Montes Tarnovicensis - Tarnowskie Góry

  • Zwiększ rozmiar czcionki
  • Domyślny  rozmiar czcionki
  • Zmniejsz rozmiar czcionki

Z dziejów komunikacji międzygminnej

Godziny odjazdów autobusu pospiesznego A z dworca w Tarnowskich Górach, opublikowane przez Gazetę Tarnogórską 3 czerwca 1991 r.
Godziny odjazdów autobusu pospiesznego A z dworca w Tarnowskich Górach, opublikowane przez Gazetę Tarnogórską 3 czerwca 1991 r.

Linie pośpieszne w Tarnowskich Górach cz.II

Pod względem częstotliwości kursowania, autobus pospieszny z Tarnowskich Gór do Katowic zapewniał znacznie więcej połączeń, niż oferowała kolej czy PKS. Jego rozkład zmieniał się na przestrzeni lat wielokrotnie

U schyłku działalności WPK Katowice niewiele zostało z pierwotnej częstotliwości linii A, czyli co 20 minut w dni robocze i co pół godziny w dni wolne. Gazeta Tarnogórska w numerze 3 z 3 czerwca 1991 r. opublikowała rozkład jazdy kilku linii z dworca w Tarnowskich Górach. Jej dziennikarze pofatygowali się, by odpisać z tabliczek rozkładowych m.in. godziny odjazdów autobusów linii A. Jak z tego wynika, autobus ten odjeżdżał wówczas w dni robocze 33 razy, poczynając od 5:54 a kończąc na 23:09, jednak z nieregularną częstotliwością. Przykładowo między piątą i ósmą rano odjazdy wyznaczono na 5:39, 5:57, 6:04, 6:54, 7:17, 7:49. W dni wolne pospieszny autobus do Katowic wyruszał od 7:36 do 21:16, w sumie 21 razy. Tu również pasażerowie mogli natrafić na różne odstępy czasowe pomiędzy jednym a drugim odjazdem autobusu. W godzinach okołopołudniowych rozkład przewidywał odjazdy o 10:16, 10:54, 11:32, 12:10, 12:48, 13:26, 14:04, 14:42. Nie było to łatwe do zapamiętania dla podróżnych.

Sytuacja pod tym względem zmieniła się na lepsze po powstaniu MZKP i KZK GOP. Międzygminny Związek Komunikacji Pasażerskiej w Tarnowskich Górach w 1996 r. wydał książkowy rozkład jazdy tych linii autobusowych KZK GOP i MZKP, których trasy przebiegały choćby częściowo po terenie gmin tworzących MZKP. Książka odzwierciedlała stan obowiązujący 1 sierpnia 1996 r., a jedną z przedstawionych linii była linia przyspieszona 820. Jej autobusy odjeżdżały wtedy z tarnogórskiego dworca w dni robocze 45 razy, od 4:50 do 23:18. W tej liczbie było 40 kursów do Katowic i 5 skróconych do Bytomia. Były też i inne krótsze kursy, realizowane tylko na trasie Katowice - Bytom. Wynikało to z tego, że przewoźnikiem na tej linii było Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej w Bytomiu, którego zajezdnia znajdowała się w Bytomiu, czyli mniej więcej w pobliżu środka trasy linii 820.

Ówczesny rozkład jazdy można było już prościej zapamiętać. W dni robocze autobusy odjeżdżały z Tarnowskich Gór do Katowic zazwyczaj dziesięć, trzydzieści i pięćdziesiąt minut po pełnej godzinie. Pierwszy poranny kurs był o 4:50. Tylko do bytomskiego dworca dojeżdżał autobus 820 w kursach startujących z Tarnowskich Gór o 16:10, 18:08, 20:58, 22:18, 23:18. Sobotni rozkład jazdy można było zapisać sobie w pamięci bez problemu: od 5:58 do 21:28 autobus 820 odjeżdżał co pół godziny, po czym były jeszcze dwa kursy tylko do Bytomia o 22:18 i 23:18. Także tylko do Bytomia realizowany był też kurs o 20:58. W sumie sobotni rozkład obejmował 34 odjazdy z tarnogórskiego dworca. Zbliżony do niego był rozkład jazdy na niedziele i święta, liczący 31 kursów. Różnił się on od sobotniego tylko tym, że był szczuplejszy w godzinach porannych, kiedy to od 5:58 do 8:58 autobusy 820 odjeżdżały co godzinę.

Drobna zmiana została wprowadzona w powyższym rozkładzie z początkiem roku 1997. Dla pasażerów odjeżdżających z Tarnowskich Gór oznaczała ona, że jeden z wieczornych kursów w soboty i niedziele przesunięty został z 21:18 na 21:58. Osoby korzystające z tego kursu musiały się kilka lat później oswoić z kolejnym przesunięciem. Od 1 września 2001 r. nastąpiła zmiana rozkładu jazdy 820, za sprawą której w dni wolne od pracy przesunięto odjazd tego autobusu z 21:58 na 21:28. Równocześnie zasadniczo zmieniono rozkład na dni robocze. Od 4:25 do 9:25 oraz 13:25 do 17:45 autobus 820 odjeżdżał z tarnogórskiego dworca co 20 minut, natomiast pomiędzy tymi godzinami odstępy pomiędzy odjazdami wynosiły 40 minut. W godzinach wieczornych natomiast, konkretnie od 18:15 do 23:30, zachowano 45-minutowe odstępy. W tej wersji rozkładu w dni robocze było 6 kursów skróconych do odcinka z Tarnowskich Gór do Bytomia.

Przez pewien czas obowiązywał osobny, skromniejszy rozkład jazdy 820 na lipiec i sierpień. W rozkładzie wprowadzonym od 1 lipca 2002 r. zastosowano zmienną częstotliwość. Tylko w porannych godzinach w dni robocze autobus odjeżdżał co 20 minut, za to np. w soboty między 9 a 13 co pół godziny, a później co 45 minut.

Spośród późniejszych wersji rozkładu linii 820 warto odnotować tą, która obowiązywała od 1 sierpnia 2006 r. przez ponad dwa lata. Z pozoru niewiele różnił się od od poprzednich. W dni robocze pierwszy autobus do stolicy województwa śląskiego odjeżdżał już o 4:42, a w dni wolne o 4:47. Łącznie w dni robocze odbywały się 44 kursy, a w dni wolne - 34. W ciągu doby były też kursy na skróconej trasie z Tarnowskich Gór do Bytomia. Konkretnie były 4 takie kursy w dni wolne

i 6 w dni robocze. Co istotne, trzy kursy w porze nocnej o 22:50, 23:23 i 0:23 nie miały charakteru przyspieszonego, gdyż odbywały się z obsługą wszystkich przystanków na trasie - a więc zupełnie tak samo, jak linia autobusowa 19. W kierunku przeciwnym był też jeden nietypowy kurs późnowieczorny z Katowic do Tarnowskich Gór. Wyglądało to tak, że od stolicy województwa do dworca w Bytomiu autobus 820 zatrzymywał się tylko na wybranych przystankach, jak w pozostałych godzinach. Natomiast po wyjechaniu z bytomskiego dworca ten sam autobus przystawał już na wszystkich przystankach znajdujących się przy drodze z Bytomia do Tarnowskich Gór.

Warto zauważyć, że chociaż od 17 czerwca 2006 r. przewoźnikiem na linii 820 było Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej w Świerklańcu, to w dalszym ciągu w rozkładzie zachowano istnienie kursów skróconych ograniczonych do odcinków Katowice - Bytom oraz Bytom - Tarnowskie Góry. Miało to uzasadnienie wcześniej, gdy na linii kursowały autobusy PKM Bytom. Kres temu położyła korekta rozkładu jazdy, wprowadzona 1 listopada 2008 r. Od tego dnia z rozkładu jazdy linii 820 usunięto nocne kursy oraz wszystkie pozostałe, które były skrócone do odcinka z Tarnowskich Gór do Bytomia i z Bytomia do Katowic. Dla podróżnych wsiadających na tarnogórskim dworcu oznaczało to, że z rozkładu wypadły kursy o 8:25, 17:50 i 18:35 w dni robocze oraz o 18:35 w dni wolne.

Przy okazji należy wspomnieć o tym, jak minimalnie zmieniał się czas przejazdu autobusu 820 pomiędzy Tarnowskimi Górami a Bytomiem. W 1997 r. tę trasę autobus pokonywał w 23 minuty, w wakacyjnym rozkładzie jazdy z 2002 r. w 25 minut, a w rozkładzie z 2008 r. - w 24 minuty.

Przez dziesięciolecia pospieszna, a potem przyspieszona linia autobusowa Tarnowskie Góry - Katowice funkcjonowała razem z uzupełniającą ją linią Bytom - Katowice, oznaczoną najpierw literą B, a od 1 marca 1995 r. numerem 830. Autobusy te kursowały pomiędzy Bytomiem a Katowicami naprzemiennie przez cały dzień od rana do wieczora. Taki stan trwał do końca 2015 r., a z początkiem stycznia 2016 r. zrobiono zasadniczą zmianę, polegającą na zmniejszeniu roli linii 830. Od tego momentu autobusy 830 jeździły już tylko w dni robocze i soboty do około godziny 17, w zamian za co powiększono rozkład jazdy linii 820. Zgodnie z kolejnym, wprowadzonym 30 stycznia 2017 r. rozkładem, autobusy 820 odjeżdżały w dni robocze z Tarnowskich Gór już od 3:41 rano co 20 minut aż do 20:01, a potem co pół godziny do 22:31. Każdy z 55 kursów kończył się w Katowicach. Rozkład na dni wolne przewidywał pierwszy kurs tak samo jak w dni robocze, czyli o 3:41 nad ranem, a następnie kolejne odjazdy od 4:01 co pół godziny do 22:31 - razem 39 kursów.

Znacznie rzadziej niż miało to miejsce w przypadku rozkładów jazdy, zmieniały się zasady dotyczące ważności biletów w autobusach linii oznaczonej najpierw jako 1A, później jako A i wreszcie od 1995 r. jako 820. Początkowo ważne były bilety WPK Katowice. W drugiej połowie lat siedemdziesiątych XX wieku wprowadzono zasadę, że bilety na komunikację miejską ważne są na terenie całego kraju w tego rodzaju przejazdach. Można więc było np. podróżować autobusem A na podstawie biletów kupionych w kiosku w Świnoujściu. Po postawieniu WPK Katowice w stan likwidacji przewoźnikiem i właścicielem linii został PKM Bytom. Bilet jednorazowy na linię pospieszną był jednak droższy, niż bilet na linię zwykłą. Cennik PKM Bytom ważny od 1 marca 1994 r. nakazywał skasować bilet za 9000 zł w autobusie pospiesznym linii A, podczas gdy w liniach zwykłych i przyspieszonych opłata wynosiła 6000 zł. Po tym, jak od stycznia 1995 r. miasto Bytom stało się członkiem KZK GOP, na linii Tarnowskie Góry - Katowice obowiązywały już tylko bilety KZK GOP i MZKP. Dwa miesiące później, czyli od 1 marca 1995 r., nastąpiła zmiana oznaczenia linii z A na 820. W tym samym dniu przeprowadzono pierwszą w historii obniżkę ceny biletu jednorazowego na tej linii. Od tego dnia bowiem zrównano opłaty za przejazd wszystkimi liniami KZK GOP i MZKP. Tak więc zamiast biletu za 90 gr., pasażerowie musieli teraz kasować w 820 bilet za 80 gr. W latach 2004-2006 można było też podróżować linią 820 na podstawie biletów sprzedawanych przez konduktorów autobusowych w postaci paragonu z przenośnej kasy fiskalnej.

Oprócz pospiesznej linii autobusowej należącej do WPK Katowice, a później KZK GOP i łączącej Tarnowskie Góry z Katowicami, istniały na tej trasie jeszcze inne, alternatywne połączenia, ale oferujące niezwykle skromniejszy rozkład jazdy. Mowa o autobusach PKS Częstochowa i o pociągach pasażerskich. Pod koniec zimy 2017 r. przez krótki czas istniała konkurencyjna linia łącząca Katowice z Tarnowskimi Górami. Uruchomiła ją 3 marca 2017 r. spółka Inter z siedzibą w Strzelcach Opolskich. Autobusy kursowały codziennie poczynając od 5:30 do 22, pokonując całą trasą w 35 minut. Pomiędzy oboma miastami pospieszny autobus zatrzymywał się tylko raz, na przystanku Bytom Stroszek. Między Stroszkiem a Katowicami jechał okrężną trasą, częściowo autostradą A-1, z pominięciem centrów Bytomia i Chorzowa - a więc miast liczących ponad sto tysięcy mieszkańców. W autobusach nie były honorowane bilety jednorazowe ani okresowe KZK GOP i MZKP, a bilety sprzedawane na przejazd tą linią były wyraźnie droższe od jednorazowych biletów ważnych w linii 820. Efekt był łatwy do przewidzenia - taka komunikacyjna osobliwość nie przypadła do gustu podróżnym. Linia od pierwszego dnia przynosiła przewoźnikowi wyłącznie straty, a średnio każdym kursem podróżowały zaledwie trzy osoby. Przy takiej frekwencji taniej byłoby podstawiać taksówki, zamiast autobusów. Nic więc dziwnego, że eksperyment został po kilku tygodniach zakończony. Po raz ostatni autobusy spółki Inter przejechały trasę z Katowic do stolicy powiatu tarnogórskiego 31 marca 2017 r., przegrywając konkurencję z linią 820.

Tomasz Rzeczycki