Karl Korbsch

Plan i budynek przy ul. Bytomskiej 1
Plan i budynek przy ul. Bytomskiej 1

Tarnogórscy budowniczowie (3)

Karl Korbsch był członkiem zarządu magistratu Tarnowskich Gór. Prawdopodobnie na jego ręce złożył Emil Gajdas urząd burmistrza komisarycznego w trudnym czasie - 4 lipca 1921 r.

Vita brevis

Karl Korbsch był członkiem zarządu magistratu Tarnowskich Gór. Prawdopodobnie na jego ręce złożył Emil Gajdas urząd burmistrza komisarycznego w trudnym czasie - 4 lipca 1921 r. W latach 1920-25 Korbsch był mistrzem Bractwa Strzeleckiego - stowarzyszenia, które łączyło tarnogórzan bez względu na religię, narodowość i poglądy polityczne. Urząd Patentowy Rzeczpospolitej Polskiej przyznał Korbschowi patent na „Sprężynującą obręcz do połączeń drzewa”. Korbsch prowadził w Tarnowskich Górach jedno z największych (obok Emanuela Dziuby) przedsiębiorstw budowlanych; był właścicielem dwóch działek i kamienicy przy obecnej ulicy Karola Miarki – z pewnością był człowiekiem przedsiębiorczym, inteligentnym i powszechnie szanowanym.

Nie wiemy jednak gdzie i kiedy się urodził, nie mamy pewności co do daty jego śmierci i gdzie został pochowany, nie wiemy czy owocna była jego praca w magistracie lub czy miał rodzinę. Ponad osiemdziesiąt lat po jego śmierci mógłby być całkowicie zapomniany, gdyby nie...

Ars longa

Plan i budynek przy ul. Bytomskiej 1
Plan i budynek przy ul. Bytomskiej 1

Tarnogórzanie (a szczególnie mieszkańcy Bobrownik) wciąż przechadzają obok przez Niego wzniesionych budowli; chodzą do kościoła, który zaprojektował; spierają się o zamurowane przez Niego drzwi albo budynek szkolny. Piszący te słowa – choć wychowany tuż za granicą Tarnowskich Gór – także osiem najpiękniejszych lat życia spędził we wzniesionym przez Korbscha budynku. Przypomnę więc, co Karl Korbsch, mistrz budowlany, po sobie zostawił.

 

 

 

Rozbudowa Szkoły w Bobrownikach

Projekt szkoły w Bobrownikach
Projekt szkoły w Bobrownikach

Budynek szkoły podstawowej w Bobrownikach Śląskich powstał według planów sporządzonych we wrześniu 1891 roku przez radcę budowlanego Bachmanna. Jednak po kilkunastu latach był już niewystarczający. Po przejęciu na własność szkoły, fragmentu sąsiedniej działki Józefa Kuny, stała się możliwa rozbudowa szkoły w kierunku wschodnim. Plany rozbudowy sporządził Korbsch w maju 1905 roku. W Archiwum Państwowym w Katowicach zachował się starannie wykonany album z planami i kosztami rozbudowy. Korbsch dobudował od wschodu skrzydło symetryczne do zachodniego – tak, że dzisiaj, gdyby nie wspomniane plany, nie sposób byłoby się domyślić, że budynek szkolny powstał w dwóch etapach i jest dziełem dwóch autorów.

 

Kamienica przy ulicy Bytomskiej 1

Kościół p.w. Przemienienia Pańskiego w Bobrownikach Śląskich
Kościół p.w. Przemienienia Pańskiego w Bobrownikach Śląskich

W 1905 roku Korbsch sporządził dla Marthy Pokory projekt przebudowy kamienicy przy ulicy Bytomskiej 1. Budowniczy wykorzystał w nim mury starego, jednopiętrowego budynku – powiększając go od strony placu Wolności i dobudowując drugie piętro z loggią balkonową pośrodku. Całkowitej zmianie uległy wówczas elewacje, którym Korbsch nadał bogate secesyjne dekoracje. Smaczku projektowi nadaje asymetrycznie zaprojektowany parter (dziś częściowo zniszczony) stanowiący kontrast do symetrii pięter. Drobne modernizacje tego budynku prowadził Korbsch w roku 1906. Wkrótce - kamienica ta, sąsiednia kamienica przy ulicy Piastowskiej 19 i znajdująca się za nimi oficyna - stają się własnością budowniczego. W 1909 roku Korbsch sporządził dla siebie projekty ogrodzenia. Ogródek przed domem sięgał wówczas dzisiejszej jezdni. Dodajmy, że po śmierci Korbscha, budynek przeszedł na własność Wojciecha Heliosa.

Kościół p.w. Przemienienia Pańskiego w Bobrownikach Śląskich

Kościół p.w. Przemienienia Pańskiego w Bobrownikach Śląskich
Kościół p.w. Przemienienia Pańskiego w Bobrownikach Śląskich

W 1994 roku burza uszkodziła hełm wieży kościoła p.w. Przemienienia Pańskiego w Bobrownikach. Podczas prac remontowych, znaleziono w kuli pod krzyżem wieńczącym wieżę, dokument spisany przezornie ,,według starego zwyczaju”, przez budowniczego. Tłumaczenie całego dokumentu, podpisanego przez Korbscha 10 sierpnia 1910 roku, zostało przytoczone w monografii „Historia Bobrownik Śląskich” Franciszka Żurka. Przypomnijmy tutaj jedynie najważniejsze nazwiska i daty. Karl Korbsch był projektantem i kierownikiem budowy, a prace murarskie i ciesielskie prowadził Emanuel Dziuba. Fundamenty pod nową budowę rozpoczęto kopać w czerwcu 1910 roku. 10 lipca 1910 roku poświęcono kamień węgielny, a już 17 listopada następnego roku poświęcono ukończoną świątynię.

Kościół ma formę trójnawowej bazyliki, z jedną wieżą od zachodu, w osi budowli. Architekt użył w nim mieszaniny różnych stylów architektonicznych, z przewagą form romańskich. W 1914 roku, według projektu Korbscha, powstała także przykościelna plebania.

 

 

 

 

Szkoła w Suchej Górze

Budynek i projekt szkoły w Suchej Górze
Budynek i projekt szkoły w Suchej Górze

Budynek i projekt szkoły w Suchej Górze
Budynek i projekt szkoły w Suchej Górze

Rok wcześniej, w 1913 roku, Korbsch zaprojektował budynek 8-klasowej szkoły w Suchej Górze. Budynek szczególnie mi bliski. Ta szkoła ma zupełnie inne formy niż szkoła w Bobrownikach. Ma proste, symetryczne formy, o wielu cechach modernistycznych. Podziały ścian przeprowadzono za pomocą lizen, a duże prostokątne okna nie mają żadnych obramień. Do właściwej szkoły przylega budynek mieszkalny dla nauczycieli. Tworzy to ciekawą kaskadową bryłę.
Z małej chmury wielki deszcz...

Oprócz tych dużych budowli Karl Korbsch zaprojektował w Tarnowskich Górach wiele drobnych przebudów kamieniec, polegających głównie na zmianie wewnętrznych podziałów, przebijaniu otworów drzwiowych czy okiennych lub zamurowywania – w zależności od chwilowych potrzeb właścicieli. Prace te prowadził m.in. na ulicy Krakowskiej 2 (1902); Krakowskiej 10 (1902-1904); Karola Miarki 18 (1906); Krakowskiej 7 (1907-1915); Krakowskiej 12 (1908-1909); Krakowskiej 16 (1909-1913); Karola Miarki 13 i 20 (1913 - szklana weranda) i co może wielu czytelników zainteresować, na Rynku 1. W 1913 roku według planów Korbscha zamurowano boczne wejście do „Sedlaczka”, zamieniając je na okno. Równocześnie przebito nowe wejście do budynku od ulicy Gliwickiej (dziś nieistniejące) oraz dokonano kilku drobnych zmian we wnętrzu budynku. Korbsch z pewnością nie mógł przypuszczać, że kilkadziesiąt cegieł wmurowanych wówczas w budynek „Sedlaczka” wzbudzi po 90. latach tak wiele emocji.

Dodam, a propos „Sedlaczka”, że zachowana dokumentacja nie pozwala stwierdzić, kiedy boczne drzwi w budynku powstały. Istniał rysunek Rynku z około 1860 roku, ale pozostała po nim tylko nieostra fotografia i wśród plam trudno jednoznacznie rozpoznać czy to drzwi czy okno. Na akwareli Friedricha Bernharda Wernera z 1766 roku widoczne są boczne drzwi... ale po przeciwnej stronie głównego portalu. Przypomnę także, że badania wątku murów sugerowały, że pierwotnie znajdowały się tutaj podcienia - tak jak po przeciwnej stronie ulicy.

Człowiek

Projekty Korbscha reprezentują dobry poziom, ale brak im jakichś cech indywidualnych. Prawie każdy zrealizowany został w innym stylu – co utrudnia ogólną ocenę jego twórczości.

Nic prawie nie wiemy o życiu Karla Korbscha. Według „Dziejów Bractwa Strzeleckiego” Pawła Krotochwila – zmarł w październiku 1925 roku. W tarnogórskim Urzędzie Stanu Cywilnego brak jednak na ten temat adnotacji, brak tam także innych informacji o innych datach z jego życia – nie wiemy więc czy był żonaty i czy miał dzieci. Archiwalia budowlane zaświadczają, że należały do niego budynek przy ulicy Karola Miarki 20, a później również wspomniane kamienice na ulicy Bytomskiej 1 i Piastowskiej 19.

Marek Wojcik