Jerzy Fryderyk von Ansbach (5 IV 1539 - 26 IV 1603)

Jerzy Fryderyk von Ansbach
Jerzy Fryderyk von Ansbach

Poczet tarnogórski

Książę karniowski, margrabia Ansbach, pan Bytomia i Tarnowskich Gór

Prawie sześćdziesiąt lat sprawował władzę nad Tarnowskimi Górami i Bytomiem. Jednym z najważniejszych przywilejów jakie miasto od niego uzyskało było nadanie w 1562 r. herbu.

Był jedynym synem margrabiego Jerzego. W momencie śmierci ojca miał niecałe 5 lat. Odziedziczył Ansbach we Frankonii oraz Karniów na Górnym Śląsku. Jako zastaw dostało mu się księstwo opolsko-raciborskie oraz ziemia bogumińska i bytomska z Tarnowskimi Górami.

Opiekunem został stryj, książę pruski Albrecht. 10 lat później zastąpił go król Ferdynand I Habsburg.

W 1552 r. młody margrabia w zamian za księstwo opolsko-raciborskie dostał położone na drugim krańcu Śląska, księstwo żagańskie. Sześć lat później Ferdynand odkupił je.

W 1556 r. uznano go pełnoletnim. Rok później odziedziczył po bracie stryjecznym Albrechcie Bayreuth i Kulumbach we Frankonii. W 1573 r. zażądał opieki nad chorym księciem Prus Albrechtem Fryderykiem. Król Stefan Batory zgodził się i w 1578 r. Jerzy Fryderyk złożył w Warszawie należny polskiemu monarsze hołd lenny.

Jerzy Fryderyk w 1560 r. miał w ziemi bytomskiej w swoim ręku 3 miasta i 17 wsi, podczas gdy ojciec w 1532 r. tylko 2 miasta i 8 wsi.

W jego imieniu zalecano, aby starosta ziemski znał język polski. Obiecano także wydrukować ordynację górniczą w dwóch językach. Osadzie powstałej koło Żyglina nadał prawa miejskie. Bytomianom zgodził się na dodatkowe dwa jarmarki.

Tarnowskim Górom nadał 25 lipca 1562 r. herb udostojniony labrami i klejnotem. To niezmiernie rzadkie w przypadku heraldyki miejskiej. Dokument Jerzego Fryderyka jest najstarszym zachowanym i pewnym nadaniem herbu miastu Gwarków. Tarnogórzanom zezwolił Jerzy Fryderyk na wybudowanie nowego ratusza, browaru, z wyszynkiem piwnym oraz składu soli.

20 października 1599 r. Tarnowskim Górom potwierdził wszystkie dotychczas uzyskane prawa i przywileje oraz dodał nowe, np.: zwolnienie mieszczan z obowiązku przemiału słodu w książęcym młynie. Trzy lata wcześniej wobec braku dzieci, wyznaczył kuzyna, elektora Brandenburgii Joachima Fryderyka na spadkobiercę.

Jerzy Fryderyk zmarł 26 kwietnia 1603 r. w Ansbach.

Arkadiusz Kuzio-Podrucki
Rys. Mirosław Ogiński