Z dziejów komunikacji międzygminnej

Początek peronu nr 3 na dworcu w Tarnowskich Górach, przy którym w latach 1990-2011  zatrzymywały się autobusy l
Początek peronu nr 3 na dworcu w Tarnowskich Górach, przy którym w latach 1990-2011 zatrzymywały się autobusy l

Linia autobusowa nr 1

Prestiżowy numer 1 nosiło po drugiej wojnie światowej kilka zupełnie różnych linii autobusowych w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym. Przez dwadzieścia osiem i pół roku linia o takim numerze funkcjonowała w Tarnowskich Górach

Pierwsza jedynka łączyła Bytom z Katowicami. Autobusy te ruszyły 25 marca 1945 r. trasą przez Chorzów. Była to linia pospieszna, kursująca z częstotliwością co 45 minut, w 1948 r. już co 20 minut, a wiosną 1957 r. – co 15 minut.

Wydłużoną wersję pospiesznej jedynki Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Katowicach uruchomiło 5 grudnia 1972 r. na trasie z Katowic przez Chorzów i Bytom do Tarnowskich Gór. Linia ta otrzymała numer 1A, a jej częstotliwość wynosiła początkowo co 20 minut w dni robocze i co 30 minut w dni wolne. Mniej więcej na przełomie 1980 i 1981 r. zmieniono jej numer. Odtąd była to linia pospieszna A, natomiast dotychczasowa jedynka z Bytomia do Katowic otrzymała oznaczenie B.

Pod koniec lat osiemdziesiątych XX wieku jedynka ponownie wyjechała na trasę. Tym razem takim numerem oznaczono linię, którą można było dojechać z Bytomia przez centrum Piekar Śląskich obok bazyliki św. Bartłomieja do Osiedla Wieczorka. Taki przebieg jedynki został uwieczniony na planie miasta Piekary Śląskie, wydanym w 1990 r.

Plan ten pod tym względem szybko stał się nieaktualny. Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Katowicach zdecydowało bowiem, by 2 kwietnia 1990 r. uruchomić linię nr 1 na zupełnie innej trasie. Oznaczało to koniec piekarskiej jedynki. Odtąd jedynka obsługiwała trasę Osada Jana – dworzec autobusowy – Osiedle Fazos – obwodnica – Osiedle Przyjaźń – Śląskie Centrum Rehabilitacji „Repty”, czyli jeździła wyłącznie po terenie Tarnowskich Gór. Była to wówczas pierwsza linia autobusowa, która kursowała odcinkiem obwodnicy położonym na południe od skrzyżowania ulic Opolskiej i Zagórskiej.

Początkowo obsługę linii 1 zapewniał Zakład Komunikacyjny WPK nr 11 w Świerklańcu, jednak już po niecałym roku, 7 lutego 1991 r. dokonano zmiany rozkładu jazdy i przewoźnika. Odtąd na zasadach ajencyjnych obsługę linii 1 przejęło na pewien czas przedsiębiorstwo Usługi Przewozowe M. Wróbel. W dalszym ciągu w autobusach tych obowiązywały bilety komunikacji miejskiej. Jedynka kursowała wtedy co 20 minut, a do jej obsługi wystarczyły trzy autobusy. Zmieniło się to z początkiem maja 1991 r., gdy częstotliwość kursowania obniżono do 32 minut. Odtąd wystarczały już nie trzy, lecz dwa autobusy do obsłużenia wszystkich kursów.

„Gazeta Tarnogórska” w numerze 3 z 3 czerwca 1991 r. wydrukowała rozkład jazdy linii 1 z tarnogórskiego dworca, nie podając jednak, czy oznaczał on odjazdy w stronę Ośrodka Rehabilitacyjnego, czy też w stronę Osady Jana. Trudno więc po latach określić, którego kierunku on dotyczył. Autobusy z dworca kursowały wtedy codziennie od 4 rano do 23. W dni robocze było 35 kursów, a w dni wolne 20 kursów. W dni wolne autobusy odjeżdżały mniej więcej co godzinę, natomiast w dni robocze najczęściej co 32 minut, jednak z odstępstwami od tej reguły.

Drobna korekta rozkładu nastąpiła 8 czerwca 1992 r., kiedy to zlikwidowano przedostatni przystanek na trasie jedynki, noszący wtedy nazwę Stare Tarnowice Ośrodek Rehabilitacyjny. Przystanek ten znajdował się przed portiernią, przy bramie wjazdowej do reptowskiego parku. Było to konsekwencją budowy w tamtym miejscu płatnego parkingu na potrzeby kierowców przyjeżdżających do ośrodka rehabilitacyjnego. Końcowy przystanek autobusu 1 nazywał się wtedy Stare Tarnowice Ośrodek Rehabilitacyjny Dom Adm.

Po postawieniu WPK Katowice w stan likwidacji, od października 1991 r. linią 1 zarządzało najpierw Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej w Świerklańcu, a od 1992 r. jej właścicielem stał się Międzygminny Związek Komunikacji Pasażerskiej z siedzibą początkowo w Świerklańcu, a później w Tarnowskich Górach.

Dosyć istotna zmiana przebiegu jedynki nastąpiła 15 października 1994 r., kiedy to autobusy te przestały kursować północno-zachodnim krańcem tarnogórskiej obwodnicy. Odtąd w drodze ze śródmieścia do Starych Tarnowic zaczęły jeździć przez Opatowice.

Dwa lata później, w 1996 r. ukazał się drukiem pełny rozkład jazdy autobusów MZKP. W dni robocze z dworca w stronę tarnogórskiego ośrodka rehabilitacyjnego było wówczas 31 odjazdów linii 1. Linia ta posiadała wtenczas odrębne rozkłady jazdy na soboty i odrębne na niedziele. W niedziele tabelka odjazdów była znacznie szczuplejsza, zawierała 14 kursów w stronę ośrodka rehabilitacyjnego. Czas przejazdu całej trasy wynosił od 22 do 23 minut.

W rozkładzie był ujęty jedyny kurs tylko w soboty do Miasteczka Śląskiego przez Osadę Jana, Lasowice osiedle. Autobus w tym kursie odjeżdżał z tarnogórskiego dworca o 5:25 i kończył bieg na przystanku Miasteczko Śląskie Huta o 5:44. Powrót spod huty następował o 5:50, a przyjazd na dworzec w Tarnowskich Górach o 6:09. Analiza międzyprzystankowych czasów przejazdu wskazuje, że była to linia o typowo miejskim, międzydzielnicowym charakterze. Największy czas przejazdu między przystankami wynosił 4 minuty przy przejeździ trasą Osada Jana – Lasowice Osiedle oraz 3 minuty przy przejeździe spod tarnogórskiego ośrodka rehabilitacyjnego do przystanku Stare Tarnowice Szpital.

Chociaż książkowy rozkład jazdy MZKP zawierał informacje o przebiegu linii według stanu na 1 sierpnia 1996 r., to w przypadku jedynki z pewnością było inaczej. Wiadomo bowiem, że sobotni kurs jedynki na trasie  Tarnowskie Góry dworzec – Osada Jana – Miasteczko Śląskie Huta i z powrotem uruchomiony został dopiero 1 listopada 1996 r. Nie przetrwał on zbyt długo, zlikwidowano go z końcem 1997 r.

Miasteczko Śląskie i Tarnowskie Góry nie były wówczas jedynymi miastami, w których w 1996 r. można było zobaczyć autobusy linii 1. Miejski Zarząd Komunikacji w Tychach z początkiem stycznia 1996 r. przemianował swoją linię ekspresową E-1 na linię nr 1. Kursowała ona na trasie z Tychów do centrum Katowic, kończąc bieg na przystanku przy Alei Korfantego, usytuowanego pomiędzy katowickim Urzędem Stanu Cywilnego a Pewexem. W ten sposób MZK Tychy naruszył dżentelmeńską umowę panującą pomiędzy nim, a KZK GOP i MZKP. Przedstawiciele związków komunikacyjnych starali się bowiem, by nie nadawać swoim liniom autobusowym numerów funkcjonujących u konkurencyjnego związku komunikacyjnego. Sprawą zajęła się po pewnym czasie prasa, o dublowaniu się jedynki pisały np. katowicki tygodnik „Wieczór” i tyski tygodnik „Nowe Echo”. Na łamach „Wieczoru” w numerze z 12 lutego 1998 r. ukazał się tekst „Ten sam numer różne kierunki”. Zacytowana w nim została wypowiedź przedstawiciela zarządu MZKP o tarnogórskiej linii nr 1: „To jest linia miejska, ludzie się do niej przyzwyczaili. To Tychy powinny zmienić swoją ‚jedynkę’.” Nieco później na łamach tygodnika „Nowe Echo” przedstawiciel MZK Tychy  usiłował wykpić sprawę ironizując, że nie widzi problemu, a przed swoją jedynką mógłby postawić na przykład minus, przemianowując linią na „–1”. Nic takiego jednak nie uczyniono.

Nie był to jedyny przykład takiego rodzaju postępowania ze strony tyskiego organizatora komunikacji pasażerskiej. Wcześniej utworzył on inną linię autobusową łączącą Tychy z Katowicami, nadając jej numer 14. Nie zważał przy tym na fakt, że linia o identycznym numerze kursowała już po terenie gmin KZK GOP i MZKP, na trasie Bytom – Wieszowa – Zabrze. Przez pewien czas w sprzedaży był nawet wspólny bilet autobusowy KSC na linie autobusowe MZKP, KZK GOP i MZK Tychy, umożliwiający podróżowanie m. in. tyską i tarnogórską jedynką.

Kosmetyczna zmiana trasy przejazdu linii MZKP nr 1 nastąpiła 8 marca 2000 r., a dotyczyła ona jedynie sposobu przejazdu przez tarnogórski dworzec autobusowy. Od tego dnia autobusy te nie zatrzymywały się na przystanku dla wysiadających, lecz tylko przy swoim peronie. Dotyczyło to nie tylko jedynki, lecz także pozostałych linii przelotowych, a więc np. 135, 189/I, 189/II i kilku innych.

W lipcu 2001 r. „Kurier Tarnogórski” opublikował godziny odjazdów wszystkich autobusów z dworca w Tarnowskich Górach. Linia 1 w stronę tarnogórskiego ośrodka rehabilitacyjnego miała wówczas 28 odjazdów w dni robocze od 4:42 do 21:52 oraz 14 w dni wolne od 6:35 do 21:35. W dni robocze wykonywano też dwa kursy okrężne z dworca przez Osadę Jana i Bobrowniki Śląskie Sikorskiego o 12:55 i 18:25 oraz 22 kursy w dni robocze i 13 kursów w dni wolne do przystanku końcowego Osada Jana Pawilon.

Rozkład jazdy na przestrzeni lat ewoluował. Niekiedy wprowadzano do niego drobne zmiany, np. 25 listopada 2002 r. przyspieszono o 10 minut odjazd jedynki z Osady Jana z godziny 12:40 na 12:30. Miało to usprawnić dojazd pasażerom pracującym w tarnogórskim ośrodku rehabilitacyjnym, do którego autobus dojeżdżał teraz we wskazanym kursie na 12:53.

Kryzys ekonomiczny z początku XXI wieku sprawił, że MZKP zostało zmuszone pod koniec zimy 2003 r. do ograniczenia części kursów, a nawet przejściowej likwidacji niektórych linii. Ograniczenia czasowo objęły także jedynkę, która przez cały marzec 2003 r. jeździła na krótszej trasie Tarnowskie Góry dworzec – Stare Tarnowice Ośrodek Rehabilitacyjny. W związku z tym przez cały miesiąc nie były obsługiwane przystanki Osada Jana Pawilon oraz Osada Jana Słoneczników. Z początkiem kwietnia 2003 r. jedynka wróciła na poprzednią, dłuższą trasę.

Niecałe pół roku później trasa linii 1 została minimalnie wydłużona. Od 27 września 2003 r. w jej rozkładzie pojawił się zupełnie nowy przystanek autobusowy Tarnowskie Góry Tesco. Utworzono go niedaleko sklepu Minimal, w pobliżu skrzyżowania ul. Zagórskiej z obwodnicą. Oprócz jedynki, na nowy przystanek w godzinach od 8 do 22 zaczęły wjeżdżać także autobusy 78 oraz 180. Pozostałe omijały go, jadąc prosto ul. Zagórską.

Tomasz Rzeczycki
Fot. Tomasz Rzeczycki

 

Okładka Montes nr 95

Okładka Montes nr 95