Krzyże przydrożne Tarnowskich Gór

Drewniany krzyż na kościele św. ap. Piotra i Pawła
Drewniany krzyż na kościele św. ap. Piotra i Pawła

Centrum

Po przedstawionych w poprzednich numerach Montes Tarnovicensis krzyżach cmentarnych, grotach Maryjnych i kapliczkach przydrożnych, następnym przedstawianym elementem naszego krajobrazu są krzyże przydrożne.

To właśnie one poza kapliczkami i figu­rami przydrożnymi, są szczególnie trwałym elementem polskiego krajobrazu, i na stałe wpisały się bardzo wyraźnie w krajobraz również Ziemi Tarnogórskiej. Szczególny rozkwit znakowania niektórych miej­sc kapliczkami i krzyżami nastąpił w XVII wieku. Jako stały element polskiego pejzażu były i są znakiem obecności chrześcijaństwa, wyrazem pobożności. Stawiano je w podziękowaniu za wysłuchanie próśb, za uleczenie z choroby, jako wotum wdzięczności za wszelkie błogosławieństwa, opiekę, ochronę od nieszczęść, czy wreszcie jako wyraz czci i oddania chwały Najwyższemu.

Niech to opracowanie będzie w pewnym sensie inwentaryzacją - dokumentacją istniejących na początku 2010 roku krzyży w naszym mieście.

Krzyż na rogu ulicy Józefa Piernikarczyka i Górniczej
Krzyż na rogu ulicy Józefa Piernikarczyka i Górniczej
Ulica Nowa. Mały krzyż ogrodzony stalowym płotkiem. Na niebieskim postumencie wnęka z figurą Matki Boskiej
Ulica Nowa. Mały krzyż ogrodzony stalowym płotkiem. Na niebieskim postumencie wnęka z figurą Matki Boskiej
Ulica Gliwicka przed skrzyżowaniem z Obwodową - niebieski betonowy krzyż
Ulica Gliwicka przed skrzyżowaniem z Obwodową - niebieski betonowy krzyż
Stalowy krzyż na ulicy Opolskiej przed dawnym szpitalem nr.1. Zastąpił w 2008 stojący tu krzyż drewniany
Stalowy krzyż na ulicy Opolskiej przed dawnym szpitalem nr.1. Zastąpił w 2008 stojący tu krzyż drewniany
Drewniany krzyż pomiędzy kościołem M.B. Królowej Pokoju a Zespołem Szkół Budowlano-Architektonicznych przy ulcy Okrzei
Drewniany krzyż pomiędzy kościołem M.B. Królowej Pokoju a Zespołem Szkół Budowlano-Architektonicznych przy ulcy Okrzei
Skrzyżowanie ulic Kardynała Stefana Wyszyńskiego i Obwodowej. Drewniany krzyż otoczony płotkiem
Skrzyżowanie ulic Kardynała Stefana Wyszyńskiego i Obwodowej. Drewniany krzyż otoczony płotkiem
Drewniany krzyż przy ulicy Marii Skłodowskiej, tuż przed przejazdem kolejowym
Drewniany krzyż przy ulicy Marii Skłodowskiej, tuż przed przejazdem kolejowym
Betonowy krzyż ogrodzony stalowym płotkiem przy ulicy Górniczej. Pod krzyżem postument z figurą Matki Boskiej
Betonowy krzyż ogrodzony stalowym płotkiem przy ulicy Górniczej. Pod krzyżem postument z figurą Matki Boskiej
Kamienny krzyż przy kościele św. ap. Piotra i Pawła. Postument to dwie tablice mojżeszowe z zatartymi literami i datą. Prawdopodobnie najstarszy kzyż w naszym mieście
Kamienny krzyż przy kościele św. ap. Piotra i Pawła. Postument to dwie tablice mojżeszowe z zatartymi literami i datą. Prawdopodobnie najstarszy kzyż w naszym mieście
Drewniany krzyż przy ulicy Zagórskiej (naprzeciw Fazosu) przed skrzyżowaniem z ul. Wiśniową. Po przebudowie skrzyżowania krzyż lekko przesunięty w stosunku do pierwotnej lokalizacji
Drewniany krzyż przy ulicy Zagórskiej (naprzeciw Fazosu) przed skrzyżowaniem z ul. Wiśniową. Po przebudowie skrzyżowania krzyż lekko przesunięty w stosunku do pierwotnej lokalizacji
Stalowy krzyż przed dworcem kolejowym posadowiony na płytach sprowadzonych z Malborka. Wcześniej był tutaj od 1922 roku krzyż drewniany usunięty w 1968 r. Krzyż poświęcono 31 października 1990r. w X rocznicę powstania NSZZ Solidarność
Stalowy krzyż przed dworcem kolejowym posadowiony na płytach sprowadzonych z Malborka. Wcześniej był tutaj od 1922 roku krzyż drewniany usunięty w 1968 r. Krzyż poświęcono 31 października 1990r. w X rocznicę powstania NSZZ Solidarność

Tylko na nielicznych krzyżach istnieją napisy, to na ich podstawie można ustalić, datę postawienia i fundatorów. Można też przyjąć, że najstarszy krzyż znajduje się przy ulicy Gliwickiej koło kościoła św. Piotra i Pawła z 185? roku. Drugi pod względem ustawienia, to drewniany krzyż przy ulicy Polarnej w dzielnicy Rybna. W dolnej jego części znajduje się tabliczka z datą 1861.

Tylko na dwóch krzyżach są daty postawienia i nazwiska fundatorów: W Strzybnicy przy ul. Zagórskiej z 1881 roku i obok kościoła M.B. Miłości i Sprawiedliwości Społecznej z 1896 roku.

Na podstawie tego opracowania można się przekonać o różnorodności krzyży, jak i użytego materiału na ich wykonanie (drewno, beton, kamień a ostatnio stal) formy, miejsca i dat postawienia.

Opracowanie nie obejmuje wcześniej opisanych w Montes Tarnovicensis krzyży cmentarnych, oraz krzyży wewnątrz obiektów i krzyży misyjnych, które znajdują się przy każdym kościele parafialnym.

Tekst i zdjęcia Henryk Biały
członek Tarnogórskiego Oddziału PTTK