Tradycja i porządek świata

Lyjna i Ryjzka czyli Helena Domańska  i Teresa Majzner
Lyjna i Ryjzka czyli Helena Domańska i Teresa Majzner

Skąd przybywamy, jacy jesteśmy, dokąd zmierzamy?

W tak postawionym temacie, wyjątkowe są już kilkuletnie działania edukacyjne Śląskich Starek, promujących kulturę regionalną małej ojczyzny. Śląskie Starki – Lyjna i Ryjzka – czyli Helena Domańska i Teresa Majzner są członkiniami Tarnogórskiego Stowarzyszenia – Uniwersytet Trzeciego Wieku i autorkami oryginalnego projektu programu edukacji regionalnej pt.: „Śląskie Starki berają”, adresowanego przede wszystkim do najmłodszego pokolenia – do przedszkolaków i uczniów szkół podstawowych

Wrzesień to początek nowego roku szkolnego i od zawsze czas gorących dyskusji o kondycji edukacji i wychowania dzieci i młodzieży. Powszechnie zauważa się coraz większy wpływ postmodernistycznej filozofii świata i człowieka na wychowanie i kulturę. Coraz bardziej jesteśmy zaniepokojeni konsumpcjonizmem, unifikacją kultury masowej i zanikiem podziału na kulturę „wysoką” i „niską”. Poważne wątpliwości budzi postmodernistyczna pedagogika, w której poddaje się w wątpliwość autorytety, dotychczasowe wzorce i normy etyczne.

Stawiamy sobie więc retoryczne pytania o przyszłość naszych dzieci, wnuków ale przede wszystkim nas samych.

Skąd przybywamy, jacy jesteśmy, dokąd zmierzamy? To pytanie o istotę ludzkiej egzystencji prowokuje do refleksji zawartej w myśli Jerzego Waldorfa: „Sens życia i wiara w człowieka nie bierze się z pustki, lecz z pielęgnowania tradycji i ocalania pamięci zbiorowej, która stanowi o przyszłości i wielkości narodu.”

Kultura i tradycja są fundamentem wychowania moralnego i społecznego, są uświadomieniem korzeni – skąd przychodzimy. Pielęgnowanie kultury i tradycji, szacunku do wartości – tego jacy jesteśmy powinna uczyć rodzina i szkoła, ale przede wszystkim środowisko. To one pozwalają wyznaczyć cel dokąd zmierzamy. A świadomość tego skąd przychodzimy, dokąd zmierzamy jest fundamentem wychowania dzieci i młodzieży, a także, a może przede wszystkim określenia sensu własnego życia i miejsca w świecie.

Śląskie Starki – Lyjna i Ryjzka – czyli Helena Domańska i Teresa Majzner – słuchaczki Uniwersytetu Trzeciego Wieku, wcielają się w rolę Starek, babć, które opowiadają maluchom o śląskich tradycjach. W czasie tych spotkań dzieci poznają gwarę śląską, historię regionu, elementy strojów śląskich czy wreszcie tradycje związane z kalendarzem liturgicznym i typowymi dawnymi zawodami – np. górnika.

W swojej edukacyjnej działalności regionalnej zapoczątkowanej w 2012 roku, a prowadzonej regularnie już od 2014 roku Starki przeprowadziły wiele lekcji – regionalnych spotkań dla przedszkolaków i uczniów szkół podstawowych, między innymi w Tarnowskich Górach, Bytomiu, Zabrzu, Chorzowie, Kamieńcu, Zbrosławicach, Pyskowicach; prezentują także kulturę regionu na spotkaniach dla dorosłych mieszkańców naszej lokalnej społeczności. Między innymi nagrały /www.antryj.pl/ obraz filmowy, pokazujący tradycję noszenia purpurki, prezentowały obyczaje na międzypokoleniowym spotkaniu „Śląscy Seniorzy XXI Wieku na TOPie”, czy czytały w „języku serca” dzieło Henryka Sienkiewicza w ogólnopolskiej akcji „Narodowego Czytania Quo Vadis” w CKŚ w Nakle Śląskim i w Świerklańcu.

Bardzo ważne miejsce w działalności Starek zajmuje współpraca z tarnogórskim Muzeum. Zaowocowała ona udziałem w nagraniu spotu reklamującego Muzeum, nagraniu filmiku na potrzeby wystawy „Wokół dawnej kuchni”, akcji „Fajne muzeum”, wydarzeniach, jak „Noc Muzeów”, „ Kulinarnie w Muzeum”.

Realizując swój projekt Lyjna i Ryjzka pragną uświadamiać najmłodszym, że rodzina, dom, wartości, poglądy i zachowania przekazywane z pokolenia na pokolenie są bardzo ważne, a zwyczaje i obrzędy to tradycja stanowiąca fundament funkcjonowania społeczności.

Z tych działań propagujących wartości życia rodzinnego trzeba przypomnieć ich prowadzenie w 2018 roku imprezy w Nakle Śląskim z okazji Metropolitalnego Święta Rodziny, a także udział w pikniku rodzinnym w Pyskowicach zorganizowanym przez tamtejsze Przedszkole nr 4; zresztą wszystkie spotkania z przedszkolakami uświadamiają najmłodszym wartość rodzimych tradycji.

Podczas swoich spotkań Śląskie Starki wykorzystują dostępne utwory gwarowe oraz prezentują własne teksty przygotowane specjalnie na te wydarzenia. Teresa Majzner wspomina: „Początkowo czytałyśmy z Heleną Domańską (Lyjna) wybrane z dostępnych źródeł bajki i wiersze „po śląsku”. Zawsze starałyśmy się wybierać takie pozycje aby „przemycić” cele wychowawcze i nieco historii Śląska. Z upływem czasu nasze (Ryjzki i Lyjny) ambicje sięgnęły wyżej i zabrałyśmy się za „tłumaczenie” opowiadań i bajek z języka literackiego na gwarę śląską.”

Na przykład Helena Domańska „przetłumaczyła” opowiadanie „Zosia i fiołkowy kapelusz” (Zosia i lilowy hutlik) oraz „Antoś i stara jabłoń” (Antoś i staro jabłonka), zaś Teresa Majzner ma na swoim koncie „tłumaczenie” opowiadania „O Świętej Rodzinie i Szarym Pajączku” (O świyntyj Familiji i Szarym Pajonczku) oraz fragment powieści „Quo Vadis”.

Wyjątkowość działalności Śląskich Starek oddają słowa niemieckiej pisarki, historyka i filozofa Ricardy Huch: „Tradycja jest rozumem całego narodu, przesianym z jednego wieku w drugi”. Wyrazem uznania dla pracy Teresy Majzner i Heleny Domańskiej – Śląskich Starek, uczących przede wszystkim najmłodszych członków naszej lokalnej społeczności szacunku dla rodzimej kultury, tradycji ale także tolerancji i akceptowania jej różnorodności; uczących także szacunku do starszych jako źródła wiedzy i strażnika tego co najcenniejsze dla każdego człowieka – dziedzictwa kulturowego – i własnej tożsamości była przyznana im w 2017 roku Nagroda Burmistrza Miasta Tarnowskie Góry za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej, upowszechniania i ochrony kultury.

Bez wątpienia takie działania realizują bardzo ważne cele wychowywania młodego pokolenia w duchu tradycji, bo jak stwierdzał jeden z najwybitniejszych współczesnych filozofów Leszek Kołakowski: „Wychowanie, całkowicie wyzwolone z autorytetu, tradycji i dogmatu, kończy się nihilizmem”. Przekazywanie tradycji i poczucia dumy z dorobku minionych pokoleń jest jednym z najważniejszych obowiązków a jednocześnie bardzo trudnym zadaniem społeczeństwa w dobie powszechnej globalizacji.

Tarnowskie Góry, są miastem, które ceni to co stanowi o wyjątkowości miejsca gdzie żyjemy. Wrzesień w kalendarzu wydarzeń kulturalnych miasta gwarków zapisany jest jako czas przypominania tarnogórskiej historii, tradycyjnego święta miasta, czyli „Gwarków”. I pewnie to wydarzenie od lat za sprawą mniej lub więcej barwnego i licznego pochodu przypomina o wielu ciekawych wydarzeniach i postaciach związanych z naszym miastem. To wszystko sprawia, że srebrne miasto, a od 2017 roku za sprawą wpisu na listę UNESCO część światowego dziedzictwa kulturowego, napawa tarnogórzan dumą ze swojego miasta i jego historii. Z pewnością mieszkańcy grodu gwarków mają świadomość, że „Tradycja służy zachowaniu porządku świata.”

Stanisława Szymczyk
Więcej informacji o działaniach Śląskich Starek
można znaleźć na stronie www.utwtg.pl

 

Okładka Montes nr 99

Okładka Montes nr 99