Karol Erdmann hrabia Henckel von Donnersmarck

b_200_300_16777215_0___.._montes_images_stories_montes_40_01-karol-erdmann.jpg

(1695-1760)

Poczet tarnogórski

Pan Tarnowskich Gór. Był drugim i najmłodszym synem hrabiego Karola Maksymiliana oraz jego drugiej żony Heleny Jadwigi hrabianki von Roedern. Urodził się 8 grudnia 1695 r. we Wrocławiu.

Początkowo żył w cieniu brata Leona Maksymiliana, który jako starszy przejął w 1716 r. rodzinne dobra. Jedenaście lat później jednak - 5 sierpnia 1727 r. - bracia zawarli umowę. Leon Maksymilian za sumę 20 tysięcy guldenów zrzekał się na rzecz Karola Erdmanna całego odziedziczonego majątku - tj. fideikomisu tarnogórsko-świerklanieckiego - wraz z władzą nad Tarnowskimi Górami i okolicznymi ziemiami. Nie było to małą kwotą jeśli pamiętać, że całoroczne wpływy do kasy miejskiej Tarnowskich Gór to było zaledwie od 4 do 6 tysięcy guldenów.

Karol Erdmann był człowiekiem tolerancyjnym. Do takiej postawy zmuszała go po trochu sytuacja. Sam protestant był poddanym katolickiego władcy - Habsburga - cesarza i króla Czech. W 1732 r. zgodził się na osiedlenie w Tarnowskich Górach rodziny żydowskiej. Musiała ona zapłacić jednak za to
1 tysiąc guldenów. Hrabia zgodnie z poleceniem władcy zgłosił ten fakt do Urzędu Zwierzchniego we Wrocławiu.

Znaczącym wydarzeniem w życiu hrabiego i Tarnowskich Gór była wizyta w 1734 r. elektora Saksonii Fryderyka Augusta II Wettyna. Władca zdążał do Krakowa na swą królewską koronację. Panował później w Rzeczypospolitej pod imieniem Augusta III Sasa.

Wielką zmianą było przejście Śląska oraz Tarnowskich Gór pod władzę króla Prus Fryderyka II Wielkiego. Hrabia Karol Erdmann wystosował 20 listopada 1742 r. pismo do Hohenzollerna z prośbą o zgodę na odprawianie nabożeństw ewangelickich, budowę domu modlitwy oraz utrzymanie duchownego (z dochodem 200 florenów). Monarcha odpowiedział nadzwyczaj szybko. Odpowiedź Fryderyka nosiła datę 8 grudnia. Znając realia ówczesnych podróży i szybkość z jaką przekazywano listy można przyjąć, że odpowiedzi udzielono niemalże natychmiast, a osoba hrabiego była zapewne mile widziana na dworze królewskim. Oczywiście król w liście wyrażał zgodę na prośbę Karola Erdmanna. Z inicjatywy Henckla do Tarnowskich Gór sprowadzono wybitnego kaznodzieję ewangelickiego Samuela Ludwika Sasadiusa. Duchowny poświęcił 25 grudnia 1742 r. dom zborny na tarnogórskim rynku.

Niestety w czasach rządów Karola Erdmanna spotykały tarnogórzan także tragedie. W 1732 r. i 1737 r. podczas epidemii zarazy i tyfusu zmarło ponad 600 mieszkańców miasta. Tarnowskie Góry trapiły także pożary w 1734 r., 1742 r. i 1746 r. Miasto gwarków miało także powody do zadowolenia. To tutaj znalazły siedzibę władze utworzonego w 1742 r. powiatu bytomskiego. W 1754 r. w budynku przy ul. Gliwickiej nr 4 otwarto szkołę protestancką, która stała się jednym z bardziej znaczących ośrodków nauczania w tamtych czasach.

Karol Erdmann sprawował władzę nad miastem i okolicami ponad trzydzieści lat. Zmarł 7 IV 1760 r. w rodzinnym zamku w Świerklańcu. Jego dziedzicem został najstarszy syn Erdmann Gustaw.

Arkadiusz Kuzio-Podruck
Rys. Mirosław Ogiński