Szyby Kopalni Fryderyk w Tarnowskich Górach

b_200_300_16777215_0___images_stories_montes_95_10_Barry-Gamble.jpg

Szyb Adolf/Staszic i Maszynowy

Szyby, wybite z poziomu 309 m.n.p.m. i oddalone od siebie o ok. 20 m, znajdują się na ogrodzonym terenie dawnej Stacji Wodociągów przy skrzyżowaniu ul. Wodociągowej i Staszica

 

Ich bliźniacze nadszybia typu Malakoff wzniesiono z czerwonej cegły na planie ośmiokąta i pokryto niskimi ośmiospadowymi dachami z latarniami. Podszybia łączą się z  trzema częściami Głębokiej Sztolni Fryderyk, zachodniej – do wylotu sztolni, północnej – poprowadzonej pod Park Miejski i południowo-wschodniej, która łącząc się z częścią zachodnią przy szybie Glückhilf, tworzy pętlę.

Szyb Staszic nosił wpierw imię Adolf i został w roku 1796 wydrążony na głębokość 21 m. W 1814 r. pogłębiono go do 48 m, a następnie do poziomu 265 m.n.p.m. W  tych okresach wykorzystywano go do  transportu urobku z pobliskich komór wydobywczych.

Ponieważ miał dawać początek Głębokiej Sztolni Fryderyk, wybito go niżej do jej poziomu 255  m.n.p.m.

b_200_300_16777215_0___images_stories_montes_95_10_Adolf.Maszyn.jpg

Po 1874  r. znów pogłębiony, co było związane z  przygotowaniami do  budowy stacji wodociągowej i rurociągu do Chorzowa, bazujących na wodzie z tej sztolni. Stację oddano do użytku w 1884 r. Gdy na przełomie 1902 i 1903 r. Zakład Wodociągowy Staszic, wówczas jeszcze Wasserwerk Adolfschacht, został rozbudowany o nowe komory pomp, szyb Adolf o przekroju beczkowym dotarł do poziomicy 237 m.n.p.m uzyskując głębokość 72 m.

Zamontowaną wtedy w  jego nadszybiu maszynę wyciągową z silnikiem parowym, służącą do transportu części maszyn oraz ludzi, wymieniono podczas rozbudowy zakładu w 1903 r. na maszynę z napędem zębatym. Tę zdemontowano w  roku 1966. Szyb do dziś łączy podziemia z powierzchnią.

Szyb Maszynowy o  przekroju owalnym ukończono w 1822 r. Umieszczono w nim wtedy pompy napędzane 40-calową maszyną parową przeniesioną z szybu Reden dla odwadniania fragmentu zachodniego odcinka Głębokiej Sztolni Fryderyk podczas jej budowy w latach 1821-1834. Część wody pompowano na powierzchnię, a część do przekopu Heinitza przez dawny chodnik wydobywczy, co zmniejszyło wysokość podnoszenia wody o 44 metry.

W 1966 r. podwyższono nadszybie i zamontowano w nim elektryczny dźwig osobowy. Od tego czasu szyb Maszynowy jest głównym połączeniem z powierzchnią podziemnych obiektów dawnej stacji wodociągów, odległej o 3 km od rynku Tarnowskich Gór.

Zbigniew Pawlak

 

Okładka Montes nr 95

Okładka Montes nr 95