Dawny i współczesny znak tarnogórskiego Bractwa

Tarnogórski znak strzelecki na budynku strzelnicy z 1904 roku, fot. Przemysław Rubacha
Tarnogórski znak strzelecki na budynku strzelnicy z 1904 roku, fot. Przemysław Rubacha

Znak, z jakim utożsamiało się Bractwo, czyli tzw. „herb strzelecki” (Schützenwappen) ulegał na przestrzeni lat modyfikacjom. Nie posiadamy uchwał organizacji, które precyzowałyby jego wizerunek, a żaden ze statutów nie reguluje tej kwestii. Stąd też wynikają pewne różnice w jego przedstawianiu, które można zauważyć na zachowanych pamiątkach po tarnogórskim Bractwie.

Najogólniej stwierdzić można, iż towarzystwo, podobnie jak inne konfraternie, w swojej symbolice nawiązywało do herbu miejskiego, co podkreślało pierwotny charakter stowarzyszenia polegający na obronie miasta i jego mieszkańców. Używanie symboliki miejskiej świadczy wreszcie o przywiązaniu do miejsca, w którym Bractwo działało, a tradycja ta przetrwała do dziś.

Pierwotnym znakiem strzeleckim był herb miejski nadany Tarnowskim Górom w 1562 roku przez Jerzego Fryderyka Hohenzollerna. Potwierdza to opis rewersu niezachowanego, przechodniego trofeum królewskiego (Königsschild) przekazany nam przez Carla Winklera. Ta srebrna plakieta została ufundowana w 1821 roku i zaginęła tuż po zakończeniu II wojny światowej. Obok inskrypcji informującej o czasie powstania i przeznaczeniu obiektu, wiemy, że zdobiło go odwzorowanie herbu miejskiego z odpowiednio złoconymi elementami.

Znak bracki z jubileuszowej tarczy królewskiej z 1930 roku, wł.: Muzeum w Tarnowskich Górach, fot. Przemysław Rubacha
Znak bracki z jubileuszowej tarczy królewskiej z 1930 roku, wł.: Muzeum w Tarnowskich Górach, fot. Przemysław Rubacha

Współczesny znak Kurkowego Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach
Współczesny znak Kurkowego Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach

Mniej więcej w tym samym czasie zaczęto używać także oddzielnego znaku strzeleckiego. Symbolem tym posługiwała się organizacja aż do wybuchu II wojny światowej i rozwiązania towarzystwa. W 1839 roku ówczesny król Joseph Johann Sobczik (Sobtzick) ufundował jego wykonanie nad wejściem do nieistniejącej współcześnie siedziby organizacji. W 1904 roku taki sam ozdobił fasadę nowej strzelnicy, a gdy w 1916 roku dokonano jej modernizacji znak przeniesiony został na elewację wschodnią, gdzie znajduje się do dziś (ul. Tadeusza Kościuszki 5). Przedstawia on trójpolową tarczę, złożoną na dwóch skrzyżowanych strzelbach. Na pierwszym polu, dzielonym w słup, umieszczono połuorła Hohenzollernów. Na drugim – okrągłą tarczę strzelecką z sześcioma pierścieniami i punktem pośrodku, zaś na trzecim – skrzyżowane pyrlik i żelazko. Nad tarczą znak posiada hełm przyozdobiony labrami. Całość wieńczył niezachowany klejnot w postaci skrzydła. Pomimo zmian, symbol bracki nadal wzorował się na herbie miejskim, a zaprowadzone innowacje miały na celu zaakcentowanie strzeleckiego charakteru towarzystwa

Odrodzone w 1997 r. Bractwo w swej symbolice odwołuje się zarówno do tradycji lokalnej, jak i do ogólnopolskiej. Znajduje to m.in. odzwierciedlenie we współczesnym znaku brackim, opracowanym przez hetmana Andrzeja Janickiego. Stanowi on nawiązanie do polskich tradycji strzeleckich oraz podkreśla szczególną więź z miastem, w którym działa stowarzyszenie. Znak przedstawia złotego kura na okrągłym, dzielonym w pas, błękitno-czerwonym polu, odpowiadającym oficjalnym barwom miejskim z lat 1990 – 2002. Umieszczony na znaku kur nawiązuje do średniowiecznej tradycji, kiedy to zorganizowani w konfraterniach mistrzowie cechowi, aby podnosić swoje umiejętności w celu obrony miast, strzelali do sylwetek ptaków, w tym także do przedstawień koguta. Co najważniejsze, od kura pochodzi nazwa polskich towarzystw strzeleckich, czyli bractw kurkowych. W otoku znaku umieszczono napis: „1780/ Bractwo Kurkowe/1997/w Tarnowskich Górach”. Nazwa towarzystwa wyhaftowana została srebrną nicią, co nawiązuje do przeszłości miasta, słynącego dawniej z górnictwa kruszcowego, zaś daty założenia i reaktywowania organizacji – czerwoną.

Krzysztof Gwóźdź