Gospoda przy Mlecznym Targu

Ulica Zamkowa z lat 1914-1919. Pocztówka ze zbiorów Beaty i Jacka Kalke w: Krzysztof Gwóźdź, Zofia Krzykowska, Tarnowskie Góry na dawnej pocztówce, 2004 r.
Ulica Zamkowa z lat 1914-1919. Pocztówka ze zbiorów Beaty i Jacka Kalke w: Krzysztof Gwóźdź, Zofia Krzykowska, Tarnowskie Góry na dawnej pocztówce, 2004 r.

Dom na rogu ówczesnego Targu Mlecznego, nazwanego po zmianie sprzedawanego towaru Targiem Ziemniaczanym, (obecnie ulica Zamkowa) i ulicy Henckla (dziś ulica Bondkowskiego) wzniesiony został w latach 70. XIX wieku. Budynek był jednopiętrowy z płaskim dachem

Początkowo wejście do sieni i schody na wyższą kondygnację znajdowało się od ulicy Zamkowej, pośrodku kamieniczki pomiędzy dwoma oknami z każdej strony. W prawej części budowli w trzech pomieszczeniach na parterze; sali wyszynku, sali do bilarda i kuchni, istniała restauracja „zur Erholung” prowadzona od 1876 roku w imieniu żydowskiego Komitetu Mężów i Izraelickiego Związku Panien przez Alberta Panofsky'ego. Po lewej stronie sieni ulokowane były dwa pokoje gościnne. Na piętrze z pięcioma oknami były mieszkania. Brama wjazdowa na podwórze usytuowana została w skrzydle od ulicy Bondkowskiego. Za podwórkiem usytuowane były zabudowania warsztatowe, komórki i ustępy.

Przebudowa okien od ulicy Bondkowskiego. Rysunek z UM TG
Przebudowa okien od ulicy Bondkowskiego. Rysunek z UM TG

Pierwszej przebudowy bocznej części kamienicy dokonał w maju 1886 roku na zlecenie właścicielki pani W. Froenkel mistrz murarski Karl Stefke. Dwa niewielkie okienka po obydwu stronach bramy budowlaniec powiększył do rozmiarów tych na piętrze. W czerwcu 1889 roku budowniczy Henryk Berliner powiększył trzy okna w głównej fasadzie domu, gdzie działała gospoda Alberta Panofsky'ego. Kolejnej przebudowy okien i drzwi do restauracji Henryk Berliner dokonał w kwietniu 1892 roku. Rok później ten sam mistrz murarski przerobił płaski dach domu na dwuspadowy. Nowe trzy ustępy w zabudowaniach gospodarczych na skraju podwórza wykonał dla Alberta Panofsky'ego już inny mistrz budowlany Emanuel Dziuba.

Od 1904 roku po przeprowadzce Alberta Panofsky'ego do nowo postawionej przy ulicy Zamkowej 6 kamienicy, prowadzenie lokalu zwanego „Gospodą dla Odpoczynku” przejął Emanuel Benger, który poszerzył przejście z sali wyszynku do pokoju z bilardem. Po nim właścicielami restauracji byli od 1911 roku Józef Gajowczyk i Jan Bonczek. W okresie międzywojennym budynek wraz z knajpą należał do Franciszka Wilima. W 1925 roku murarz Franciszek Szeja przystosował dla właściciela na warsztat rzeźniczy znajdujący się w zabudowaniach gospodarczych chlew. Kanalizację doprowadził do budynku w 1930 roku zakład instalacyjny Hermanna Schalschy, co wiązało się z przebudową ubikacji w oficynie.

Podczas okupacji niemieckiej posesja wraz z gospodą należała do Ericha Stephana, dla którego firma Gerharda Lepicha w lipcu 1942 roku wykonała nowy szyld w języku niemieckim. Po II wojnie światowej budynek jako mienie opuszczone został własnością Skarbu Państwa. Administrujący kamienicą MZBM w 1954 roku wyczyścił kominy i naprawił przewody elektryczne. W 1960 roku tarnogórski Cech Rzemiosł Różnych, który wynajmował pomieszczenia na parterze domu, zaproponował Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Tarnowskich Górach kupno od Skarbu Państwa całej posesji. Pomysł poparły miejskie władze. Rzemieślnicy zamierzali po remoncie utworzyć na parterze świetlicę, biura Cechu, wzorcowy sklep i przychodnię dentystyczną. Zapewnili także możliwość organizowania zebrań partyjnych Stronnictwu Demokratycznemu, zajmującemu 40% domu na lokal organizacyjny. Transakcja doszła do skutku. Po zamurowaniu wejścia do sieni na parterze do dziś funkcjonują rzemieślnicze sklepy. W bocznym skrzydle siedzibę ma obecnie spółdzielnia socjalna.

Paweł Bednarek

 

Okładka Montes nr 92

Okładka Montes nr 92