Witraże kościoła św. Marcina

b_200_300_16777215_0___.._montes_images_stories_montes_38_05-2.jpg

Witraż - ozdobne wypełnienie okna lub rozety wykonane z kawałków kolorowego szkła wprawianych w ołowiane ramki, stosowane głównie w kościołach. Ramki stanowią kontur rysunku. Kreskowanie na szkle lub malowanie na nim przeźroczystymi farbami podkreśla charakterystyczne elementy (głowę, oczy, ręce, fałdowanie szat, cieniowanie figur itp.). Mozaikę szklaną prześwitującą w otworach okiennych jako pierwsi zastosowali Arabowie.

W wycięte w marmurze ażury, barwne płytki miki lub przeźroczyste tafle selenitu wstawiali Rzymianie udoskonaliwszy metody produkcji szkła.

W IV i V wieku witraże znajdujemy we wnętrzach kościelnych: ok. 405 roku – kościół św. Pawła w Rzymie, ok. 450 roku katedra w Lyonie. Początkowo były to wypełnienia okienne pozbawione rysunku, złożone z barwnych szkiełek. Technika witrażu rozwinęła się w sztuce gotyckiej, a witraż figuralny zaczął pełnić funkcje dydaktyczne, przekazując treści religijne ludziom nie znającym pisma.

b_200_300_16777215_0___.._montes_images_stories_montes_38_05-3.jpgb_200_300_16777215_0___.._montes_images_stories_montes_38_05-5.jpgb_200_300_16777215_0___.._montes_images_stories_montes_38_05-6.jpgb_200_300_16777215_0___.._montes_images_stories_montes_38_05-7.jpg

W XVIII wieku smak do prześwietlonych wnętrz sprawił, że usunięto witraże z wielu średniowiecznych kościołów. Pojawiła się technika witrochromii, tj. malowania na szkle farbami olejnymi lub klejowymi jako imitacja witraża.

W XIX wieku, zainteresowanie przeszłością i nowe jej rozumienie sprawiło, że odżyła sztuka witrażu i jego zapomniane piękno. Najstarsze, zachowane do dzisiejszych czasów okna witrażowe znajdują się w katedrach w Augsburgu, Chartres, Canterbury. Ich projekty często były dziełem znamienitych twórców.

Zachowane w starotarnowickim kościele pod wezwaniem św. Marcina Biskupa, pochodzą z okresu wznoszenia kościoła w latach 1900-1902 r. Trzy figuralne już ponad sto lat zdobią i dodają blasku jego prezbiterium. Odcinają oczy od codzienności i kierują umysł ku innemu światu i innym wartościom. Bo w centralnym witrażu to przecież postać św. Marcina, który będąc wpierw żołnierzem, potem pustelnikiem, biskupem został i pierwszym świętym spoza grona męczenników

b_200_300_16777215_0___.._montes_images_stories_montes_38_05-4.jpg

Stąd na witrażu jest napis: St. Martinus ora pronobis (Św. Marcinie módl się za nami). Pod napisem miecz i część płaszcza, którym wedle tradycji św. Marcin miał przyodziać biednego. U dołu jednej z flankujących tę część witraża kolumn znajduje się nazwa firmy, która witraże wykonała i rok ich powstania - A. Seiler Breslau.1901.

W witrażu po lewej stronie prezbiterium to, Archanioł Michał z mieczem, przedstawiany także przez artystów z wagą, na której spoczną dobre i złe uczynki. Pod postacią napis: Quis ut Deus ( Któż jak Bóg), z którym wystąpić miał jako pierwszy przeciw aniołom zbuntowanym przez Lucyfera.

Witraż prawy obrazuje Archanioła Gabriela. Pod jego postacią słowa: Ave Maria gratia plenay (Bądź pozdrowiona Mario łaską napełniona). To początek najbardziej znanej modlitwy maryjnej – Zdrowaś Maryjo łaski pełna...

b_200_300_16777215_0___.._montes_images_stories_montes_38_05-9.jpgb_200_300_16777215_0___.._montes_images_stories_montes_38_05-8.jpg

W dwóch rozetach transeptu, czyli nawy poprzecznej kościoła, są dwie mozaiki witrażowe z ulokowanymi centralnie: symbolami eucharystii – hostią i kielichem oraz Chrystusa wyobrażonego jako Agnus Dei, czyli Baranka Bożego. Na pozostałych, bocznych witrażach nawy głównej znalazły się ornamenty o motywach roślinnych.

Autorzy dziękują ks. Herbertowi Jeziorskiemu za okazaną pomoc, bez której artykuł by nie powstał. Bo na witraże można patrzeć przez wiele lat, a przecież niewiele widzieć i wiedzieć.

A. Sopuch, Ł. Ochman