Z dziejów komunikacji międzygminnej

Od niedawna przez Tworóg kursują nowe autobusy marki MAN
Od niedawna przez Tworóg kursują nowe autobusy marki MAN

Na trasie do Tworoga

Autobusowa komunikacja pasażerska pojawiła się w gminie Tworóg po drugiej wojnie światowej. Wcześniej tworożanie mieli do dyspozycji inny wygodny środek podróżowania, czyli pociąg. W 1857 r. oddana została do użytku linia kolejowa Fosowskie - Tarnowskie Góry, na której jeden z przystanków otwarto w Tworogu. Czerwone autobusy zawitały do Tworoga ponad sto lat później.

Przebiegająca przez Tworóg przelotowa szosa, która na początku dwudziestego pierwszego wieku nazwana została drogą krajową nr 11 łączącą Bytom z Kołobrzegiem, od dawna była głównym traktem przebiegającym przez gminę. Tędy wiodła prosta droga z Tarnowskich Gór do Lublińca. Można więc przypuszczać, że to właśnie przez Tworóg kursowały autobusy na linii z Katowic przez Piekary Śląskie i Tarnowskie Góry do Lublińca, uruchomionej 17 lutego 1945 r. Prawdopodobnie także przez Tworóg wytyczono drogę przejazdu autobusu Sosnowiec - Tarnowskie Góry - Lubliniec, którego kursowanie rozpoczęło się 31 sierpnia 1946 r. Jak długo funkcjonowały te linie i czy mogli z nich korzystać pasażerowie z Tworoga, trudno dziś powiedzieć. Wiadomo też, że wraz z nowym rozkładem jazdy PKS od 20 maja 1951 r. pojawiła się linia autobusowa Katowice - Bytom - Lubliniec - Zębowice, prowadząca najpewniej przez gminę Tworóg.

Mapa zasięgu linii tramwajowych i autobusowych Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego w dniu 30 kwietnia 1958 r., obejmująca m.in. Strzybnicę i Boruszowice ukazuje gminę Tworóg jako białą mapę na tle rozbudowanej już siatki połączeń. W tym czasie komunikację miejską posiadały już takie wsie, jak Bojszowy, Rogoźnik czy Dobieszowice. Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Katowicach uruchomiło linię autobusową z Tarnowskich Gór do Tworoga w 1964 r. Początkowo była to linia 87. Od 1966 r. tworożanie mogli korzystać z linii 129, któej autobusy odjeżdżały w Tarnowskich Górach spod gmachu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej przy ul. Henryka Sienkiewicza. Przeglądając pożółkłe karty jednego z tarnogórskich tygodników można stwierdzić, że w 1971 r. istniała już linia autobusowa 143, a w 1972 r. linia 180. Obie one łączyły Tworóg z Tarnowskimi Górami, z tym że po różniących się od siebie trasach.

Mniej więcej odtąd ukształtowany stan linii autobusowych utrwalił się na długie lata. Była więc linia 129 Krupski Młyn - Tworóg - Tarnowskie Góry, znacznie krótsza od niej linia 143 łącząca Tarnowskie Góry z Tworogiem oraz prowadząca okrężną trasą linia 180 z Tworoga przez Świniowice do Tarnowskich Gór. W następnych latach czasem podejmowano próby wprowadzania nowych połączeń. Na przykład od 3 września 1973 r. uruchomiono linię okrężną 196, na następującej trasie: Tarnowskie Góry - Brynek - Tworóg - Świniowice - Wielowieś - Wojska - Miedary - Rybna - Strzybnica - Tarnowskie Góry. Linia ta po jakimś czasie została zlikwidowana.

Spore zmiany w organizacji przewozów pasażerskich w gminie Tworóg nastąpiły po tym, jak 13 września 1991 r. decyzją wojewody katowickiego, Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne postawione zostało w stan likwidacji. Odtąd dotychczasowe oddziały WPK stały się samodzielnymi Przedsiębiorstwami Komunikacji Miejskiej. Tak więc linie autobusowe z Tarnowskich Gór w stronę Tworoga obsługiwał PKM Świerklaniec. W 1992 r. gminy północno-zachodniej części województwa katowickiego powołały Międzygminny Związek Komunikacji Pasażerskiej, początkowo z siedzibą w Świerklańcu, a później w Tarnowskich Górach. Jednym z członków MZKP została gmina Tworóg.

W pierwszych latach istnienia MZKP istniało pewne zainteresowanie w Lublińcu uruchomieniem linii autobusowej łączącej to miasto z siecią MZKP. Zastanawiano się nad uruchomieniem bezpośredniej linii przez Tworóg do Tarnowskich Gór, lub też tylko krótszego wariantu, np. z Lublińca do Krupskiego Młyna. Z planów tych nic nie wyszło, poza jednym małym epizodem. W 1996 r. w wakacje letnie jeździły 7 razy dziennie autobusy linii S; w soboty, niedziele, święta na trasie Tworóg - Kokotek - Lubliniec.

Pod koniec 1996 r. powołano do istnienia linię mikrobusową 742, łączącą Boruszowice z Mikołeską. W ten sposób położona w głębi lasu Mikołeska otrzymała połączenie z siecią autobusową GOP-u. Później wprowadzono różne warianty trasy przejazdu mikrobusu 742, jak również utworzono inną lokalną linię 743, przeznaczoną do obsługi poszczególnych miejscowości gminy Tworóg.

U schyłku dwudziestego wieku zmieniono w Polsce dotychczasowy układ szkolnictwa, wprowadzając m.in. gimnazja. Ustawowy obowiązek zapewnienia dowozu dzieci do szkół sprawił, że w wielu miejscach Polski pojawiły się gimbusy, czyli autobusy przeznaczone do dowozu i odwozu uczniów. Na terenie MZKP poradzono sobie inaczej, tworząc ogólnodostępne linie autobusowe o nietypowej numeracji, których trasy przejazdów zbliżone były do tras już istniejących, lecz godziny odjazdów dopasowano do potrzeb szkół. Autobusy na tych liniach kursowały tylko w dni nauki szkolnej i zazwyczaj zaledwie kilka razy w ciągu dnia. Linie te otrzymały oznaczenie typu 17szk, albo 129szk. Linia 129szk miała trasę zbliżoną do trasy autobusu 129 i przebiegała przez Tworóg. Z dniem 1 sierpnia 2004 r. dokonano zmiany numeracji wszystkich linii autobusowych, których numer kończył się literami „SZK”. Od tego dnia linia 129szk przemianowana została na 729.

Pewną ciekawostką jest, że od 1 października 2005 r. autobus linii 729 zajeżdżał w jednym z kursów aż do Kielczy, położonej w województwie opolskim. Końcowy przystanek ustanowiono przy stacji PKP Kielcza, położonej na linii kolejowej Tarnowskie Góry - Fosowskie. Z początkiem października 2005 r. wydłużono również ostatni wieczorny kurs linii 129, rozpoczynający bieg w Tarnowskich Górach o 22:19. Wydłużono go przez Kielczę i Żędowice aż do przystanku Zawadzkie Stacja Benzynowa. Trwało to tylko do końca listopada 2005 r., po czym wycofano się z tego pomysłu. Natomiast linia 729 funkcjonowała do końca roku szkolnego w czerwcu 2009 r., a formalnie zlikwidowano ją z dniem 1 września 2009 r.

Wspominając linię 129 warto też kilka słów powiedzieć o innej nieistniejącej już linii 152; Strzybnica Kościelna - Wojska Podlesie. Swego czasu mogli z niej korzystać mieszkańcy tarnogórskiej Strzybnicy, Brynka, Tworoga, Wojski. Z początkiem września 2006 r. linia 152 wycofana została z Jasiony, a 20 listopada 2006 r. poranny kurs tejże linii wydłużony został do pętli Stare Tarnowice Litewska. Linia 152 przestała istnieć 1 lutego 2009 r.

Do miana najkrócej funkcjonującej linii mikrobusowej MZKP w gminie Tworóg pretendować może linia 180bis. Funkcjonowała ona jesienią 2005 r. od 13 października do 19 grudnia na trasie Wielowieś Skrzyżowanie - Świniowice Skrzyżowanie. Podobnym epizodem było powołanie 1 września 2007 r. linii 737 na trasie Tworóg Dworzec PKP - Czarków - Kieleczka - Radonia - Wielowieś Ośrodek Zdrowia. Dzięki temu tworożanie po raz pierwszy otrzymali bezpośredni dojazd linią MZKP do kilku kolejnych wiosek gminy Wielowieś. Jednak już od 24 września 2007 r. zmieniono przebieg linii 737, która odtąd stała się linią okrężną po terenie gminy Wielowieś. Pozostawiono tylko kursy dojazdowe i zjazdowe z Boruszowic przez Świniowice i przez Tworóg.

Na koniec można jeszcze wspomnieć o nowych przystankach na starych liniach, związanych z otwieraniem sklepów wielkopowierzchniowych. Z rozkładu linii 129 z początkiem 2009 r. zniknął przystanek Strzybnica Zakłady Mięsne. Autobusy 129 wróciły na ten sam przystanek 12 czerwca 2010 r., ale wtedy otrzyamł on już nową nazwę Strzybnica Centrum Handlowe Gwarek. Znacznie wcześniej zupełnie nowym miejscem postoju na linii 180 stał się przystanek Tarnowskie Góry Tesco, a nieco później na linii 143 - Tarnowskie Góry Kaufland. Ten drugi przystanek pojawił się 2 listopada 2010 r.

Tomasz Rzeczycki