Jan Jerzy Hohenzollern

b_200_300_16777215_0___.._montes_images_stories_montes_33_jan_jerzy_hohenzollern.jpg (16 XII 1577 - 2 III 1624)

Poczet tarnogórski

Książę Karniowa, pan Bytomia, Tarnowskich Gór i Bogumina

Był drugim synem elektora Joachima Fryderyka i Katarzyny Hohenzollern, córki Jana z Kostrzynia. Urodził się w Wolmirstadt.

W 1588 roku wraz ze swym starszym bratem Janem Zygmuntem (późniejszym elektorem Brandenburgii) studiował na uniwersytecie w Strassburgu. Cztery lata później większość tamtejszych kanoników, przychylnie nastawiona do protestantyzmu, wybrała go na administratora diecezji strassburskiej. Katolicka mniejszość wybrała rok później kardynała księcia Karola de Lorraine, który uzyskał uznanie cesarza oraz katolickich książąt Cesarstwa.

W 1606 roku Jan Jerzy przejął rządy nad księstwem karniowskim, a wkrótce także nad Bytomiem i Tarnowskimi Górami.

Jan Jerzy nie zdobył przychylności cesarza. Rudolf II Habsburg odmówił mu formalnego nadania w lenno śląskich dóbr i wniósł sprawę do sądu domagając się ich zwrotu. Wydany wyrok nakazywał Hohenzollernowi oddanie Bytomia i Tarnowskich Gór, ale za zwrotem przez cesarza sum zastawnych.

Podczas rządów księcia Jana Jerzego Tarnowskie Góry nadal się rozwijały. Powstały pierwsze organizacje cechowe. Zgodnie z przywilejem z 1599 roku cech szewców utworzony przez 26 mistrzów uzyskał zatwierdzenie swych statutów 1 sierpnia 1609 roku. W marcu 1618 roku Jan Jerzy zatwierdził w Karniowie ustanowione dwa lata wcześniej statuty cechu krawców.

W 1607 roku miasto wydzierżawiło – na piętnaście lat - cła z 9 komór celnych w bytomskim państwie stanowym. Rok później zakupiło dwie wsie: Lasowice i Sowice, a władze miasta przeniosły się do nowej siedziby (Rynek 14). Na uroczystościach związanych z tym wydarzeniem obecny był Jan Jerzy. W 1617 roku za bramą gliwicką rozpoczęła się budowa drugiego kościoła im. św. Jakuba Apostoła (obecnie katolicki pw. św. Anny).

Gdy wybuchła wojna trzydziestoletnia (1618 rok) śląskie stany wybrały Jana Jerzego na dowódcę protestanckich wojsk śląskich, które walczyły z cesarzem Ferdynandem II. Zwycięstwo prohabsburskich wojsk spowodowało wygnanie w 1621 roku księcia Jana Jerzego z Karniowa. Księstwo karniowskie rok później otrzymał zwolennik cesarski książę Karol von Liechtenstein.

Na podstawie zawartych wiele lat wcześniej umów w 1623 roku ziemię bytomską z Tarnowskimi Górami i Boguminem oddano w zastaw Henckel von Donnersmarckom.

Niedługo po utracie swych śląskich włości Jan Jerzy zmarł w Lewoczy tuż przed wiosną 1624 roku. Wraz z nim skończyły się bezpośrednie rządy Hohenzollernów w Tarnowskich Górach.

Arkadiusz Kuzio-Podrucki
Rys. Mirosław Ogiński