Z dziejów komunikacji pasażerskiej

Droga krajowa 94, stanowiąca na odcinku Bytom - Wieszowa - Pyskowice trasę autobusu nr 184
Droga krajowa 94, stanowiąca na odcinku Bytom - Wieszowa - Pyskowice trasę autobusu nr 184

Gmina Zbrosławice

Gmina Zbrosławice położona jest na północno-zachodnich rubieżach Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Dzięki sąsiedztwu dużych i średnich miast włączona została w dwudziestym wieku w układ komunikacji międzygminnej.

JW 1925 r. uruchomiono odcinek lini tramwajowej z Miechowic przez Rokitnicę do Wieszowy. Dzięki temu Wieszowa jako jedyna wieś gminy Zbrosławice otrzymała bezpośrednie połączenie z Bytomiem. Przez dziesięciolecia była to jedyna linia komunikacji międzygminnej na terenie gminy, nie licząc oczywiście linii kolejowych. W tamtych czasach nie stanowiło to społecznego problemu - ludzie byli przyzwyczajeni, że do zakładu pracy trzeba chodzić kilka kilometrów piechotą, lub też dojeżdżać rowerem. Tramwaj do Bytomia był swoistym oknem na świat, a po drugiej wojnie światowej linia otrzymała numer 31. Jeździły na niej bardzo długo tramwaje typu N umożliwiające dwukierunkową jazdę. Było to przydatne, jako że w Wieszowie nigdy nie wybudowano pętli tramwajowej ani nawet trójkąta torowego do zawracania.

Po wojnie oprócz linii tramwajowej zaczęły powstawać linie autobusowe. We wrześniu 1945 r. PKS Legnica uruchomił linię dalekobieżną na trasie Legnica - Środa Śląska - Wrocław - Brzeg - Opole - Strzelce Opolskie - Bytom - Katowice. Wyjazd z Legnicy zaplanowano na 7 rano, przyjazd do Bytomia na 15:55, a do Katowic na 16:35. W drugą stronę wyjazd z Katowic ustalony był też na godzinę 7 rano. Z podanego opisu można wywnioskować, że trasa autobusu, czy też ciężarówki pasażerskiej PKS, wiodła przez Wieszowę i Boniowice. Trudno jednak przypuszczać, żeby w którejś z wiosek pomiędzy Strzelcami Opolskimi a Bytomiem były zaplanowe postoje. Można domniemywać, iż była to jedna z pierwszych linii autobusowych prowadzących przez Wieszowę, jednak po jakimś czasie została zlikwidowana.

Pierwsze regularne połączenie komunikacyjne przez teren gminy Zbrosławice uruchomiły Śląskie Linie Autobusowe 25 sierpnia 1947 r. Była to linia nr 20 na trasie z Bytomia przez Wieszowę do Pyskowic. Początkowo rozkład jazdy był nader skromny. Z Bytomia autobus wyjeżdżał o 7:35, 11:35 i 15:35, natomiast z Pyskowic o 8:40, 12:40, 16:40. W dni wolne od pracy, czyli w niedziele i święta państwowe, w obu kierunkach nie było pierwszego porannego kursu. W późniejszych latach trasę linii 20 zmieniono w ten sposób, żeby omijała Wieszowę, a prowadziła przez Zbrosławice, co wydłużyło czas jazdy do około 80 minut. Mniej łaskawy dla mieszkańców zbrosławickiej gminy był chorzowski oddział PKS, który 3 października 1948 r. uruchomił linię z Gliwic do Tarnowskich Gór - ale przez Stolarzowice, Rokitnicę, Mikulczyce i centrum Zabrza. Ten autobus kursował tylko w dni robocze trzy razy na dobę.

W maju 1951 r. prasa górnośląska częściowo błędnie poinformowała, że od 1 czerwca 1951 r. Śląskie Linie Komunikacyjne uruchomią okrężną linię autobusową długości 25 km. Ustalono następującą trasę: Tarnowskie Góry - Repty - Górniki - Ptakowice - Zbrosławice - Wilkowice - Miedary - Rybna - Strzybnica - Tarnowskie Góry.

W czym tkwił błąd? W tym, że na mocy uchwały Rady Ministrów z 8 listopada 1950 r. Związek Międzykomunalny Śląskie Linie Komunikacyjne został zlikwidowany, a jego rolę przejęło w marcu 1951 r. Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Katowicach.

Na trasie z Tarnowskich Gór do Gliwic PKS był przez pierwsze lata monopolistą. Inną możliwością była jazda z przesiadką pociągami przez Bytom. W 1962 r. uruchomiono linię WPK nr 80, łączącą Gliwice z Tarnowskimi Górami, wyznaczając jej trasę innymi drogami, niż jeździł PKS, czyli przez Stare Tarnowice, Zbrosławice, Kamieniec oraz Żerniki. Około cztery lata później krótszą drogą zaczął jeździć autobus WPK nr 112 z Gliwic do Tarnowskich Gór, którego trasa również zahaczała o wsie gminy Zbrosławice.

W następnych latach przybywało połączeń. W marcu 1973 r. uruchomiono dwie okrężne linie z Tarnowskich Gór o numerach 195 i 196. Przebiegały one przez Miedary, jednak w jakiś czas potem zostały zlikwidowane. W latach siedemdziesiątych na terenie zbrosławickim istniała już też linia 134 z Pyskowic do Tarnowskich Gór. Dopiero na początku dwudziestego pierwszego wieku skrócono jej trasę tak, że autobusy 134 przestały dojeżdżać do Pyskowic. Przez pewien czas oprócz linii 134 istniało alternatywne połączenie Tarnowskich Gór z Pyskowicami, obsługiwane przez PKS Gliwice. Na początku XXI wieku PKS zrezygnował z tej linii. Przejął ją Międzygminny Związek Komunikacji Pasażerskiej w Tarnowskich Górach, nadając linii numer 153.

Oprócz linii 20 łączącej Bytom z Pyskowicami nieco okrężną trasą, w latach siedemdziesiątych utworzona została linia 184, której autobusy jeździły prostą drogą z Bytomia do Pyskowic. W listopadzie 1974 r. na łamach jednej z gazet czytelnik skarży się na błędną pisownię trasy tegoż autobusu, podaną w pojeździe. Na tabliczkach napisano, że jedzie on przez Boniowice - Wieszowa - Rokitnica, podczas gdy prawidłowo powinno być zapisane: przez Boniowice - Wieszowę - Rokitnicę.

Spore zmiany zaszły w maju 1983 r. Ponieważ w Bytomiu Karbiu rozpoczęto budowę wiaduktu drogowego nad torami kolejowymi do Tarnowskich Gór, z tego powodu od 2 maja 1983 r. wstrzymano ruch na wszystkich liniach tramwajowych z Bytomia w stronę Miechowic, a więc także na linii 31 do Wieszowy. Po latach okazało się, że oznaczało to likwidację tramwaju na terenie gminy Zbrosławice. W zamian uruchomiona została linia autobusowa 724 na trasie: Bytom dworzec PKP - ul. Strzelców Bytomskich - Dąbrowa Miejska - Karb - Miechowice - Rokitnica - Wieszowa dworzec PKP. W czasie budowy wiaduktu autobus linii 132 z Bytomia do Wieszowy również jeździł kilka kilometrów ulicą Strzelców Bytomskich w Bytomiu, a więc trasą na Tarnowskich Góry.

Po postawieniu WPK Katowice w 1991 r. w stan likwidacji nastąpiły nieuniknione zmiany oranizacyjne w komunikacji pasażerskiej. Gdy utworzono Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej w Bytomiu, gmina Zbrosławice stała się jednym z jego założycieli. Prócz tego Zbrosławice wstąpiły do utworzonego w 1992 r. MZKP. Zaowocowało to utworzeniem nowych linii autobusowych oraz wyznaczeniem dodatkowych przystanków na już istniejących liniach. Część nowych połączeń autobusowych utworzono z myślą o tym, aby zapewnić dowóz i odwóz dzieci i młodzieży do szkół. Zdecydowano się, by były to ogólnodostępne kursy, przeznaczone nie tylko dla uczniów i nauczycieli, lecz także dla pozostałych pasażerów. Niejako przy okazji uruchamiania takich linii gmina Zbrosławice uzyskała w dni nauki szkolnej kilka dodatkowych połączeń z Pyskowicami, na przykład linią 791. Po prostu Pyskowice były najbliższym miejscem, gdzie można było bezpiecznie ustanowić przystanek końcowy. Warto zwrócić uwagę, że chociaż autobusy jeżdżące na liniach MZKP nazywano niekiedy potocznie komunikacją miejską, to w niektórych kursach zarówno przystanek początkowy jak i przystanek końcowy znajdowały się na terenach wiejskich. Za przykład może posłużyć chociażby linia 712, na której od 1 września 2005 r. wprowadzono trzy pary kursów w relacji Wieszowa - Zbrosławice - Kamieniec. Przykładem modyfikacji układu komunikacyjnego gminy pod wpływem potrzeb szkolnictwa może być przystanek autobusowy tuż przy budynku szkolnym w Kamieńcu, dokąd od 1 kwietnia 2005 r. skierowano część kursów autobusu 20 (Bytom - Pyskowice) i 80 (Gliwice - Tarnowskie Góry), a także przedłużono kursy linii 132 z Bytomia do Wieszowy, ale tylko w dni robocze.

Na koniec słów kilka o pospiesznych liniach autobusowych PKS prowadzących przez teren gminy Zbrosławice. Warto tu wymienić dalekobieżne kursy do Łodzi, Częstochowy czy Jastrzębia Zdroju przebiegające drogą krajową nr 79 między Gliwicami a Tarnowskimi Górami. Na drodze krajowej nr 94 między Pyskowicami a Bytomiem od lat spotkać można autobusy PKS relacji Krynica Zdrój - Nysa, a przed 2008 r. przez krótki czas kursował tędy autobus PKS Wieluń - Katowice. Nieco wcześniej również niedługo funkcjonowała linia PKS Gliwice relacji Gliwice - Pyskowice - Tarnowskie Góry - Siewierz - Warszawa. Autobusy te nie miały planowych postojów na terenie gminy Zbrosławice.

Tekst i zdjęcia:
Tomasz Rzeczycki