Tradycja i kontynuacja

Członkowie tarnogórskiego Bractwa Strzeleckiego i część zaproszonych gości na uroczystość poświęcenia strzelnicy w Tarnowskich Górach (obecnie ul. Tadeusza Kościuszki 5), 8–10 maja 1904 r.  fot. Otto Reiche, 1904 r., ze zbiorów Muzeum w Tarnowskich Górach
Członkowie tarnogórskiego Bractwa Strzeleckiego i część zaproszonych gości na uroczystość poświęcenia strzelnicy w Tarnowskich Górach (obecnie ul. Tadeusza Kościuszki 5), 8–10 maja 1904 r. fot. Otto Reiche, 1904 r., ze zbiorów Muzeum w Tarnowskich Górach

Roczny cykl działalności bractw strzeleckich cz. V

Święcenie sztandarów i strzelnic brackich stanowiło kolejną grupę wydarzeń o charakterze incydentalnym, pozwalającym zacieśniać relacje pomiędzy organizacjami. W 1851 r. dużym wydarzeniem na Śląsku było oddanie do użytku strzelnicy w Brzegu. Podczas uroczystości zaplanowanej na dwa dni (19–20 sierpnia 1851 r.) przygotowano, m.in.: turniej królewski, koncerty, iluminacje, bal, pochody przez miasto

Niemalże taki sam przebieg miało poświęcenie zmodernizowanego obiektu w Mikołowie (30 sierpnia – 1 września 1908 r.) i Pszczynie (15–18 lipca 1911 r.). Podobne uroczystości odbyły się także w okresie międzywojennym w Inowrocławiu (29 i 30 czerwca 1928 r.) i Śmiglu (25–29 maja 1938 r.), a na niespełna rok przed wybuchem wojny w Katowicach (1 do 9 października 1938 r.). Ostatnią z wymienionych imprez, połączoną ze strzelaniem królewskim Okręgu Śląskiego, przygotowano z wielkim rozmachem, z honorowym patronatem wojewody Michała Grażyńskiego i z udziałem ówczesnego prezesa Zjednoczenia Kurkowych Bractw Strzeleckich RP – Stanisława Maciejewskiego.

Zaproszenie na uroczystość poświęcenia nowego budynku strzelnicy w Pszczynie zorganizowaną od 16 do 18 lipca 1911 r., ze zbiorów Archiwum Państwowego w Katowicach Oddział w Pszczynie
Zaproszenie na uroczystość poświęcenia nowego budynku strzelnicy w Pszczynie zorganizowaną od 16 do 18 lipca 1911 r., ze zbiorów Archiwum Państwowego w Katowicach Oddział w Pszczynie
Zawiadomienie o uroczystości poświęcenia sztandaru Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach, 1928 r., ze zbiorów Archiwum Państwowego w Krakowie
Zawiadomienie o uroczystości poświęcenia sztandaru Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach, 1928 r., ze zbiorów Archiwum Państwowego w Krakowie

Równie bogata tradycja dotyczy turniejów strzeleckich towarzyszących uroczystościom święcenia sztandarów. Najczęściej na tę okoliczność fundowano cenne nagrody, medale i odznaki pamiątkowe. Niezależnie od ceremonii religijnej, równie ważna była świecka część tego święta, a przede wszystkim wręczenie sztandaru w centralnym punkcie miasta, przybijanie gwoździ pamiątkowych, pochód oraz festyn i koncerty. Czasami sztandary brackie fundowali władcy. Jeden z nich w 1852 r. otrzymało z rąk króla Fryderyka Wilhelma IV (1840–1861) towarzystwo z Opola, 50 lat później, zgodnie z wolą Wilhelma II (1888– 1918) weksylium udekorowano wstęgą Królewskiego Orderu Domowego Hohenzollernów podczas uroczystości trwającej od 3 do 7 sierpnia 1902 r. Wspomniany cesarz był również darczyńcą sztandaru dla bractwa w Koźlu, wręczonego towarzystwu podczas uroczystości trwającej od 17 do 18 maja 1908 r. W tym samym jeszcze roku dużym wydarzeniem było poświęcenie sztandaru dla raciborskiej konfraterni (25–27 lipca 1908 r.). Kilkanaście lat później, już w nowych realiach politycznych, ceremonie takie odbyły się m.in. w: Chodzieży

(3 maja 1922 r.), Koźminie (17–18 sierpnia 1924 r.) i Mikołowie (14 września 1924 r.). W ostatnim z wymienionych przypadków święto to połączono z obchodami sześćdziesięciolecia mikołowskiego bractwa i zakończono dopiero 21 września. Oprócz organizacji strzeleckich z terenu województwa śląskiego w obchodach uczestniczyli goście z Małopolski, Wielkopolski i Pomorza. U progu lat 30. XX w. z dużym rozmachem podobne uroczystości przygotowały bractwa z Tarnowskich Gór (16–19 września 1928 r.), Żor (1930 r.), Rybnika razem z oddaniem do użytku nowej strzelnicy (6–9 lipca 1930 r.), Katowic i w 1931 r. Szarleja-Piekar Wielkich (dziś Piekary Śląskie).

Sztandar Kurkowego Bractwa Strzeleckiego w Żorach poświęcony w 1930 r., ze zbiorów Kurkowego Bractwa Strzeleckiego w Żorach
Sztandar Kurkowego Bractwa Strzeleckiego w Żorach poświęcony w 1930 r., ze zbiorów Kurkowego Bractwa Strzeleckiego w Żorach
Sztandar Kurkowego Bractwa Strzeleckiego w Żorach poświęcony w 1930 r., ze zbiorów Kurkowego Bractwa Strzeleckiego w Żorach
Sztandar Kurkowego Bractwa Strzeleckiego w Żorach poświęcony w 1930 r., ze zbiorów Kurkowego Bractwa Strzeleckiego w Żorach

W grupie mających incydentalny charakter należy także wspomnieć wydarzenia związane ze święceniem pomników mających niejednokrotnie kontekst patriotyczny. W przypadku tym przede wszystkim należy wymienić inicjatywy podejmowane przez Towarzystwo Strzeleckie Krakowskie, gdzie były one możliwe ze względu na dużą autonomię Galicji. Trzeba tutaj wspomnieć chociażby odsłonięcie monumentów władców polskich Zygmunta Augusta i Jana III Sobieskiego z okazji dwustulecia wiktorii wiedeńskiej (1883) w Ogrodzie Strzeleckim. Towarzystwo Strzeleckie Krakowskie włączyło się także w uroczystości odsłonięcia Pomnika Grunwaldzkiego w pięćsetletnią rocznicę odniesionego zwycięstwa pod Grunwaldem, obchodzoną od 15 do 17 lipca 1910 r. Jednym z punktów tej uroczystości był raut zorganizowany na krakowskim Celestacie, a wśród gości honorowych znajdowali się m.in. fundator pomnika Ignacy Jan Paderewski (1860–1941) i twórca monumentu Antoni Wiwulski (1877–1919). Wszystkie z tych wydarzeń stały się patriotyczną manifestacją z udziałem Polaków nie tylko z Galicji, ale także z innych zaborów.

Kurkowe bractwa strzeleckie przez wieki wykształciły bogaty system turniejów strzeleckich wraz z towarzyszącym im ceremoniałem. Fakt ten podkreślano już w okresie międzywojennym. Dobitnym przykładem tego może być ustalenie w 1927 r. nazwy zrzeszenia grupującego polskie towarzystwa strzeleckie na Zjednoczenie Kurkowych Bractw Strzeleckich RP. Miało to podkreślać wielowiekowe tradycje ruchu brackiego i ułatwiać odróżnianie korporacji pozostających w związku od innych popularnych w okresie międzywojennym organizacji strzeleckich. Jedną z idei założycieli wspomnianego Zjednoczenia było pielęgnowanie i zachowanie zwyczajów brackich i budowanie wokół nich wspólnych więzi opartych na uniwersalnych wartościach. Jest rzeczą oczywistą, że bractwa kurkowe to organizmy żywe, ale we współczesnej działalności winny one przede wszystkim kierować się tym, aby zachować swoją tożsamość i wzmacniać ją dzięki inicjatywom wypływającym z tradycji.

Krzysztof Gwóźdź

 

Okładka Montes nr 96

Okładka Montes nr 96