dla Beamten-Wohnungs und Spar-Verain zu Tarnowitz (Urzędniczej Spółdzielni Mieszkaniowo-Oszczędnościowej w Tarnowskich Górach). Sześć czterokondygnacyjnych budynków mimo swojej prostoty jest ciekawie zaaranżowana. Na fasadach widać jeszcze wpływy secesji z malarsko skontrastowaną fakturą cegły i tynku.

Weranda Hotelu Freie Bergstadt przy ulicy Opolskiej 1, 1913 rok

W 1912 roku Kindler przebudował dach Hotelu Freie Bergstadt przy ulicy Opolskiej 1 należącego wówczas do Vorschuss-Verain zu Tarnowitz O/S (Towarzystwa Zaliczkowego w Tarnowskich Górach), a w marcu 1913 roku zaprojektował werandę znajdująca się przy tym hotelu od ulicy Wajdy.

Willa przy ulicy Bytomskiej 17, 1913 rok

W kwietniu 1913 roku powstał projekt piętrowej willi dla dyrektora kopalni Bernharda Hadry. Budynek ma asymetryczne formy, z każdej strony wygląda inaczej. Charakterystyczne są duże połacie dwuspadowego dachu. Ściany zostały potraktowane w sposób bardzo prosty, bez jakichkolwiek ozdób.

Marek Wojcik