Tradycja i kontynuacja

Odznaka pamiątkowa z uroczystości 150-lecia tarnogórskiego Bractwa połączonego ze strzelaniem Okręgu Śląskiego Zjednoczenia Kurkowych Bractw Strzeleckich RP, 1930 r., ze zbiorów Muzeum w Tarnowskich Górach
Odznaka pamiątkowa z uroczystości 150-lecia tarnogórskiego Bractwa połączonego ze strzelaniem Okręgu Śląskiego Zjednoczenia Kurkowych Bractw Strzeleckich RP, 1930 r., ze zbiorów Muzeum w Tarnowskich Górach

Roczny cykl działalności bractw strzeleckich cz. IV

Omawiając różne formy turniejów strzeleckich nie sposób nie wspomnieć o zawodach otwartych, skierowanych głównie do osób nienależących do bractw bądź z nimi sympatyzujących

 

W XIX w. do udziału w nich zapraszano także członków konfraterni, które nie były zrzeszone w żadnych strukturach związkowych, tj. Niemiecki Związek Strzelecki (Deutscher Schützenbund), Śląski Związek Strzelecki (Schlesischer Schützenbund), Górnośląski Związek Strzelecki (Oberschlesischer Schützenbund), Związek Strzelecki Prowincji Pomorskiej (Pommerscher Provinzial Schützenbund), Związek Strzelecki Prus Zachodnich (Westpreußischer Schützenbund) czy też w działający w Austro-Węgrzech Krajowy Śląski Związek Strzelecki (Schlesischer Landesschützenbund).

Zaproszenie na obchody stulecia Bractwa Strzeleckiego w Lublińcu połączonego z poświęceniem sztandaru, 1912 r., ze zbiorów Archiwum Państwowego w Katowicach
Zaproszenie na obchody stulecia Bractwa Strzeleckiego w Lublińcu połączonego z poświęceniem sztandaru, 1912 r., ze zbiorów Archiwum Państwowego w Katowicach

Początki tego typu turniejów mają także bogate tradycje. Dla przykładu w siedemnastowiecznym Poznaniu, zgodnie ze statutem nadanym towarzystwu przez Jana III Sobieskiego, organizowano strzelania z hakownicy. Brały w nim udział czteroosobowe delegacje młodzieży każdego z tamtejszych cechów rzemieślniczych. Ten sam monarcha nakazał także, aby co niedzielę od Uroczystości Trójcy Przenajświętszej aż do wspomnienia św. Marcina (11 listopada), przeprowadzać w Poznaniu strzelania z udziałem osób przyjętych do prawa miejskiego. W dziewiętnastowiecznych Prusach popularne były natomiast tzw. strzelania otwarte (Freischießen). Najczęściej trwały one kilka dni, a przygotowywano je wiosną lub latem. Dla przykładu jedno z takich wydarzeń zorganizowano w Tarnowskich Górach od 3 do 5 maja 1908 r. W tym samym roku identyczne imprezy odbyły się także w Prudniku (26 do 30 lipca) i Nysie (3–7 sierpnia), a z podobnymi turniejami mamy do czynienia także we Wrocławiu (21 do 26 sierpnia 1875 r., 5 do 9 sierpnia 1909 r., wrzesień 1911 r.), Bytomiu (21 sierpnia 1856 r.). Wydarzenia te, mające najczęściej formę festynów miejskich, organizowano z różnych okazji także w okresie międzywojennym. Jeden z nich odbył się na przykład w Tarnowskich Górach w święto patronów miejscowego kościoła, czyli Świętych Apostołów Piotra i Pawła (29 czerwca 1928 r.). W omawianym okresie określano te imprezy czasami mianem turniejów przyjacielskich. Zresztą warto także wspomnieć o tym, że osoby niebędące członkami bractw strzeleckich często dopuszczane były podczas imprez brackich do oddawania strzałów do tarcz premiowych, nagrodowych lub honorowych. Wspólną cechą opisanych wyżej działań było promowanie tradycji brackiej w lokalnych społecznościach, jak też jej integracja wokół strzelectwa, co powinno być obecnie jednym z wiodących celów działalności kurkowych bractw strzeleckich.

Oprócz ustalonych rytmem rocznym strzelań, popularne były także te o charakterze incydentalnym. Nawiązywały one z jednej strony do wydarzeń ogólnokrajowych, lokalnych, jak też ważnych dla danego bractwa uroczystości. Do tej grupy turniejów zaliczyć należy upamiętnienie zawodami strzeleckimi wyboru Ignacego Mościckiego na prezydenta kraju. Imprezę taką zorganizowało na przykład Bractwo Strzeleckie z Rybnika 1 czerwca 1926 r. Niespełna dziesięć lat później, 28 marca 1935 r., tarnogórzanie w ten sam sposób uczcili uchwalenie 23 marca 1935 r. konstytucji, która do historii Polski przejdzie jako kwietniowa. W Chorzowie w 1937 r., bractwa zrzeszone w Okręgu Śląskim Zjednoczenia Kurkowych Bractw Strzeleckich RP hucznie świętowały 15. rocznicę przyłączenia części Górnego Śląska do Polski. Pięć lat wcześniej, 19 czerwca 1932 r., podobną uroczystość z okazji dziesięciolecia tego wydarzenia przygotowało Kurkowe Bractwo Strzeleckie z Pszczyny.

Zaproszenie na otwarte strzelanie zorganizowane od 26 do 30 lipca 1908 r. przez Bractwo Strzeleckie w Prudniku, ze zbiorów Archiwum Państwowego w Katowicach
Zaproszenie na otwarte strzelanie zorganizowane od 26 do 30 lipca 1908 r. przez Bractwo Strzeleckie w Prudniku, ze zbiorów Archiwum Państwowego w Katowicach

Okazją do spotkań międzybrackich były także uroczystości związane z okrągłymi jubileuszami powstania towarzystw. Imprezy tego typu były zarówno popularne w XIX w., jak też w czasach II Rzeczypospolitej i do dziś stanowią jeden z istotnych elementów działalności kurkowych bractw strzeleckich. Zwycięzcę turniejów strzeleckich organizowanych z tej okazji często określano mianem króla jubileuszowego. Przykładowo na Pomorzu obchodzono w 1851 r. pięćsetlecie towarzystw z Królewca, Kwidzyna, Gdańska, a dwa lata później z Malborka. Z kolei znajdujący się pod austriackim panowaniem Kraków w 1865 r. obchodził uroczystość trzystulecia swojego srebrnego kura. Na Śląsku zaś w 1886 r. celebrowano uroczystość sześćsetlecia bractwa ze Świdnicy, rok wcześniej 450. rocznicę utworzenia konfraterni opolskiej, a w 1909 r. 475 lat towarzystwa z Namysłowa. Jubileusz dwustupięćdziesięciolecia świętowały także towarzystwo z Paczkowa (1901 r.) i Pszczyny (1931 r.). Z kolei od 1 do 4 sierpnia 1926 r. stupięćdziesięciolecie miało miejsce w Żorach. Uroczystość ta połączona była z 4. Zjazdem Delegatów Zjednoczenia Kurkowych Bractw Strzeleckich RP, podczas którego poświęcono sztandar tego ogólnopolskiego zrzeszenia. Kilka lat później, od 10 do 17 sierpnia 1930 r., ten sam jubileusz obchodziło bractwo tarnogórskie, a rangę tego wydarzenia podnosił fakt, że towarzyszyło mu strzelanie Okręgu Śląskiego Zjednoczenia KBS. Uroczystą formułę miały także uroczystości stusiedemdziesięciopięciolecia Bractwa Strzeleckiego w Kórniku (5–7 lipca 1924 r.), czy też obchody 275. rocznicy założenia towarzystwa w Międzychodzie, połączone z poświęceniem nowej strzelnicy (16–18 czerwca 1929 r.). Na swój jubileusz dwustulecia i poświęcenie sztandaru w lipcu 1930 r. zapraszało także towarzystwo z Ostrowa Wielkopolskiego.

Krzysztof Gwóźdź

 

Okładka Montes nr 95

Okładka Montes nr 95