Mleczarnia

Samotny komin mleczarni podczas wyburzania
Samotny komin mleczarni podczas wyburzania

Na planie zagospodarowania przestrzennego Tarnowskich Gór sporządzonym 28 lipca 1937 roku przy ulicy Legionów 3 na gruncie, którego właścicielką była obywatelka Gade, ówczesne władze miasta przewidywały budowę drogi. W czasie okupacji zrezygnowano z wytyczenia nowej ulicy i na tym terenie rozpoczęła się w 1943 roku budowa mleczarni.

Po zakończeniu II wojny światowej dzieło wznoszenia Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej przejęła „Samopomoc Chłopska”. Po okupantach spółdzielcy w czerwcu 1945 roku otrzymali rampę i niedokończony budynek w surowym stanie, w dodatku uszkodzony w wyniku działań wojennych, i pozbawiony maszyn. Dlatego w październiku 1946 roku budowniczy Aleksander Król zaprojektował nowy obiekt mleczarni. Budynek z cegły i zaprawy wapiennej otynkowany z zewnątrz a w środku wyłożony płytkami z kamionki miał masywne stropy z żelazobetonu systemu Akermana. Nad parterem zawieszone były płyty heraklitowe przymocowane do wiązarów dachowych drewnianymi listwami. Sam dach zbudowany był z drewna nakrytego papą oraz rynnami. Betonowe podłogi i schody nakryte zostały kamionką a biurowa ubikacja zrobiona została z drewna.

Na parterze zaplanowano: maślarnię, chłodnię, serownię i pracownie oraz biuro z pomieszczeniami do przechowywania i wydawania towaru. Na zapleczu ulokowano boks na węgiel i kocioł. W piwnicy znalazły się laboratoria. Budynek z rampą od frontu miał 25 m długości i 12,5 m szerokości.
Pozwolenie na budowę spółdzielcy uzyskali 11 września 1947 roku. Rok później zakończona została budowa obiektu i kilkunastometrowego komina kotłowni. Gotowe były także garaże na cztery ciężarówki. Powierzchnia użytkowa zabudowań wynosiła 355 m kw. a magazynów 112 m kw. Wokół postawiono ogrodzenie i dwie bramy wyjazdowe na ulicę.

Od 1947 roku po uzyskaniu kolejnego kredytu z Banku Gospodarstwa Spółdzielczego, dotychczasowe prowizoryczne maszyny, zaczęto zastępować nowoczesnymi urządzeniami mleczarskimi. W hali produkcyjnej zamontowano hermetyczną wirówkę szwedzkiej firmy Alfa-Laval, agregat płytkowy, kompresor, masielnicę, kadź fermentacyjną na śmietanę, chłodnik płytowy na śmietanę, formierkę do masła, wagę do mleka, zbiorniki na solankę i sześć pomp z motorami. W marcu 1948 roku po odbiorze użytkowym budynków nie ukończono jeszcze 30 % wszystkich robót z powodu braku części i pieniędzy. Ostateczny odbiór obiektu z wyposażeniem nastąpił dopiero 5 lipca 1950 roku.

W tym samym dniu zapadła decyzja o umieszczeniu długiego na 5 m. o szerokości pół metra szyldu Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej nad wejściem do dawnej kawiarni Seipolta przy ul. Krakowskiej 16, gdzie urządzono bar mleczny. W 1952 roku właścicielem wszystkich użytkowanych do produkcji mleka nieruchomości został zakład mleczarski.

Początkowo w OSM pracowało zaledwie 6 osób a wartość produkcji osiągnęła około 390 tys. zł. W 1967 roku zakład dzięki nieustannemu rozwojowi wyprodukował mleka, masła, śmietany i sera za 27 mln zł. Po transformacji ustrojowej w 1990 roku OSM nie sprostał konkurencji bardziej prężnych firm mleczarskich i został zlikwidowany w 1999 roku. Nowy właściciel terenu zburzył nieprzydatne budynki. Obecnie w miejscu zabudowań dawnej mleczarni stoją supermarkety.

Ryszard Bednarczyk
Fot.: Autor