Karol Maksymilian hrabia Henckel von Donnersmarck

b_200_300_16777215_0___.._montes_images_stories_montes_38_02-karol-maksymilian.jpg

(12 II 1642-18 VIII 1720)

Poczet tarnogórski

Pan Tarnowskich Gór w latach 1671-1716. Był młodszym synem hrabiego Jerzego Fryderyka i jego żony Anny Heleny von Kaunitz. Urodził się zimą 1642 r. w Świerklańcu. W 1668 r. ożenił się z Elżbietą Katarzyną córką barona von Maltzan, pana stanowego na Miliczu. Gdy zmarła sześć lat później, szybko ożenił się powtórnie z Heleną Jadwigą, córką hrabiego Karola Maurycego von Roedern.

W 1671 r. przejął po ojcu władzę w Tarnowskich Górach. Starszy brat Leon Ferdynand otrzymał we władanie Bytom. Bracia podzielili się także prawami do kruszców. Starszy wraz z potomkami mógł wydobywać na terenie całej ziemi bytomskiej rudy żelaza, zaś młodszy galman.

Stosunki nowego pana z tarnogórzanami nie były poprawne i ci ostatni często skarżyli się na hrabiego do cesarza. Wysyłane komisje miały rozstrzygnąć spory. W 1677 r. zobowiązano Karola Maksymiliana do przestrzegania praw wolnego miasta górniczego Tarnowskich Gór.

Hrabia nadał miastu przywileje. W 1679 r. zezwolił na odbywanie trzeciego jarmarku miejskiego w listopadzie w niedzielę po św. Marcinie. Dwa lata później zgodził się na organizowanie czwartego jarmarku w styczniu w dzień po rocznicy śmierci cesarza Karola Wielkiego. Możliwe, że chciał w ten sposób załagodzić nieco napięte stosunki między nim a swymi poddanymi.

Nie bardzo się to jednak chyba udało. W 1691 r. wybuchł otwarty bunt. Hrabia żądał 5 tys. florenów, które wg niego miasto było mu winne. Wydany sześć lat później wyrok przez cesarskich urzędników uwzględnił tylko część zarzutów Karola Maksymiliana. Ponownie nakazano mu przestrzegać przywilejów miasta. Ograniczono także jego swobodę w wyznaczaniu władz miasta: burmistrz mógł być tylko katolikiem, a pośród radnych katolicy musieli stanowić przynajmniej połowę. Te postanowienia nie były po myśli hrabiego, on sam przecież był protestantem. Na początku XVIII w. cesarskie komisje ponownie usiłowały pogodzić tarnogórzan i hrabiego.

Przełom stuleci był dla miasta czasem nader trudnym. Stan finansów uległ gwałtownemu załamaniu. Około 1703 r. hrabia zreorganizował władze, oddzielając miejskie od górniczych. Mianowano nowego żupnika oraz olbornika. Nie poprawiło to jednak znacząco sytuacji, ale wraz z innymi działaniami zdołano pozbyć się przynajmniej długów, jakie miało miasto.

W 1713 r. w Tarnowskich Górach mieszkało ok. 1200 osób. W dwóch kolejnych latach padające deszcze zniszczyły zbiory. To z kolei stało się przyczyną wybuchu w 1715 r. zarazy, podczas której zmarły 152 osoby.

W czasie rządów Karola Maksymiliana Tarnowskie Góry dwukrotnie gościły polskich królów. W 1683 r. Jana III Sobieskiego, a w 1697 r. Augusta II Mocnego. Wiele wskazuje, że miał zaszczyt spotkać się z nimi także hrabia. Obydwaj monarchowie zatrzymali się w siedzibie starostów ziemskich (dziś w budynku tym jest Muzeum i restauracja „Sedlaczek”).

W 1716 r. Karol Maksymilian przekazał władzę nad miastem i całym majątkiem starszemu synowi Leonowi Maksymilianowi. Zapewne zmęczony wieloletnimi, niełatwymi rządami, ciągłymi sporami z poddanymi oraz klęskami, jakie wówczas doświadczyły poddane mu ziemie.

Hrabia dwukrotnie żonaty pozostawił gromadkę córek i dwóch synów. Wyżej wspomnianego Leona Maksymiliana oraz Karola Erdmanna. Obydwaj byli kolejnymi panami Tarnowskich Gór. Hrabia zmarł latem 1720 r. na swym zamku w Świerklańcu.

Arkadiusz Kuzio-Podruck
Rys. Mirosław Ogiński