Związki tarnogórskiego Bractwa Strzeleckiego z organizacjami kombatanckimi

Członkowie Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach (Schützengilde) i część zaproszonych gości na uroczystość poświęcenia strzelnicy 8–10 maja 1904 r., fot. Otto Reiche, ze zbiorów Muzeum w Tarnowskich Górach
Członkowie Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach (Schützengilde) i część zaproszonych gości na uroczystość poświęcenia strzelnicy 8–10 maja 1904 r., fot. Otto Reiche, ze zbiorów Muzeum w Tarnowskich Górach

Zarówno w okresie pruskim, jaki i w czasach międzywojennych tarnogórskie Bractwo Strzeleckie, jako organizacja o charakterze paramilitarnym, współpracowało i wspierało działalność miejscowych towarzystw kombatanckich

W okresie pruskim bractwo przyczyniło się prawdopodobnie do powstania miejscowego związku wojackiego powstałego w 1873 r. Rok później w Parku Strzeleckim świętowano pierwszą rocznicę założenia tej organizacji. Ponadto podczas obchodzonych od 1873 r. strzelań sedańskich (Sedanschießen) do udziału w wydarzeniu zapraszano byłych żołnierzy z terenu powiatu tarnogórskiego dopuszczając ich do zdobywania nagród. Potwierdza to, m.in. program imprezy zorganizowanej 2 września 1875 r. oraz pismo skierowane do Zarządu Bractwa przez władze związku kombatanckiego z 11 sierpnia 1909 r. Z ostatniego z wymienionych dokumentów wynika, że weterani organizowali również co roku w Parku Strzeleckim święto letnie (Sommerfest). Imprezy w kompleksie strzeleckim przygotowywało również drugie zrzeszenie kombatanckie działającego na terenie miasta, czyli Związek Obrony Krajowej (Landwehrverein), a jedna z nich odbyła się 29 września 1909 r.

Odznaka Strzelecka (złota), o którą rywalizowali członkowie tarnogórskiego Związku Powstańców Śląskich na strzelnicy Kurkowego Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach, źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Odznaka_Strzelecka
Odznaka Strzelecka (złota), o którą rywalizowali członkowie tarnogórskiego Związku Powstańców Śląskich na strzelnicy Kurkowego Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach, źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Odznaka_Strzelecka

Zarząd Związku Powstańców Śląskich na powiat tarnogórski. W części centralnej pierwszego rzędu prezes organizacji Jan Zejer (1890–1953), fot. Jan Melcer, sierpień 1936 r., ze zbiorów Muzeum w Tarnowskich Górach
Zarząd Związku Powstańców Śląskich na powiat tarnogórski. W części centralnej pierwszego rzędu prezes organizacji Jan Zejer (1890–1953), fot. Jan Melcer, sierpień 1936 r., ze zbiorów Muzeum w Tarnowskich Górach

Zmiana przynależności politycznej części Górnego Śląska nie doprowadziła do zaniechania tego typu działalności, a zasadnicza różnica polegała na prowadzeniu współpracy z polskimi związkami o charakterze kombatanckim. Na pierwszym miejscu należy wymienić dość dobre relacje ze Związkiem Powstańców Śląskich, szczególnie czytelne w latach 30. XX w., o czym świadczą imprezy organizowane w Parku Strzeleckim. Najważniejsza z nich miała miejsce w niedzielę 17 czerwca 1934 r. i związana była z poświęceniem sztandaru Grupy uchodźczej Związku z powiatu strzeleckiego (Groß Strehlitz, obecnie Strzelce Opolskie), której siedziba znajdowała się w Tarnowskich Górach. Ze względu na istniejącą sytuację polityczną omawiana uroczystość stała się wielką patriotyczną manifestacją górnośląskiego społeczeństwa polskiego. Na poświęcenie sztandaru przybyły delegacje: Związku Powstańców Śląskich, różnych polskich organizacji działających w województwie śląskim oraz na niemieckim Górnym Śląsku. Na wielkim święcie strzelczan, nie zabrakło przedstawicieli innych związków i towarzystw z powiatu tarnogórskiego, m.in.: Związku Strzeleckiego, Oddziałów Młodzieży Powstańczej, Towarzystwa Mandolinowego i Wycieczkowego „Jaskółka”, Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, Związku Samodzielnych Rzemieślników oraz Kurkowego Bractwa Strzeleckiego. Program uroczystości przewidywał zbiórkę przy ul. Kolejowej (obecnie Marsz. Józefa Piłsudskiego), skąd pochód udał się do kościoła parafialnego pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła na Mszę Świętą, którą nieprzypadkowo odprawił zasłużony dla sprawy polskiej na Górnym Śląsku ks. Józef Dwucet (1879–1948), przy koncelebrze dwóch innych księży prowadzących ożywioną działalność w tym zakresie, tj. Jana Madli (1892–1940) i Józefa Matuszka (1890–1983), natomiast kazanie wygłosił ks. Robert Gajda (1890–1952). Po zakończeniu nabożeństwa złożono wieńce pamiątkowe przed Płytą Nieznanego Żołnierza i Tablicą Pamiątkową Poległych Powstańców. Następnie uformowano pochód, który przemieścił się na Rynek, gdzie odbyła się defilada. W imieniu honorowego patrona uroczystości wojewody Michała Grażyńskiego (1890–1965), przemówienie wygłosił starosta tarnogórski Józef Korol (1900–1940), po czym nastąpiło przybicie gwoździ do drzewca sztandarowego. Po tej oficjalnej części imprezy goście przybyli na obiad do restauracji „Gambrinus“, skąd o 17.00 w zwartym szyku udali się do Parku Strzeleckiego, gdzie zorganizowano spotkanie towarzyskie trwające aż do zmroku. Z przekazanej na łamach prasy relacji wynika, że podczas imprezy miała odbyć się w kompleksie strzeleckim zabawa z wieloma atrakcjami, która została odwołana ze względu na żałobę narodową ogłoszoną po zamordowaniu 15 czerwca 1934 r. Ministra Spraw Wewnętrznych płk Bronisława Pierackiego (1895–1934) przez ukraińskiego nacjonalistę Grzegorza Maciejkę.

Oprócz tej podniosłej uroczystości miejscowy Związek Powstańców Śląskich organizował także w kompleksie Bractwa zawody o Mistrzostwo Grupy Tarnogórskiej i Odznakę Strzelecką. Dla przykładu imprezy tego typu odbyły się 6 września 1936 r. oraz 15 i 22 maja 1938 r. Miały one charakter otwarty. Po zakończeniu zmagań sportowych w siedzibie towarzystwa odbywała się akademia, podczas której wręczano nagrody.

Krzysztof Gwóźdź

 

Okładka Montes nr 97

Okładka Montes nr 97