|
Dla upamiętnienia tego faktu w programie V Sympozjum
Polskiego Towarzystwa Rehabilitacji Neurologicznej zorganizowanym w
rodzinnym mieście Wernicke’go (9–10 maja br.) przewidziano sesję historyczną
poświęconą jego życiu i osiągnięciom. Organizatorzy zaplanowali także
odsłonięcie tablicy pamiątkowej, ufundowanej przez Urząd Miejski w
Tarnowskich Górach. Honorowy patronat nad imprezą objął Marszałek
Województwa Śląskiego dr Bogusław Śmigielski.
Carl (Karl) Hugo Wilhelm Ernst Wernicke urodził się 15 maja 1848 r. w
Tarnowskich Górach (Tarnowitz) jako syn sekretarza urzędu górniczego (Bergamts-Sekretär)
Friedricha Wilhelma Augusta Wernicke`go i jego drugiej żony Auguste Pauline
Amalie z domu Ziegert. Dwa tygodnie później, 1 czerwca 1848 r., został
ochrzczony w miejscowym kościele ewangelickim pw. Zbawiciela (Salvatorkirche).
Ceremonii przewodniczył proboszcz ks. dr Carl Chrystian Weber sprawujący
urząd pastora w latach 1832–1883, a rodzicami chrzestnymi zostali: brat ojca
zamieszkały w Dębieńsku (Dubensko, miejscowość niedaleko Rybnika, obecnie
dzielnica miasta Czerwionka-Leszczyny), pani Gloesel oraz starsza siostra
matki Emilie Marie Rosalie Christiane Böhm.
Rodzice Carla pobrali się w Tarnowskich Górach 16 września 1845 r., a
zapowiedzi informujące o tym fakcie odczytano podczas nabożeństw w dniach:
31 sierpnia, 7 i 14 września 1845 r. Ojciec miał wówczas 40 lat, pochodził z
Brzegu (Brieg) i był synem leśniczego Carla Wernicke`go. Jego wybranka 23
letnia panna urodziła się w Tarnowskich Górach jako córka pisarza urzędu
górniczego (Kanzelist) Carla Gottloba Ziegerta i Pauline Albertine z domu
Raticke. O matce Carla wiemy, że w 1846 r. chciano jej powierzyć w zarząd
księgarnię, będącą tarnogórską filią F. Weilshaeuser, Buchhandler u.
Regierungs-Buchdrucker. W lutym 1846 r. decyzja ta nie była jeszcze
zatwierdzona przez landrata bytomskiego.
Dziadek ze strony matki zaliczał się do grona szanowanych tarnogórzan. W
czasie wojny z Napoleonem (1813–1814) walczył w randze starszego strzelca w
osławionym korpusie ochotników dowodzonym przez majora Ludwiga Adolfa
Wilhelma barona von Lützowa (1782–1834), za co otrzymał medal pamiątkowy (Kriegsdenkmünze)
ustanowiony przez Fryderyka Wilhelma III (1770–1840). W latach 1842 – 1847
był skarbnikiem (Rendant) miejscowej parafii ewangelickiej. Carl Gottlob
pełnił także obowiązki zarządcy cmentarza i szkoły protestanckiej. Podobnie
jak jego zięć, oberżysta Louis Böhm, od 1833 r. należał do Bractwa
Strzeleckiego w Tarnowskich Górach (Schützengilde zu Tarnowitz), organizacji
zrzeszającej najbardziej wpływowych i zamożnych mieszkańców miasta i jego
okolic. Zmarł 16 czerwca 1847 r. przeżywszy 53 lata. Za sprawą matki
chrzestnej Wernicke spokrewniony był ze znaną tarnogórską rodziną Böhmów, do
której należały zajazd i gospoda przy tarnogórskim Rynku. W okresie
późniejszym w miejscu tym powstał hotel „Sechs Linden” („Sześć Lip”) nazwany
w okresie międzywojennym „Pod Lipami” (obecnie kamienica nr 13).
Zachowały się także pewne informacje dotyczące rodzeństwa rodziców. Auguste
Pauline Amalie oprócz chrzestnej Carla miała na pewno jeszcze trzy siostry (Rosalie
Henriette Louise, Emilie Friederike i Eveline Friederike Emilie) i trzech
braci (Emil Christian August, Hermann August Beniamin – zmarł 13 lipca 1848
r. w wieku 10 lat, Paul Otto Emil).
Ponadto wiemy, że jednym z braci ojca był Gustav Albert Paul Wernicke, który
początkowo był szychtmistrzem (Schichtmeister) w Zabrzu, a następnie
pracował w tarnogórskim urzędzie górniczym. Niewykluczone, że należy
utożsamiać z ojcem chrzestnym Carla wymienianym jako dyrektor kopalni w
Dębieńsku.
Carl był pierworodnym synem, a imię otrzymał po dziadkach. Miał dwie starsze
siostry – przyrodnią i biologiczną. Pierwsza Albertine Valeska Ottilie
Auguste urodziła się 31 marca 1842 r., a jej matką była Caroline z domu
Ingel. Druga Rosalie Hedwig Auguste Anette przyszła na świat 15 lipca 1846
r. Natomiast 14 listopada 1857 r. urodził jego młodszy brat, który zmarł tuż
po porodzie.
Carl Wernicke uczęszczał do szkoły ewangelickiej w Tarnowskich Górach, która
od 1854 r. mieściła się w budynku przy obecnej ul. Jana Bondkowskiego 2
(dziś w miejscu tym znajduje się Cech Rzemiosł Różnych i Przedsiębiorców).
Stała ona na dość wysokim poziomie, a w interesującym nas okresie uczyło w
niej trzech nauczycieli, którymi byli: rektor Bernhard Ulbrich, kantor
Gustav H. Seilera i organista Gottlieb Snay. U progu lat 60. XIX w. rodzina
Wernicke`go opuściła na zawsze miasto, a Carl kontynuował naukę w gimnazjach
w Opolu i we Wrocławiu.
W latach 1867 – 1870 studiował na wrocławskim Uniwersytecie Fryderyka
Wilhelma, po ukończeniu którego uczestniczył jako lekarz w wojnie
francusko-pruskiej. Od 1871 roku pracował w klinice okulistycznej
Uniwersytetu Wrocławskiego, a następnie w tamtejszym Szpitalu Wszystkich
Świętych. W tym samym czasie w Wiedniu, wspólnie z Theodorem Hermannem
Meynertem prowadził badania nad uszkodzeniami ludzkiego mózgu.
Od 1875 r. Carl Wernicke swoje życie zawodowe związał z Uniwersytetem
Berlińskim, a konkretnie z jedną z najbardziej znanych klinik
neuro-psychiatrycznych ówczesnej Europy – Charité. Po roku pracy w tym
ośrodku, uzyskał habilitację pisząc pracę pod kierunkiem prof. Carla
Westphala. Po trzech latach, wskutek wewnętrznych nieporozumień i konfliktów
ze współpracownikami, Wernicke opuścił klinikę i założył prywatną praktykę w
Berlinie (1878). W 1885 r. został szefem katedry neurologii i psychiatrii
Uniwersytetu Fryderyka Wilhelma we Wrocławiu, a pięć lat później -
profesorem zwyczajnym. Po powrocie do stolicy prowincji śląskiej nadal
prowadził badania dotyczące ludzkiego mózgu, opublikował monografię
dotyczącą psychiatrii oraz współredagował czasopismo naukowe „Psychiatrische
Abhandlungen”, ukazujące się w latach 1896–1899. Osiągnięcia naukowe w
okresie wrocławskim sprawiły, że na rok przed śmiercią objął katedrę
psychiatrii Wydziału Medycyny Uniwersytetu w Halle. Zmarł 15 czerwca 1905 r.
wskutek obrażeń (których doznał w czasie przejażdżki rowerowej w Dörrberg w
Turyngii) odniesionych po potrąceniu przez furmankę .
Światową sławę Wernicke zawdzięcza badaniom nad uszkodzeniami mózgu. Do
najważniejszych jego osiągnięć należy zaliczyć opisanie afazji sensorycznej,
nazywanej od jego nazwiska afazją Wernickego i odkrycie korowego ośrodka
mowy. Ponadto w swych licznych pracach opisał wiele innych zespołów
chorobowych, jak demencja Wernicke`go, encefalopatia Werrnicke`go, reakcja
źrenicy na światło, choroba Wernicke`go-Korsakowa, ułożenie
Wernicke`go-Manna w niedowładzie połowiczym i in. |
