Nowa wystawa w tarnogórskim Muzeum

Miniatura tarczy króla brzeskiego z 1675 r. - złotnika Samuela Kollera, akwarela/papier, wł.: Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu, fot. Roman Baran
Miniatura tarczy króla brzeskiego z 1675 r. - złotnika Samuela Kollera, akwarela/papier, wł.: Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu, fot. Roman Baran

Wystawa czasowa W jedności siła. Historia i tradycje bractw strzeleckich z terenów województw śląskiego i opolskiego przedstawia bogatą przeszłość ruchu strzeleckiego we wspomnianych regionach. Ekspozycja przybliża także zwyczaje, które do dziś kultywowane są przez współczesne bractwa kurkowe.

Honorowy patronat nad wydarzeniem objął Okręg Śląski Zjednoczenia Kurkowych Bractw Strzeleckich RP oraz Kurkowe Bractwo Strzeleckie w Tarnowskich Górach. Organizację wystawy w różny sposób wsparli: prezes Okręgu Śląskiego – Tadeusz Żyła, hetman Kurkowego Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach – Andrzej Janicki, tarnogórscy bracia – Grzegorz Gawinek, Gerard i Krzysztof Koszowscy, Jacek Wicher oraz firma Lider Pack s.c. & P.P.H.U. Tramp. Autorem wystawy i jej komisarzem jest kustosz Muzeum w Tarnowskich Górach – Krzysztof Gwóźdź, a oprawa plastyczna została zaaranżowana przez Franciszka Kłaka.

Na ekspozycji zaprezentowano około 350 obiektów pochodzących ze zbiorów muzealnych (Miejska Placówka Muzealna w Mikołowie, Muzeum w Bielsku Białej, Muzeum w Chorzowie, Muzeum Częstochowskie, Muzeum Górnośląskie w Bytomiu, Muzeum Historii Katowic, Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, Muzeum im. Jana Dzierżona w Kluczborku, Muzeum Miejskie w Zabrzu, Muzeum Narodowe w Poznaniu, Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu, Muzeum w Raciborzu, Muzeum w Rybniku, Muzeum Śląska Cieszyńskiego w Cieszynie, Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu, Muzeum Śląskiego w Katowicach, Muzeum w Tarnowskich Górach, Muzeum Zamkowego w Pszczynie), Archiwum Państwowego w Katowicach, bractw kurkowych (Głogówek, Mikołów, Rybnik, Żory) Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej oraz kolekcji prywatnych (Tadeusz Bieg, Krystyna Bliwert, Mariusz Dmetrecki, Irena i Roman Gatys, Aleksander Hila, Andrzej Janicki, Beata i Jacek Kalke, Jadwiga Kreis, Maria Krzywicka, Beata i Adam Lak, Grzegorz Mirski, Dariusz Mrokwa, Henryk Paduch, Jacek Sytek, Ryszard Szendzielarz, Jacek Wicher, Franciszek Wiegand, Eugeniusz Wycisło).

Odznaka pamiątkowa ostatniego króla Kurkowego Bractwa Strzeleckiego w Katowicach, Stefan Zygmaniak, Poznań, 1939 r., złoto, wł.: Jacek Wicher, fot. Krzysztof Gwóźdź
Odznaka pamiątkowa ostatniego króla Kurkowego Bractwa Strzeleckiego w Katowicach, Stefan Zygmaniak, Poznań, 1939 r., złoto, wł.: Jacek Wicher, fot. Krzysztof Gwóźdź

Geneza bractw strzeleckich sięga czasów średniowiecza, kiedy to zorganizowani w cechach mistrzowie rzemiosła zobligowani byli do obrony murów miejskich. W celu podnoszenia umiejętności w tym zakresie organizowali się oni w korporacje strzeleckie doskonaląc początkowo używanie łuków i kuszy, a następnie broni palnej. Co roku, najczęściej w Zielone Świątki, organizowano w poszczególnych konfraterniach najważniejszy turniej, którego zwycięzcy otrzymywali tytuł króla. Najlepsi strzelcy otaczani byli powszechnym szacunkiem, zwalniani z podatków oraz dekorowani przechodnimi trofeami oraz odznakami lub medalami pamiątkowymi. Tarcze strzeleckie wykonywane na zawody królewskie miały różną tematykę. Wśród nich były m.in.: przedstawienia alegoryczne, nawiązujące do wydarzeń historycznych, panoramy miast, itp. Tarcze niejednokrotnie dokumentowano w postaci miniatur, których największy zbiór zachował się w zbiorach Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu. Najstarszy obiekt tego typu po konfraterni brzeskiej, której początki sięgają XVI wieku, pochodzi z 1623 roku. Obok wspomnianych miniatur na ekspozycji będzie można zobaczyć m.in. tarcze pamiątkowe z: Pszczyny, Tarnowskich Gór, Mikołowa. W grupie tych zabytków należy wspomnieć o replice Tarczy Honorowej z Pierwszego Zjazdu Polskich Bractw Strzeleckich zorganizowanego od 26 do 29 czerwca 1925 roku w Krakowie autorstwa Stanisława Żarneckiego (właściwie Izydora Goldfingera 1877 – 1956 ). Na wspomnianej replice, znajdującej się w zbiorach Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, odwzorowano m.in. strzały oddane przez królów bractw śląskich, którzy uczestniczyli w imprezie (m.in. Max Jany – Tarnowskie Góry, Roman Nawrot – Żory, Wiktor Adamek – Mikołów). Ponadto na wystawie zobaczyć będzie można przechodnie trofeum królewskie z Dąbrówki Małej ufundowane w 1935 r. (ze zbiorów Andrzeja Janickiego), medale i odznaki pamiątkowe, fotografie ukazujące najlepszych strzelców. W grupie tych zabytków należy także wspomnieć o obiektach związanych z marszałkami (rycerzami) czyli braćmi, którzy podczas turniejów królewskich uplasowali się na dwóch lokatach zaraz za zwycięzcami. Wśród tych pamiątek należy przede wszystkim zwrócić uwagę na ufundowany w 1926 roku srebrny łańcuch II rycerza z Pszczyny (Muzeum Narodowe w Poznaniu), czy też pochodzący z 1894 r. klejnot II rycerza bractwa z Królewskiej Huty (Muzeum w Chorzowie).

Krzysztof Gwóźdź
Dokończenie w następnym numerze

 

Okładka Montes nr 51

Okładka Montes nr 51