Bliżej tradycji

Po uroczystym odsłonięciu kamienia pamiątkowego w Parku Strzeleckim, 24 października 2009 roku
Po uroczystym odsłonięciu kamienia pamiątkowego w Parku Strzeleckim, 24 października 2009 roku

Park Strzelecki przez ponad wiek spełniał kluczową rolę w życiu społecznym,  towarzyskim i kulturalnym Tarnowskich Gór. To tutaj odbywały się festyny, zabawy, koncerty przeznaczone nie tylko dla członków organizacji, ale także dla mieszkańców miasta i jego okolicy.

Kompleks był również zapleczem dla wielu miejscowych organizacji, m.in. Stowarzyszenia Czeladników Katolickich, związków kombatanckich, organizacji dobroczynnych. Przez długie lata zasłużoną renomą cieszyła się także restauracja w siedzibie Bractwa wymieniana w wydanym w 1937 roku  Turystyczno-krajoznawczym przewodniku po województwie śląskim Berezowskiego „ ... jako warta odwiedzenia”. U schyłku wojen napoleońskich w budynku siedziby mieścił się lazaret dla rannych żołnierzy.

Ceremonia odsłonięcia kamienia pamiątkowego. Burmistrz Arkadiusz Czech (trzeci z prawej) w towarzystwie obecnych na uroczystości Braci fundatorów (od lewej): Andrzej Janicki, Lesław Augustyn, Andrzej Jarosz, Janusz Szroeter, Marek Kromkowski, Leonard Woźnica
Ceremonia odsłonięcia kamienia pamiątkowego. Burmistrz Arkadiusz Czech (trzeci z prawej) w towarzystwie obecnych na uroczystości Braci fundatorów (od lewej): Andrzej Janicki, Lesław Augustyn, Andrzej Jarosz, Janusz Szroeter, Marek Kromkowski, Leonard Woźnica

W sobotę 24 października 2009 roku odsłonięte zostały kamień pamiątkowy i tablica informacyjna na terenie istniejącego do wybuchu II wojny światowej Parku Strzeleckiego, który przez ostatnie półwiecze określany był, nie wiedzieć dlaczego, mianem „małpiego gaju”. Na uroczystość przybyły delegacje śląskich bractw kurkowych z: Bytomia, Jelcza-Laskowic, Mikołowa, Pszczyny, Raciborza, Rudy Śląskiej, Rybnika, Wrocławia, Żor i Tarnowskich Gór. Obecni byli król Okręgu Śląskiego – Jacek Wicher  i prezes Okręgu Śląskiego Zjednoczenia Kurkowych Bractw Strzeleckich RP, były król EGS – Tadeusz Żyła.

Kompleks bracki, nazwany nieco później Parkiem Strzeleckim, zaczął powstawać na północnym przedmieściu Tarnowskich Gór zwanym Blaszyną na początku  XIX wieku dzięki inicjatywie założonego w 1780 roku Bractwa Strzeleckiego.  Początkowo mieściła się w nim strzelnica oddana do użytku w latach 1804 –1805 z ukończoną kilka lat później siedzibą organizacji wybudowaną według planów znanego budowniczego maszyn parowych Augusta Friedricha Holzhausena (1768–1827). Nieco później kompleks wzbogacił się o kręgielnię (1826) rozbudowaną w 1841 roku. W końcu XIX i początkach XX wieku powstały w nim kolejne obiekty służące spotkaniom towarzyskim i rekreacji: dwie altany, zadaszone podium dla orkiestry oraz u progu XX wieku nowoczesna strzelnica. W 1905 r. cały park ogrodzono drewnianym parkanem z bramą wejściową od strony istniejącej do dzisiaj ul. Strzeleckiej, zastąpione nowymi w 1938 roku. Wszystkie obiekty tworzące kompleks strzelecki, za wyjątkiem budynku strzelnicy, zostały rozebrane w 1949 roku, w ramach likwidacji ruchu brackiego przez władze komunistyczne. W miejscu dawnej siedziby wybudowano bursę dla uczniów szkoły zawodowej (obecnie biura Starostwa Powiatowego, ul. Sienkiewicza 16), a miejsce otrzymało nazwę Parku Młodzieży. Od 1957 roku organizowano w nim festyny górnicze z okazji Dni Tarnogórskich Gwarków. W latach 60. XX wieku nastąpiła dalsza zabudowa terenu, a pozostałości parku ulegały stopniowej degradacji.

Burmistrz Arkadiusz Czech i Hetman Kurkowego Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach Andrzej Janicki w towarzystwie Lesława Augustyna, Leonarda Woźnicy i Janusza Szroetera odsłaniają tablicę informacyjną w Parku Strzeleckim
Burmistrz Arkadiusz Czech i Hetman Kurkowego Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach Andrzej Janicki w towarzystwie Lesława Augustyna, Leonarda Woźnicy i Janusza Szroetera odsłaniają tablicę informacyjną w Parku Strzeleckim

Odrodzone w 1997 roku Kurkowe Bractwo Strzeleckie w Tarnowskich Górach podejmuje działania zmierzające do zachowania pamięci i spuścizny po towarzystwie, którego tradycje stara się kontynuować. Do tej pory zrealizowano kilka istotnych projektów m.in. z okazji pięciolecia reaktywacji wspólnie z Muzeum w Tarnowskich Górach zorganizowano sesję o historii i teraźniejszości organizacji. W 2003 roku przygotowano ekspozycję Bractwo Strzeleckie z Tarnowskich Gór prezentowaną w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa Oddział Celestat, jedynej placówce w naszym kraju zajmującej się badaniem przeszłości bractw kurkowych na terenie Polski oraz Muzeum w Tarnowskich Górach. W związku z wystawą bracia sfinansowali, m.in.: konserwację pucharów po tarnogórskiej konfraterni oraz partycypowali w kosztach wydanej na tę okoliczność publikacji. Podczas prac nad ekspozycją zrodził się pomysł uratowania przed rozbiórką budynku strzelnicy, jedynego zachowanego zabytku po dawnym kompleksie brackim. Dzięki poparciu miejscowych środowisk kulturalnych i naukowych, władz samorządowych różnego szczebla oraz sympatyków organizacji udało się w 2004 roku wspomniany obiekt wpisać do rejestru  zabytków województwa śląskiego. Wydarzenie to zbiegło się z obchodami 100-lecia zabytku, którym towarzyszyła sesja zorganizowana w tarnogórskim Muzeum, a materiały z niej zostały wydane drukiem. Cztery lata później ukazała się książka dr. Krzysztofa Gwoździa – Bractwo Strzeleckie w Tarnowskich Górach historia i współczesność, będąca do tej pory jedną z obszerniejszych i wysoko cenionych monografii poświęconych tematyce bractw kurkowych wydanych w Polsce. Warto dodać, że przygotowywane jest drugie wydanie – bibliofilskie w nakładzie stu sztuk. Wspomniana aktywność edytorska Bractwa jest możliwa dzięki hojności kilku jego członków oraz pomocy finansowej Urzędu Marszałkowskiego w Katowicach i Starostwa  Powiatowego w Tarnowskich Górach.

Od wielu już lat podejmowano starania zmierzające do przywrócenia historycznie uzasadnionej nazwy Park Strzelecki i zastąpienia nią funkcjonującego w świadomości tarnogórzan określenia „małpi gaj”. Celowi temu ma służyć zarówno tablica informacyjna, wykonanie której sfinansowane zostało przez Urząd Miejski (w ramach szerszej akcji upamiętniania najważniejszych miejsc związanych z Tarnowskimi Górami) jak też kamień pamiątkowy ufundowany przez kilku braci. Uroczyste odsłonięcie wspomnianych obiektów miało miejsce 24 października 2009 roku i stało się możliwe dzięki inicjatywie burmistrza Arkadiusza Czecha i wsparciu tarnogórskich radnych. Wstępem do tego wydarzenia był cykl artykułów jaki ukazał się na łamach tygodnika „Gwarek” propagujących ideę przywrócenia dawnej nazwy kompleksu strzeleckiego i opisujących rolę Bractwa w dziejach miasta.

Mamy nadzieję, że dzięki wspomnianym inicjatywom o charakterze popularyzatorskim, jak też upamiętnieniu miejsca tak ważnego nie tylko dla dziejów Kurkowego Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach, ale także dla miasta i jego okolic, uda się wprowadzić do powszechnego użytku nazwę  Park Strzelecki. Wszystkie z wymienionych działań mają charakter informacyjny i edukacyjny skierowany zarówno do miłośników historii i tradycji, jak też do tych, którzy uważają, że są one pozbawione jakiegokolwiek sensu, gdyż nie przynoszą żadnych wymiernych korzyści. Wspomnieć jednak należy, że pamięć o dalszej i bliższej historii oraz szacunek do tradycji określają naszą tożsamość, i miejsce w „małej ojczyźnie”.

Krzysztof Gwóźdź
Andrzej Janicki